Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực kiến tạo các không gian phát triển mới

Ngày 28/7, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam phối hợp với Đại sứ quán Cộng hoà Italia và Đại sứ quán Nhật Bản tại Việt Nam tổ chức hội thảo quốc tế “Không gian phát triển Việt Nam trong kỷ nguyên mới: Định hướng chiến lược và lựa chọn chính sách”.

Hội thảo có sự tham dự và phát biểu khai mạc của PGS. TS. Nguyễn Kim Sơn, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Trưởng ban Chính sách, chiến lược Trung ương; PGS. TS. Vũ Hải Quân, Ủy viên Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN); GS. TS. Lê Văn Lợi, Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam; đại diện các ban, bộ, ngành, địa phương; các cơ quan ngoại giao, tổ chức quốc tế cùng đông đảo các nhà khoa học, chuyên gia trong và ngoài nước.

Không gian phát triển cần được tiếp cận theo hướng mở, tích hợp và đa chiều

Phát biểu khai mạc hội thảo, Phó Trưởng ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Kim Sơn nhấn mạnh yêu cầu đổi mới tư duy về không gian phát triển trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới.

Theo đó, không gian phát triển cần được tiếp cận theo hướng mở, tích hợp và đa chiều, không chỉ bao gồm không gian lãnh thổ mà còn bao gồm các không gian số, dữ liệu, biển, ngầm, đổi mới sáng tạo, văn hoá khoa học - công nghệ, hợp tác quốc tế...

Phó Trưởng ban Chính sách, chiến lược Trung ương đề nghị hội thảo tập trung làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn, đề xuất các giải pháp và kiến nghị chính sách có giá trị, góp phần triển khai thực hiện hiệu quả chủ trương, quyết sách của Đảng trong thực tiễn.

Phát biểu đề dẫn, GS. TS. Lê Văn Lợi, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam khẳng định, trước những biến động sâu sắc của môi trường phát triển toàn cầu do chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, trí tuệ nhân tạo, biến đổi khí hậu, già hóa dân số và cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn, Việt Nam cần chuyển từ tư duy khai thác các không gian phát triển sẵn có sang chủ động tái cấu trúc không gian truyền thống, kiến tạo các không gian phát triển mới dựa trên KH, CN, dữ liệu, đổi mới sáng tạo, thể chế và năng lực quản trị.

GS. TS. Lê Văn Lợi nhấn mạnh, hội thảo sẽ cung cấp các luận cứ khoa học và khuyến nghị chính sách phục vụ công tác tham mưu chiến lược cho Đảng, Nhà nước và các địa phương.

Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực cốt lõi kiến tạo các không gian phát triển mới

Cũng tại hội thảo, PGS. TS. Vũ Hải Quân, Bộ trưởng Bộ KH&CN nhấn mạnh vai trò của KH, CN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong việc hình thành các không gian phát triển mới, nâng cao năng suất, năng lực cạnh tranh và khả năng thích ứng của nền kinh tế.

Theo Bộ trưởng Bộ KH&CN, việc phát triển các không gian số, dữ liệu, đổi mới sáng tạo và các công nghệ chiến lược được xác định là một trong những nền tảng quan trọng để hiện thực hóa các mục tiêu phát triển nhanh và bền vững của Việt Nam trong giai đoạn tới.

Việt Nam đang chuyển từ tư duy phát triển dựa trên bản đồ hành chính sang bản đồ phát triển. Không gian phát triển của quốc gia không chỉ được mở rộng bằng diện tích mà phải được định hình bởi năng lực tổ chức, sức sáng tạo và khả năng kết nối. Trong quá trình đó, KH, CN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không chỉ là công cụ hỗ trợ mà là động lực cốt lõi kiến tạo các không gian phát triển mới.

PGS. TS. Vũ Hải Quân cho biết, quán triệt tinh thần Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, KH, CN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cần tập trung giải quyết hai nhiệm vụ lớn: làm mới các không gian phát triển truyền thống và khai mở những không gian phát triển mới.

