AI chỉ tạo ra giá trị khi doanh nghiệp làm chủ dữ liệu
Trí tuệ nhận tạo (AI) không còn là công nghệ của tương lai, mà đã trở thành hạ tầng của nền kinh tế số. Trong bối cảnh đó, dữ liệu chất lượng, hạ tầng số an toàn và năng lực làm chủ công nghệ được xem là những yếu tố quyết định để AI phát huy hiệu quả và tạo ra giá trị bền vững.
Đó là nhận định chung của các chuyên gia tại hội thảo "AI và chủ quyền dữ liệu trong kỷ nguyên số" do Hiệp hội Internet Việt Nam (VIA) - Văn phòng phía Nam phối hợp với Công ty TNHH MTV Phát triển Công viên Phần mềm Quang Trung (QTSC), Trung tâm Hỗ trợ và Tư vấn Chuyển đổi số TP.HCM (DXCenter) và Security Bootcamp tổ chức sáng ngày 22/7 tại TP.HCM.
Bà Phạm Thị Kim Phượng, Phó Giám đốc QTSC, cho rằng AI không còn là công nghệ của tương lai mà đã trở thành hạ tầng của hiện tại, làm thay đổi phương thức sản xuất, kinh doanh, quản trị, nghiên cứu và sáng tạo. Tuy nhiên, AI chỉ thực sự tạo ra giá trị khi được "nuôi dưỡng" bằng dữ liệu.
Theo bà Kim Phượng, dữ liệu đã trở thành tài sản chiến lược và là nền tảng của năng lực cạnh tranh quốc gia. Vì vậy, quản trị, khai thác và bảo vệ dữ liệu là yêu cầu cấp thiết đối với mọi tổ chức, doanh nghiệp (DN).
Trong bối cảnh đó, khái niệm AI chủ quyền (Sovereign AI) ngày càng được nhiều quốc gia quan tâm. Đây không chỉ là việc sở hữu công nghệ AI, mà còn là khả năng làm chủ dữ liệu, hạ tầng tính toán, nền tảng công nghệ, nguồn nhân lực và năng lực đổi mới sáng tạo để phục vụ lợi ích quốc gia và DN.
"Việt Nam đang đứng trước cơ hội quan trọng khi hệ thống chính sách về dữ liệu, an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân và quản trị AI từng bước được hoàn thiện, tạo nền tảng cho phát triển kinh tế số theo hướng an toàn và bền vững", bà Kim Phượng cho biết thêm.
Đại diện Hewlett Packard Enterprise (HPE), ông Nguyễn Văn Phương nhận định, Sovereign AI đang trở thành yêu cầu mang tính chiến lược đối với nhiều quốc gia. Mô hình này giúp giảm phụ thuộc vào công nghệ nước ngoài, bảo vệ dữ liệu trọng yếu, tăng cường an ninh quốc gia và thúc đẩy đổi mới sáng tạo.
Theo ông Nguyễn Văn Phương, AI chủ quyền đặc biệt phù hợp với các lĩnh vực có yêu cầu bảo mật cao như tài chính, y tế, sản xuất, quốc phòng và nghiên cứu. Tuy nhiên, quá trình triển khai cũng đối mặt với ba thách thức lớn, gồm bảo mật dữ liệu, tuân thủ các quy định pháp lý và khả năng kiểm soát, vận hành hệ thống AI.
Do đó, DN cần ưu tiên triển khai AI trên hạ tầng nội bộ (on-premises), kết hợp các mô hình Air-Gapped (hệ thống tách biệt hoàn toàn khỏi Internet), để dữ liệu luôn nằm trong phạm vi kiểm soát, đồng thời xây dựng hệ thống giám sát và quản trị xuyên suốt vòng đời AI.
Ở góc độ quản trị rủi ro, ông Nguyễn Thanh Lâm, Trưởng Trung tâm An ninh mạng QTSC, cho rằng việc mở rộng ứng dụng AI cũng đồng nghĩa với việc mở rộng bề mặt tấn công mạng.
DN cần nhận diện đầy đủ các tài sản AI đang hoạt động, đánh giá mức độ rủi ro, ưu tiên xử lý các điểm phơi lộ có khả năng ảnh hưởng lớn, đồng thời giám sát liên tục các thay đổi về dữ liệu, quyền truy cập và hành vi bất thường.
Theo ông Nguyễn Thanh Lâm, trong 90 ngày đầu triển khai AI, DN nên tập trung kiểm kê tài sản AI, phân loại dữ liệu, rà soát quyền của các tác nhân AI, thiết lập hệ thống nhật ký giám sát và xây dựng kịch bản ứng phó sự cố.
Bên cạnh đó, cần tích hợp dữ liệu từ AI Gateway, RAG, AI Agent vào Trung tâm điều hành an toàn thông tin (SOC) để tăng khả năng phát hiện và xử lý rủi ro.
Chia sẻ về góc độ ứng dụng, ông Phạm Tuấn Anh, Giám đốc Trung tâm Giải pháp AI, Tập đoàn Công nghệ TMA, cho biết nhiều DN hiện đặt ra 4 câu hỏi khi triển khai AI: AI có hiểu dữ liệu DN hay không, có thể tích hợp với hệ thống hiện hữu không, làm sao bảo đảm bảo mật dữ liệu và duy trì quyền kiểm soát toàn bộ dữ liệu.
Theo ông Phạm Tuấn Anh, xu hướng hiện nay là xây dựng các mô hình AI nội bộ (Local AI) thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào các nền tảng AI công cộng. Mô hình này kết hợp dữ liệu DN với Local LLM (mô hình ngôn ngữ lớn triển khai nội bộ), kho tri thức nội bộ, AI đa tác nhân và Edge AI, giúp dữ liệu được lưu trữ, xử lý ngay trên hạ tầng của DN, nâng cao khả năng bảo mật và đáp ứng yêu cầu quản trị.
Các ý kiến tại Hội thảo cũng thống nhất rằng dữ liệu, hạ tầng tính toán, GPU, điện toán hiệu năng cao (HPC), cùng đội ngũ nhân lực chất lượng cao, sẽ là nền tảng để hình thành năng lực AI tự chủ của DN và quốc gia.
Để AI phát huy hiệu quả, DN cần bắt đầu từ việc hợp nhất, chuẩn hóa dữ liệu, xây dựng cơ chế quản trị, bảo vệ dữ liệu, lựa chọn mô hình triển khai phù hợp, đầu tư hạ tầng và triển khai theo lộ trình từng bước./.