An ninh năng lượng: Thành tố quan trọng của an ninh quốc gia

Đây cũng là nội dung trọng tâm được các chuyên gia, nhà quản lý và doanh nghiệp trao đổi tại tọa đàm "An ninh năng lượng - Trụ cột của an ninh quốc gia trong bối cảnh rủi ro an ninh phi truyền thống". Tọa đàm do Viện An ninh phi truyền thống, Trường Quản trị và Kinh doanh, Đại học Quốc gia Hà Nội (ĐHQGHN) phối hợp với Cục Thông tin và Truyền thông Chính phủ và Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) tổ chức ngày 22/7/2026 tại Hà Nội.

An ninh năng lượng trước những thách thức mới

Những năm gần đây, các cuộc khủng hoảng năng lượng, xung đột địa chính trị, thiên tai cực đoan và quá trình chuyển dịch sang năng lượng xanh đã cho thấy an ninh năng lượng không còn là vấn đề riêng của ngành năng lượng mà đã trở thành một thành tố quan trọng của an ninh quốc gia. Khả năng bảo đảm nguồn cung điện, xăng dầu, khí đốt và các dạng năng lượng khác ngày càng gắn chặt với ổn định kinh tế vĩ mô, tăng trưởng bền vững cũng như năng lực ứng phó của mỗi quốc gia trước các rủi ro an ninh phi truyền thống.

Phát biểu khai mạc tọa đàm, TS. Nguyễn Thanh Hưởng, Trưởng ban Quản trị rủi ro và Giám sát tuân thủ của Petrovietnam, nhấn mạnh an ninh năng lượng phải được tích hợp xuyên suốt trong quá trình phát triển theo nguyên tắc "phát triển đến đâu, bảo đảm an ninh đến đó". Trong bối cảnh chuyển đổi số, chuyển dịch năng lượng và những biến động ngày càng khó dự báo của môi trường quốc tế, việc nâng cao năng lực quản trị rủi ro, bảo vệ hạ tầng số, phát triển khoa học và công nghệ, đồng thời xây dựng hệ thống cảnh báo sớm trở thành những yêu cầu cấp thiết nhằm duy trì một hệ thống năng lượng xanh, an toàn và có khả năng chống chịu cao.

Theo GS. TS. Hoàng Đình Phi, Hiệu trưởng Trường Quản trị và Kinh doanh, ĐHQGHN, phạm vi của an ninh năng lượng hiện nay đã được mở rộng đáng kể. Nếu trước đây trọng tâm chủ yếu là bảo đảm đủ nguồn cung thì nay vấn đề này còn liên quan trực tiếp đến an ninh kinh tế, an ninh con người và an ninh quốc gia. Các nguy cơ như biến đổi khí hậu, cạnh tranh địa chính trị, đứt gãy chuỗi cung ứng, tấn công mạng vào hạ tầng trọng yếu hay quá trình chuyển dịch năng lượng đều có thể ảnh hưởng đồng thời đến sản xuất, đời sống xã hội và năng lực phát triển của đất nước.

Từ góc độ quản trị, nhiều ý kiến cho rằng, việc bảo đảm an ninh năng lượng cần chuyển từ tư duy ứng phó sang chủ động phòng ngừa. Điều này đòi hỏi phải tăng cường năng lực dự báo, xây dựng các kịch bản quản trị rủi ro và hình thành cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý nhà nước với các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực năng lượng.

Nâng cao sức chống chịu của hệ thống năng lượng

Một trong những nội dung được nhiều đại biểu quan tâm là xây dựng hệ thống năng lượng có khả năng chống chịu trước các cú sốc từ bên ngoài. Thực tiễn cho thấy các rủi ro hiện nay không chỉ xuất phát từ thiếu hụt nguồn cung mà còn đến từ những biến động của thị trường quốc tế, thiên tai, gián đoạn logistics, tấn công mạng hay quá trình chuyển đổi sang các nguồn năng lượng mới. Vì vậy, nâng cao sức chống chịu của toàn bộ chuỗi năng lượng đang trở thành yêu cầu cấp thiết đối với cả cơ quan quản lý và doanh nghiệp.