Đối với các không gian truyền thống, KH&CN được xác định là giải pháp tạo đột phá. Lấy ví dụ về kinh tế biển, Bộ trưởng cho rằng Việt Nam không thể tiếp tục khai thác biển theo phương thức cũ nếu muốn hiện thực hóa mục tiêu phát triển kinh tế biển xanh.

Theo đó, công nghệ cần đi trước một bước để đánh giá chính xác tài nguyên đại dương, phát triển năng lượng tái tạo ngoài khơi, ứng dụng công nghệ sinh học biển và nâng cao năng lực quản trị rủi ro môi trường. Hiệu quả của các mô hình kinh tế biển xanh sẽ phụ thuộc lớn vào trình độ công nghệ và khả năng làm chủ các giải pháp kỹ thuật.

Bên cạnh đó, PGS. TS. Vũ Hải Quân nhấn mạnh vai trò của KH, CN trong việc kiến tạo các không gian phát triển mới gồm không gian ngầm, không gian tầm thấp và không gian vũ trụ. Đây là những lĩnh vực đòi hỏi công nghệ, dữ liệu và năng lực đổi mới sáng tạo đóng vai trò dẫn dắt.

Đối với không gian ngầm, trọng tâm không chỉ là khai thác dưới lòng đất mà là quản trị đồng bộ giữa không gian mặt đất và không gian ngầm. Theo Bộ trưởng, cần xây dựng cơ sở dữ liệu địa chất - địa chính 3D và mô hình bản sao số để phục vụ quy hoạch, hạn chế xung đột hạ tầng và nâng cao hiệu quả phát triển đô thị.

Với không gian tầm thấp, đây được xem là dư địa phát triển kinh tế mới nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro về an toàn. Vì vậy, cần xây dựng hạ tầng số, bản đồ đường bay, các hành lang thử nghiệm cùng hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật làm cơ sở cấp phép theo mức độ rủi ro.

Đối với không gian vũ trụ, Việt Nam cần phát triển đồng bộ hệ sinh thái vệ tinh, thiết bị mặt đất và dịch vụ phân tích dữ liệu. Thông qua các chương trình nghiên cứu quốc gia và hợp tác quốc tế, Việt Nam cần từng bước làm chủ công nghệ cốt lõi, nâng cao năng lực cạnh tranh trong nền kinh tế vũ trụ.

Để KH, CN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thực sự trở thành động lực mở rộng không gian phát triển, Bộ trưởng đề xuất đổi mới mạnh mẽ phương thức quản lý theo hướng chuyển từ tư duy "không quản được thì cấm" sang quản trị dựa trên tiêu chuẩn, quy chuẩn và đánh giá rủi ro.

Đồng thời, cần mở rộng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với công nghệ mới, cũng như phát huy vai trò của Nhà nước với tư cách là khách hàng đầu tiên thông qua cơ chế đặt hàng nghiên cứu và mua sắm công, tạo thị trường cho doanh nghiệp đổi mới sáng tạo.

Theo Bộ trưởng Vũ Hải Quân, mở rộng không gian phát triển đồng nghĩa với mở rộng dư địa thể chế cho đổi mới sáng tạo, tạo cơ hội phát triển cho doanh nghiệp và nâng cao năng lực tự chủ quốc gia.

“Bộ KH&CN sẽ phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành và địa phương để cụ thể hóa các định hướng chiến lược thành chương trình hành động, góp phần tạo động lực mới cho tăng trưởng và phát triển đất nước”, PGS. TS. Vũ Hải Quân nhấn mạnh.

Hội thảo gồm hai phiên chuyên đề và một phiên tọa đàm chính sách với sự tham gia của các học giả đến từ Việt Nam, Italia, Nhật Bản, Hàn Quốc và một số quốc gia khác.

Các tham luận tại hội thảo tập trung trao đổi về cơ sở lý luận và thực tiễn của không gian phát triển; quản trị thống nhất không gian phát triển và nguồn lực quốc gia; phát triển không gian số, không gian biển, không gian ngầm và các mô hình phát triển mới; đột phá thể chế, phát triển vùng và liên kết vùng; vai trò của KH, CN đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; cùng kinh nghiệm quốc tế và các khuyến nghị chính sách đối với Việt Nam./.

TT