Đến năm 2030, phát triển và thương mại hóa trên 30 sản phẩm công nghệ chiến lược

Xây dựng cơ chế tài chính đột phá đối với phát triển công nghệ chiến lược

Tại Hội thảo góp ý hoàn thiện cơ chế tài chính đối với nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược thuộc Chương trình quốc gia đặc biệt sử dụng ngân sách nhà nước (NSNN) được Quỹ Phát triển KH&CN Quốc gia (NAFOSTED), Bộ KH&CN tổ chức, ngày 9/7, tại Hà Nội, Giám đốc Quỹ NAFOSTED Đào Ngọc Chiến cho biết, trong nhiều năm qua, các nhiệm vụ KH&CN chủ yếu được quản lý theo mô hình đề tài nghiên cứu.

"Cơ chế lập dự toán vẫn thiên về các khoản chi cho nhân lực, vật tư, thiết bị, chưa phản ánh đúng đặc thù của quá trình phát triển, làm chủ và thương mại hóa công nghệ chiến lược", ông Đào Ngọc Chiến cho hay.

Thực hiện chỉ đạo của Bộ trưởng Bộ KH&CN, Quỹ NAFOSTED cùng các đơn vị liên quan đã xây dựng dự thảo Thông tư quy định việc lập dự toán, quản lý, sử dụng và quyết toán kinh phí NSNN đối với các nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược thuộc Chương trình khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo (KHCN&ĐMST) quốc gia đặc biệt về công nghệ chiến lược, theo quy định tại Điều 7 Nghị định số 260/2026/NĐ-CP ngày 30/6/2026 của Chính phủ quy định chi tiết và biện pháp thi hành một số điều của Luật Công nghệ cao.

Dự thảo Thông tư được xây dựng với mục tiêu tạo đột phá trên ba phương diện: Đổi mới tư duy quản lý; Đổi mới cơ chế tài chính; Chuyển từ cách tiếp cận quản lý theo "nhiệm vụ nghiên cứu" sang phát triển các dự án công nghệ gắn với sản phẩm và thị trường.

Ông Đào Ngọc Chiến cho biết: Việc ban hành Thông tư không chỉ hoàn thiện cơ chế tài chính mà còn tạo cơ sở triển khai các chính sách đặc thù nhằm thu hút, trọng dụng và giữ chân các nhà khoa học đầu ngành, chuyên gia, tổng công trình sư trong và ngoài nước thông qua cơ chế đặc biệt về thu nhập, môi trường làm việc và điều kiện sống.

"Đây là yêu cầu xuyên suốt trong các chủ trương của Đảng và Nhà nước về phát triển KHCN, ĐMST và chuyển đổi số quốc gia", ông Đào Ngọc Chiến nhấn mạnh.

Qua dự thảo Thông tư, Bộ KH&CN mong muốn xây dựng một cơ chế tài chính đột phá, có sức cạnh tranh ở tầm quốc tế đối với phát triển công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược, trong đó tham khảo kinh nghiệm của Singapore về chính sách thu hút nhân tài.

Sáu nhóm cơ chế tài chính đột phá

Giới thiệu dự thảo Thông tư, bà Nguyễn Thị Kim Thành, Kế toán trưởng Quỹ NAFOSTED cho biết, yêu cầu xây dựng cơ chế đặc thù đã nêu rõ trong Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị với mục tiêu thu hút, trọng dụng các nhà khoa học đầu ngành, chuyên gia và Tổng công trình sư trong, ngoài nước thông qua chính sách cạnh tranh về thu nhập, môi trường làm việc và điều kiện sinh sống.

Từ thực tiễn đó, nhóm soạn thảo xác định 4 điểm nghẽn lớn của cơ chế tài chính hiện nay, gồm: Chế độ đãi ngộ chưa đủ sức cạnh tranh; phương thức lập dự toán vẫn theo khoản mục chi thay vì theo vòng đời công nghệ; chưa có cơ chế sử dụng quỹ dự phòng rủi ro; chưa cho phép triển khai đồng thời nhiều phương án nghiên cứu độc lập đối với cùng một nhiệm vụ.

