Xây dựng cơ sở dữ liệu về thực thi quyền SHTT trên cả nước

Hình thành cơ sở dữ liệu quốc gia về thực thi quyền sở hữu trí tuệ

Ngày 5/5/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Công điện số 38/CĐ-TTg về tập trung chỉ đạo thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền SHTT. Ngày 6/5/2026, Bộ KH&CN đã ban hành Quyết định số 2309/QĐ-BKHCN kèm kế hoạch hành động thực hiện Công điện này.

Tại hội nghị Sơ kết 6 tháng đầu năm và phương hướng nhiệm vụ cuối năm 2026 của Bộ KH&CN ngày 29/6, ông Lưu Hoàng Long, Cục trưởng Cục SHTT - Bộ KH&CN cho biết sau khi Công điện của Thủ tướng được ban hành, công tác phối hợp đấu tranh, ngăn chặn và xử lý hành vi xâm phạm quyền SHTT có nhiều chuyển biến tích cực.

Bộ KH&CN đã thiết lập cơ chế đôn đốc, tổng hợp báo cáo nhanh hằng ngày về tình hình xử lý vi phạm trên phạm vi toàn quốc, nhằm kịp thời cung cấp thông tin phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành của Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ.

Theo số liệu của Cục SHTT, tính từ ngày 7/5 đến 24/6/2026, các bộ, ngành và địa phương đã phát hiện, xử lý 3.312 vụ việc xâm phạm quyền SHTT, trong đó, xử lý hành chính 2.756 vụ việc, khởi tố hình sự 58 vụ việc, 2.764 tổ chức cá nhân bị xử lý, 2.102 website/trang trái phép bị ngăn chặn. Tổng số tiền xử phạt vi phạm hành chính hơn 31,4 tỷ đồng, trị giá hàng hóa vi phạm khoảng 119,9 tỷ đồng.

Thời gian qua, Cục trưởng Lưu Hoàng Long cho biết nhiều địa phương đã thành lập tổ công tác liên ngành, tăng cường phối hợp giữa các lực lượng công an, quản lý thị trường, hải quan và các cơ quan liên quan trong kiểm tra, phát hiện, xử lý hành vi vi phạm. Cục SHTT cũng tăng cường hỗ trợ cơ quan thực thi, cung cấp ý kiến chuyên môn phục vụ xử lý các vụ việc xâm phạm quyền SHTT, quyền sở hữu công nghiệp.

Theo Cục trưởng Cục SHTT, thời gian tới, công tác bảo hộ và thực thi quyền sẽ tiếp tục được đẩy mạnh thông qua nhiều giải pháp đồng bộ. Trong đó, trọng tâm là triển khai hiệu quả các chương trình, kế hoạch hành động về SHTT; tiếp tục rà soát, sửa đổi và hoàn thiện hệ thống pháp luật; nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các cơ quan thực thi; đồng thời tăng cường các biện pháp bảo vệ quyền trên môi trường số.

Bên cạnh đó, Bộ KH&CN đang phối hợp với các bộ, ngành liên quan xây dựng cơ sở dữ liệu (CSDL) quốc gia về thực thi quyền SHTT trong năm 2026. Thông qua việc tổng hợp báo cáo hằng ngày, Bộ KH&CN đã hình thành nguồn dữ liệu ban đầu về tình hình phát hiện, xử lý hành vi xâm phạm quyền SHTT trên cả nước.

CSDL quốc gia về thực thi quyền SHTT sẽ tích hợp nhiều nhóm thông tin quan trọng. Trong đó có dữ liệu về tình hình xử lý vi phạm hành chính và hình sự; các vụ việc điển hình, nghiêm trọng, phức tạp; thông tin về đối tượng quyền SHTT; dữ liệu phục vụ xác định yếu tố xâm phạm; kết quả giám định và kết quả xử lý vi phạm.

Khi được đưa vào vận hành, Cục trưởng Lưu Hoàng Long cho biết hệ thống dữ liệu này sẽ giúp các cơ quan thực thi tra cứu, chia sẻ và đối chiếu thông tin nhanh chóng hơn, từ đó nâng cao hiệu quả phối hợp trong quá trình xử lý các vụ việc.

