Khuyến nghị chiến lược phát triển kinh tế tuần hoàn
Các chuyên gia Việt Nam và Nhật Bản đã cùng trao đổi về chính sách, xu hướng công nghệ trong lĩnh vực kinh tế tuần hoàn, qua đó xây dựng nền tảng vững chắc cho các hoạt động đồng nghiên cứu, phát triển và hợp tác kỹ thuật trong giai đoạn tới.
Tại hội thảo hợp tác kỹ thuật kinh tế tuần hoàn Việt Nam - Nhật Bản do Viện Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NACENTECH) - Bộ KH&CN tổ chức ngày 30/6, tại Hà Nội, TS. Phạm Hồng Quất, Viện trưởng NACENTECH nhấn mạnh mong muốn thúc đẩy mối quan hệ hợp tác với phía Nhật Bản nhằm triển khai các mô hình kinh tế mới tại Việt Nam.
Viện trưởng Phạm Hồng Quất cũng chia sẻ thông tin về việc Viện Ứng dụng Công nghệ trước đây nay là NACENTECH đã chuyển hướng hoạt động theo mô hình mới. Theo đó, Viện mong muốn nhận được những gợi ý về các mô hình ứng dụng thực tiễn được đúc rút từ kinh nghiệm của phía Nhật Bản.
Tại hội thảo, các đại biểu đã cùng chia sẻ và thảo luận các nội dung liên quan. Đi sâu vào vấn đề năng lượng tái tạo, TS. Nguyễn Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Việt Nam (VEA) nhận định điện năng lượng mặt trời sẽ trở thành xương sống của ngành điện, dần thay thế nhiệt điện than trong tương lai.
Đồng thời, TS. Nguyễn Anh Tuấn cũng đã đưa ra các khuyến nghị chiến lược nhằm chủ động quản lý khủng hoảng rác thải, như cung cấp các ưu đãi tín dụng, thuế và lập quỹ khen thưởng cho các sáng chế công nghệ tái chế.
Chia sẻ về định hướng của Nhật Bản trong thúc đẩy kinh tế tuần hoàn dựa trên khuôn khổ chiến lược chuyển đổi xanh, ông Junichiro Mimaki, đại diện Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản (METI) đã nhấn mạnh sự cần thiết phải chuyển đổi từ nền tảng 3R (Reduce - Giảm thiểu, Reuse - Tái sử dụng, Recycle - Tái chế) sang nền kinh tế tuần hoàn (CE - Circular Economy) toàn diện.
Sự chuyển dịch này, ông Junichiro Mimaki, không chỉ nhằm giải quyết các vấn đề môi trường trong nước mà còn để ứng phó với giới hạn tài nguyên toàn cầu, khi nhu cầu về các vật liệu thiết yếu (như đồng, chì, thiếc) dự báo sẽ tăng gấp đôi trữ lượng vào năm 2050.
Để hiện thực hóa tầm nhìn này, Chính phủ Nhật Bản đang triển khai 3 nhóm chính sách trọng tâm:
Thứ nhất, thúc đẩy mạnh mẽ mô hình hợp tác công - tư - học thông qua nền tảng "Circular Partners" (CPs).
Tính đến cuối tháng 5/2026, mạng lưới này đã thu hút 878 thành viên, bao gồm 717 doanh nghiệp (DN) lớn và nhỏ, cùng hàng chục hiệp hội ngành, trường đại học và cơ quan Chính phủ. Mục tiêu của CPs là hỗ trợ thực chứng, đầu tư thiết bị và tháo gỡ các rào cản kỹ thuật để xây dựng các mô hình tuần hoàn vùng hiệu quả.
Thứ hai, hỗ trợ đầu tư quy mô lớn từ ngân sách chuyển đổi xanh (GX).
Với tổng ngân sách cam kết lên tới 20 tỷ Yên (ngân sách phân bổ năm 2026 là 7,3 tỷ Yên), Nhật Bản tập trung tài trợ cho ba lĩnh vực: Sản xuất sản phẩm sử dụng vật liệu tái sinh; Thiết kế "sản phẩm thân thiện với môi trường" nhằm kéo dài tuổi thọ và dễ tháo lắp, tái chế; Phát triển thương mại tuần hoàn (CE Commerce) như tái sử dụng, tân trang và cho thuê.
Thứ ba, hoàn thiện khuôn khổ pháp lý.
Nhật Bản đã tiến hành sửa đổi Luật Xúc tiến sử dụng hiệu quả tài nguyên (chính thức có hiệu lực từ tháng 4/2026). Điểm mới mang tính đột phá là việc bắt buộc các DN trong ngành bao bì, ô tô, thiết bị gia dụng phải lập kế hoạch và báo cáo định kỳ về tỷ lệ sử dụng nhựa tái sinh.
Đồng thời, Luật mới cũng tập trung tăng cường thu hồi các sản phẩm sử dụng pin lithium-ion và thiết lập các quy chuẩn ưu đãi cho doanh nghiệp dẫn đầu về thiết kế sinh thái.
Chia sẻ về các hoạt động hỗ trợ nghiên cứu và thúc đẩy phát triển kinh tế tuần hoàn tại NACENTECH, TS. Nguyễn Đắc Bình Minh, Phó Viện trưởng NACENTECH đã làm rõ cách tiếp cận của Viện trong việc biến các bài toán công nghệ thành tác động thực tế thông qua ba giai đoạn: Nghiên cứu và đánh giá nhu cầu → Phát triển và tiếp nhận công nghệ → Thử nghiệm và thương mại hóa.
NACENTECH định vị vai trò là nền tảng kết nối giữa các cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, DN và đối tác quốc tế. Các hoạt động này được triển khai đồng bộ qua hệ thống 7 đơn vị trực thuộc, trong đó nòng cốt là: Viện Phát triển Công nghệ tiên tiến (ITD), Viện Nghiên cứu Tăng trưởng Xanh và Phát triển bền vững (IGS) và Trung tâm Thử nghiệm và Thương mại hóa công nghệ (TTC).
Tại hội thảo, các đại biểu từ hai quốc gia đã cùng thảo luận về khó khăn còn gặp phải trong quá trình làm chủ công nghệ vật liệu tái chế tại thị trường Việt Nam. Những trao đổi tại hội thảo chính là tiền đề và nền tảng để NACENTECH và Đại học Waseda tiếp tục thảo luận về các dự án và định hướng hợp tác trong thời gian tới./.