Nâng tầm công bố bài báo khoa học: Từ chiến lược học thuật đến kỹ năng thực hành
Hội thảo “Nâng cao năng lực, kỹ năng viết và công bố bài báo khoa học cho các nhà khoa học và cộng tác viên” đã mang đến bức tranh toàn diện về con đường nâng cao chất lượng bài báo khoa học, từ xây dựng chiến lược quản trị nghiên cứu, phát triển nhóm nghiên cứu mạnh đến ứng dụng công cụ số và AI một cách có trách nhiệm trong hoạt động khoa học.
Thúc đẩy công bố khoa học chất lượng cao
Ngày 26/06/2026, tại TP. Hồ Chí Minh, Tạp chí Khoa học và Công nghệ (KH&CN) Việt Nam (VJST) đã phối hợp cùng Trường Đại học (ĐH) Nguyễn Tất Thành tổ chức hội thảo khoa học “Nâng cao năng lực, kỹ năng viết và công bố bài báo khoa học cho các nhà khoa học và cộng tác viên”.
Hội thảo đã quy tụ các chuyên gia hàng đầu để thảo luận về lộ trình chuẩn hóa dữ liệu, xây dựng nhóm nghiên cứu mạnh và các kỹ thuật thực thi từ ngôn ngữ học thuật đến công cụ quản lý dữ liệu, nhằm mục tiêu đưa nền khoa học Việt Nam hội nhập sâu rộng hơn vào hệ thống trích dẫn quốc tế.
Phát biểu khai mạc Hội thảo, PGS. TS. Nguyễn Kim Hồng - Hiệu trưởng Trường ĐH Nguyễn Tất Thành - cho biết: Nhà trường không ngừng đầu tư cho nghiên cứu khoa học và từng bước khẳng định vị thế trên các bảng xếp hạng nghiên cứu khoa học quốc tế.
Nhà trường được xếp hạng 1001- 1200 trường ĐH tốt nhất thế giới trong năm 2026, thuộc TOP 30% bảng xếp hạng QS Châu Á (QS Asia University Rankings 2026) tương đương với nhóm các trường xếp hạng từ khoảng 450 trở lên (trong tổng số hơn 1.500 trường được đánh giá). Trường cũng nằm trong Top 5 cơ sở giáo dục ĐH tại Việt Nam theo SCImago Institutions Rankings 2026.
Theo U.S. News & World Report (2026), Trường ĐH Nguyễn Tất Thành xếp hạng 849 thế giới và 275 châu Á. Đây là kết quả từ nỗ lực không ngừng của đội ngũ giảng viên, nhà khoa học và sinh viên Nhà trường.
“Về mục tiêu phát triển khoa học, Nhà trường xác định xếp hạng không phải là mục tiêu cuối cùng. Quan trọng hơn là Nhà trường xây dựng năng lực nghiên cứu thực chất, tạo ra các công trình có giá trị và sức lan tỏa. Việc nâng cao kỹ năng viết và công bố bài báo quốc tế là yêu cầu thiết yếu đối với mỗi nhà khoa học và giảng viên. Hội thảo được tổ chức hôm nay cho các nhà khoa học và cộng tác viên” tạo cơ hội trao đổi kinh nghiệm, cập nhật kiến thức và chia sẻ kỹ năng nghiên cứu giữa các chuyên gia, giảng viên. Hội thảo được kỳ vọng góp phần nâng cao chất lượng nghiên cứu và mở rộng hợp tác học thuật trong tương lai”, PGS. TS. Nguyễn Kim Hồng khẳng định.
TS. BS. Nguyễn Thị Hương Giang - Tổng biên tập Tạp chí KH&CN Việt Nam - chia sẻ tại Hội thảo: Tạp chí rất vinh hạnh được phối hợp với Trường ĐH Nguyễn Tất Thành tổ chức Hội thảo. Trường là một cơ sở đào tạo - nghiên cứu uy tín của quốc gia, trong Top 849 các trường ĐH uy tín trên trên thế giới.
Trân trọng cảm ơn sự phối hợp, tạo điều kiện về việc mời các báo cáo viên và sự hỗ trợ về cơ sở vật chất để Hội thảo được tổ chức thành công tốt đẹp.