Đại diện Tổng Công ty Lọc hóa dầu Bình Sơn (BSR) cho rằng, khái niệm an ninh năng lượng hiện đại cần được nhìn nhận toàn diện hơn, bao gồm cả năng lực chế biến, dự trữ, vận hành an toàn và khả năng phục hồi của hệ thống khi xảy ra khủng hoảng. Trước những biến động ngày càng phức tạp của môi trường quốc tế, doanh nghiệp đã triển khai nhiều giải pháp như đa dạng hóa nguồn dầu thô, tăng cường quản trị rủi ro, bảo vệ hạ tầng số và bảo đảm hoạt động liên tục của Nhà máy Lọc dầu Dung Quất. Đồng thời, BSR kiến nghị xây dựng mô hình quản trị an ninh năng lượng dựa trên sức chống chịu quốc gia, kết hợp cơ chế phối hợp liên ngành, hệ thống cảnh báo sớm và đầu tư mạnh hơn cho công nghệ xanh.

Ở lĩnh vực tìm kiếm và khai thác dầu khí, đại diện Tổng Công ty Thăm dò Khai thác Dầu khí (PVEP) nhận định, hoạt động sản xuất đang chịu tác động đồng thời của nhiều yếu tố bất định như biến động địa chính trị, giá năng lượng, đứt gãy chuỗi cung ứng, biến đổi khí hậu và nguy cơ mất an toàn thông tin. Để thích ứng với bối cảnh mới, doanh nghiệp tập trung xây dựng các kịch bản ứng phó, củng cố năng lực tài chính, phát triển nguồn nhân lực và hoàn thiện hệ thống quản trị nhằm duy trì hoạt động khai thác an toàn, hiệu quả và bền vững.

Đại diện Tổng Công ty Dầu Việt Nam (PVOIL) cho rằng, bảo đảm an ninh năng lượng không chỉ là duy trì đủ nguồn hàng mà còn phải giữ được dòng chảy năng lượng thông suốt trong mọi tình huống. Vì vậy, doanh nghiệp đang ưu tiên đa dạng hóa nguồn cung, nâng cao năng lực tồn trữ và logistics, thúc đẩy chuyển đổi số gắn với bảo đảm an ninh mạng, đồng thời chuẩn bị hạ tầng phục vụ các loại năng lượng mới nhằm đáp ứng yêu cầu chuyển dịch năng lượng trong giai đoạn tới.

Hoàn thiện chính sách, xây dựng hệ thống quản trị hiện đại, nâng cao năng lực dự báo

Bên cạnh việc tăng cường năng lực chống chịu của từng doanh nghiệp, nhiều ý kiến tại tọa đàm cho rằng, bảo đảm an ninh năng lượng trong giai đoạn mới đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa Nhà nước, doanh nghiệp và các tổ chức nghiên cứu. Một hệ thống năng lượng an toàn không chỉ phụ thuộc vào khả năng cung ứng mà còn gắn với chất lượng thể chế, năng lực dự báo, hiệu quả quản trị và khả năng thích ứng trước các biến động ngày càng khó lường của môi trường quốc tế.

Những phân tích tại tọa đàm cho thấy, an ninh năng lượng hiện nay cần được tiếp cận theo hướng tổng thể hơn, kết hợp giữa bảo đảm nguồn cung với xây dựng hệ thống quản trị hiện đại, nâng cao năng lực dự báo và phát triển các công cụ ứng phó trước những rủi ro phi truyền thống. Đây không chỉ là nhiệm vụ của ngành năng lượng mà còn là yêu cầu đối với toàn bộ hệ thống quản lý nhà nước và cộng đồng doanh nghiệp.

Các đại biểu tham dự tọa đàm đã thống nhất nhiều nhóm giải pháp cần ưu tiên trong thời gian tới. Trước hết là quán triệt quan điểm "phát triển đến đâu, bảo đảm an ninh đến đó", coi quản trị rủi ro là một bộ phận không tách rời của quá trình phát triển. Cùng với đó là thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả; đa dạng hóa nguồn cung và thị trường nhập khẩu; phát triển năng lượng tái tạo, năng lượng sạch; xây dựng thị trường năng lượng cạnh tranh, minh bạch; đồng thời nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo sớm và ứng phó với các nguy cơ từ thiên tai, khủng hoảng năng lượng, xung đột địa chính trị và an ninh mạng.

Các chuyên gia cũng kiến nghị tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật và cơ chế chính sách về an ninh năng lượng; tăng cường phân cấp, phân quyền gắn với nâng cao trách nhiệm của các chủ thể tham gia; đẩy mạnh nghiên cứu khoa học, ứng dụng công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực an ninh phi truyền thống. Bên cạnh đó, việc xây dựng các kịch bản ứng phó phù hợp với từng ngành, từng doanh nghiệp và tăng cường truyền thông nhằm nâng cao nhận thức xã hội cũng được xem là những giải pháp quan trọng để củng cố năng lực chống chịu của hệ thống năng lượng quốc gia./.

VVH-TD