Cục trưởng Lưu Hoàng Long cũng nhấn mạnh: CSDL không chỉ là công cụ hỗ trợ tác nghiệp mà còn góp phần nâng cao năng lực quản lý nhà nước trong lĩnh vực SHTT. Thông qua việc thống kê và phân tích dữ liệu tập trung, các cơ quan chức năng có thể dự báo xu hướng vi phạm, nhận diện các lĩnh vực, địa bàn tiềm ẩn nguy cơ cao để chủ động xây dựng kế hoạch thanh tra, kiểm tra và thực thi quyền SHTT hiệu quả hơn.

Vi phạm quyền SHTT tiếp tục diễn biến phức tạp

Thông tin về tiếp nhận đơn và xử lý đơn sở hữu công nghiệp, Cục trưởng Cục SHTT cũng cho biết giai đoạn 2011-2015, trung bình mỗi năm Cục SHTT quản lý tiếp nhận khoảng 97.700 đơn sở hữu công nghiệp. Con số này tăng lên khoảng 105.000 đơn mỗi năm trong giai đoạn 2016-2019 và đạt khoảng 141.000 đơn mỗi năm trong giai đoạn 2020-2024. Năm 2025, số lượng đơn tiếp nhận đã lên tới khoảng 152.000 đơn.

Chỉ trong 6 tháng đầu năm 2026, số đơn tiếp nhận đã đạt khoảng 83.000, tăng 14,8% so với cùng kỳ năm 2025.

Số lượng đơn được cấp văn bằng bảo hộ (VBBH) tại Việt Nam tiếp tục duy trì xu hướng tăng trong những năm gần đây. Giai đoạn 2020-2024, có khoảng 212.400 đơn được cấp VBBH. Riêng năm 2025, số đơn được cấp VBBH là 83.385 đơn, gấp đôi mức trung bình của giai đoạn 2020-2024. Trong 6 tháng đầu năm 2026, số đơn được cấp VBBH là 35.513 đơn.

Trong lĩnh vực khai thác thương mại quyền sở hữu công nghiệp, năm 2025, cả nước ghi nhận 2.517 đối tượng sở hữu công nghiệp được chuyển nhượng, tăng 107,3% so với năm 2024. Năm 2025, tỷ lệ VBBH sáng chế của các chủ thể Việt Nam có tiềm năng thương mại hóa đạt khoảng 8,56%.

Từ ngày 1/1 đến 9/6/2026, ghi nhận 1.608 đối tượng sở hữu công nghiệp được chuyển nhượng, cao gấp gần 3,5 lần so với cùng kỳ năm trước.

Bên cạnh đó, vi phạm quyền tác giả và quyền liên quan trên môi trường số tiếp tục gia tăng. Trong khi đó, hàng hóa xâm phạm quyền SHTT xuất hiện phổ biến trên cả thị trường truyền thống, thương mại điện tử (TMĐT) và các hoạt động xuất nhập khẩu. Các hành vi vi phạm ngày càng tinh vi, gây nhiều khó khăn cho công tác phát hiện và xử lý.

Một thực tế được Cục trưởng Lưu Hoàng Long chỉ ra là phần lớn các vụ việc hiện nay vẫn được xử lý bằng biện pháp hành chính, trong khi số vụ việc bị xử lý bằng biện pháp hình sự còn tương đối hạn chế. "Điều này phần nào ảnh hưởng đến hiệu quả răn đe đối với các hành vi xâm phạm quyền SHTT có quy mô lớn hoặc mang tính chất chuyên nghiệp".

Đặc biệt, Cục trưởng Lưu Hoàng Long cũng nhấn mạnh: Sự phát triển nhanh của TMĐT đã tạo ra những thách thức mới. "Các đối tượng vi phạm có thể dễ dàng thay đổi danh tính, địa chỉ kinh doanh hoặc chuyển sang nền tảng khác sau khi bị phát hiện. Điều này đòi hỏi các cơ quan thực thi phải có những phương thức quản lý và giám sát phù hợp với môi trường số"./.

PT