“Đây là năm thứ 3, Tạp chí KH&CN Việt Nam được Bộ trưởng Bộ KH&CN giao nhiệm vụ tổ chức Hội thảo "Nâng cao năng lực, kỹ năng viết và công bố bài báo khoa học". Chúng tôi đã nhận được sự ghi nhận, đánh giá tích cực từ các viện nghiên cứu, trường ĐH, cộng đồng khoa học về nhiệm vụ ý nghĩa này, đóng góp cho cộng đồng học thuật của Việt Nam trong việc nâng cao chất lượng công bố khoa học của Việt Nam, qua đó cũng góp phần nâng cao chất lượng các Tạp chí khoa học của Việt Nam, hướng tới đạt chuẩn quốc tế, tham gia sâu rộng vào các cơ sở dữ liệu quốc tế có uy tín.
Đây cũng là cơ hội quý để Tạp chí KH&CN Việt Nam được giới thiệu các ấn phẩm công bố khoa học của mình tới các nhà khoa học, các cộng tác viên, hy vọng sẽ nhận được nhiều hơn nữa sự cộng tác của quý thầy cô trong thời gian tới, để cùng Tạp chí tiến sâu hơn nữa vào các cơ sở dữ liệu khoa học có uy tín của quốc tế”, TS. BS. Nguyễn Thị Hương Giang nhấn mạnh.
Thay mặt cho Tạp chí, Tổng Biên tập Tạp chí KH&CN Việt Nam rất mong sẽ có thêm nhiều cơ hội được phối hợp với Trường ĐH Nguyễn Tất Thành tổ chức các sự kiện có ý nghĩa trong thời gian tới.
Chiến lược quản trị và lộ trình nâng tầm vị thế học thuật
Trình bày về tầm nhìn vĩ mô của một cơ sở giáo dục, TS. Nguyễn Hữu Thuần Anh - Phòng Khoa học Công nghệ, Trường ĐH Nguyễn Tất Thành nhấn mạnh rằng công bố khoa học chính là "hạ tầng dữ liệu" của ĐH hiện đại. Theo bà, xếp hạng ĐH không phải là kết quả của truyền thông mà là hệ quả của năng lực nghiên cứu thực chất được đo lường qua bài báo, trích dẫn và uy tín học thuật.
TS. Nguyễn Hữu Thuần Anh đề xuất một chiến lược chuyển dịch quan trọng cho giai đoạn 2026-2030: thay vì "đếm bài" thuần túy, các trường cần "đếm ảnh hưởng" thông qua các chỉ số chất lượng như bài báo thuộc nhóm Q1/Q2, top 10% tạp chí hàng đầu và chỉ số trích dẫn chuẩn hóa theo lĩnh vực (FWCI). Lộ trình này đòi hỏi sự phân công trách nhiệm rõ ràng, trong đó Phòng Khoa học Công nghệ đóng vai trò quản trị năng lực nghiên cứu, thiết kế chính sách thưởng theo chất lượng và hỗ trợ xuất bản thay vì chỉ dừng lại ở quản lý hồ sơ.
Từ ý tưởng nghiên cứu đến chiến lược lựa chọn tạp chí mục tiêu
Đi sâu vào quy trình thực thi, PGS. TS. Nguyễn Văn Hoàng, Phó Trưởng khoa Du lịch, Trường ĐH Nguyễn Tất Thành đã định hình hành trình của một bài báo khoa học qua 3 giai đoạn: xác định giá trị cốt lõi, chọn phương tiện và chiến lược phù hợp.
Ông phân tích rằng một nghiên cứu có giá trị phải nằm ở giao điểm của tính mới (novelty) và tính cấp thiết (urgency), đồng thời khuyến nghị các nhà nghiên cứu lọc ý tưởng qua khung tiêu chí FINER (Feasible, Interesting, Novel, Ethical and Relevant - Khả thi, Thú vị, Mới mẻ, Đạo đức và Cấp thiết).
Đặc biệt, PGS. TS. Nguyễn Văn Hoàng đưa ra những cảnh báo sắc bén về "bẫy" tạp chí săn mồi (predatory journals) - vốn hoạt động vì lợi nhuận mà bỏ qua tiêu chuẩn đạo đức.
Ông hướng dẫn quy trình nhận diện dựa trên các dấu hiệu bất thường về thời gian phản biện quá nhanh hoặc ban biên tập (BBT) không xác thực, đồng thời khẳng định việc tra cứu trên các cơ sở dữ liệu uy tín như Web of Science và Scopus là bắt buộc trước khi nộp bài.