Để khắc phục những điểm nghẽn này, Dự thảo Thông tư đề xuất 6 nhóm cơ chế tài chính đột phá gồm: Cơ chế đãi ngộ nhân lực tham gia nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược; Kinh phí dự phòng tối đa 10% tổng kinh phí nhiệm vụ; Quản lý và quyết toán theo kết quả, mức khoán; Cho phép triển khai nhiều phương án nghiên cứu độc lập; Trao quyền tự chủ lựa chọn nhà cung cấp; Quản lý theo chuỗi nhiệm vụ, tạo sự linh hoạt trong tổ chức thực hiện.

Đặc biệt, dự thảo lần đầu đề xuất khung thu nhập cạnh tranh cho đội ngũ nhân lực chủ chốt, tham khảo kinh nghiệm từ Singapore và một số quốc gia có nền KHCN phát triển, được điều chỉnh theo sức mua tương đương của Việt Nam.

Theo đó, mức đề xuất tối đa là 300 triệu đồng/tháng đối với Tổng công trình sư, 250 triệu đồng/tháng đối với Kiến trúc sư trưởng, 150 triệu đồng/tháng đối với Chủ nhiệm nhiệm vụ hoặc Chủ tịch Hội đồng và 40 triệu đồng/tháng đối với các chuyên gia, nhà khoa học tham gia. Mức 300 triệu đồng/tháng dành cho Tổng công trình sư được đề xuất cao hơn mức quy đổi nhằm tăng sức cạnh tranh đối với nguồn nhân lực đặc biệt khan hiếm.

“Dự thảo Thông tư đánh dấu sự chuyển đổi từ tư duy "quản lý chi phí" sang "đầu tư cho phát triển công nghệ chiến lược", tạo nền tảng thu hút nhân tài, làm chủ công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia”, bà Nguyễn Thị Kim Thành chia sẻ.

Tại Hội thảo, ông Nguyễn Minh Quân, chuyên viên Quỹ NAFOSTED đã giới thiệu Chương trình KHCN và ĐMST quốc gia đặc biệt về công nghệ chiến lược giai đoạn 2026-2030. Chương trình được xây dựng nhằm tạo đột phá trong phát triển công nghệ chiến lược, hướng tới nền tảng tự lực, tự cường về công nghệ của Việt Nam.

Chương trình đặt mục tiêu đến năm 2030 phát triển khoảng 30 sản phẩm công nghệ chiến lược hoàn chỉnh, trong đó ít nhất 10 sản phẩm đủ sức cạnh tranh trên thị trường khu vực và quốc tế; đồng thời làm chủ ít nhất 12 công nghệ lõi và hình thành tối thiểu 5 chuỗi sản phẩm công nghệ chiến lược.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, chương trình tập trung vào hai nhóm nhiệm vụ trọng tâm: Phát triển, hoàn thiện và thương mại hóa các sản phẩm công nghệ chiến lược; Tiếp nhận, làm chủ, cải tiến công nghệ lõi và hình thành tài sản trí tuệ mang thương hiệu Việt Nam.

"Việc quản lý các nhiệm vụ sẽ được thực hiện theo danh mục và chuỗi giá trị, bảo đảm sự liên kết chặt chẽ từ nghiên cứu đến ứng dụng, sản xuất và thương mại hóa", ông Nguyễn Minh Quân cho hay.

Chương trình cũng áp dụng nhiều cơ chế đột phá như cho phép nhiều tổ chức cùng nghiên cứu một mục tiêu để lựa chọn phương án tối ưu, triển khai cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu và tăng quyền tự chủ cho tổ chức chủ trì.

Đồng thời, Nhà nước sẽ thí điểm cơ chế cam kết mua trước có điều kiện đối với sản phẩm công nghệ chiến lược, hỗ trợ hình thành thị trường đầu ra và thực hiện chính sách đãi ngộ đặc biệt đối với đội ngũ Tổng công trình sư, Kiến trúc sư trưởng cùng các nhân lực khoa học, công nghệ trình độ cao. Những cơ chế này được kỳ vọng tạo động lực mới cho phát triển công nghệ chiến lược, nâng cao năng lực cạnh tranh và tự chủ công nghệ của đất nước./.

PT