Chuẩn hóa hệ thống tạp chí khoa học nội lực theo tiêu chuẩn quốc tế
Đại diện đơn vị tổ chức, bà Phạm Thị Minh Nguyệt, Phó Tổng biên tập Tạp chí KH&CN Việt Nam, đã giới thiệu bức tranh toàn cảnh về nỗ lực chuẩn hóa báo chí khoa học nước nhà.
Với lịch sử từ năm 1959, VJST hiện đang vận hành các ấn phẩm chuyên biệt (bản A, B, C, D) phục vụ đa dạng nhu cầu từ quản lý nhà nước đến công bố chuyên sâu. Đáng chú ý, ấn phẩm tiếng Anh (Vietnam Journal of Science, Technology and Engineering - VJSTE) (bản C) đã áp dụng hệ thống ScholarOne Manuscripts, thực hiện phản biện kín quốc tế và gắn mã DOI (Digital Object Identifier) cho các bài báo. Mục tiêu cụ thể đến năm 2030 của Tạp chí là đưa bản C vào cơ sở dữ liệu Scopus, tăng tỷ lệ phản biện nước ngoài lên trên 70-80% và mở rộng mạng lưới tác giả quốc tế.
Việc Bộ KH&CN ban hành Danh mục tạp chí đạt tiêu chuẩn khoa học Việt Nam năm 2026, ghi nhận toàn bộ các ấn phẩm của VJST, là minh chứng cho sự phát triển bền vững này.
Hợp tác liên ngành và mô hình nhóm nghiên cứu mạnh
Về phương thức tổ chức nguồn lực, PGS. TS. Nguyễn Hữu Thọ, Trường ĐH Nguyễn Tất Thành khẳng định "một nhà khoa học đi một mình có thể đi nhanh, nhưng một nhóm nghiên cứu mạnh sẽ đi xa hơn".
Ông phân tích sự khác biệt giữa hợp tác liên ngành (Interdisciplinary) và xuyên ngành (Transdisciplinary) - nơi các lĩnh vực tích hợp hoàn toàn để giải quyết vấn đề thực tiễn phức tạp.
PGS. TS. Nguyễn Hữu Thọ chỉ rõ lộ trình xây dựng nhóm gồm 4 giai đoạn: hình thành hạt nhân nòng cốt, định hình hướng nghiên cứu hẹp, tập trung công bố quốc tế và cuối cùng là đề xuất các dự án vĩ mô để tiếp cận quỹ tài trợ như NAFOSTED hay VinIF.
Trong quy chế làm việc, việc phân định rõ vai trò tác giả chính (First author - người thực thi chuyên môn) và tác giả liên hệ (Corresponding author - người bảo lãnh uy tín và định hướng chiến lược) là tối quan trọng để đảm bảo liêm chính học thuật.
Tự động hóa quản lý tri thức và làm chủ công cụ hỗ trợ
Để tối ưu hóa hiệu suất nghiên cứu, PGS. TS. Võ Thị Hồng Thắm - Trường ĐH Nguyễn Tất Thành đã trình bày giải pháp tự động hóa dòng chảy học thuật thông qua phần mềm quản lý tài liệu tham khảo và trích dẫn tự động Zotero.
Bà nhấn mạnh quản lý tài liệu tham khảo không còn là thao tác phụ mà là "kỹ năng sinh tồn" trong nghiên cứu hiện đại để bảo vệ liêm chính và tránh lỗi hệ thống.
Việc sử dụng các công cụ như phần mềm mã nguồn mở Zotero giúp nhà nghiên cứu xây dựng thư viện thông minh, trích xuất siêu dữ liệu tự động từ các nguồn uy tín và chuyển đổi linh hoạt giữa hàng nghìn chuẩn trích dẫn (APA, IEEE, Vancouver...) mà không làm phá vỡ cấu trúc văn bản. Điều này giải phóng nhà khoa học khỏi các thao tác thủ công dễ sai sót để tập trung vào việc sáng tạo tri thức.
Vượt rào cản ngôn ngữ và ứng dụng AI có trách nhiệm
Cuối cùng, khía cạnh ngôn ngữ - rào cản lớn nhất đối với các nhà khoa học Việt Nam - đã được TS. Đinh Lư Giang, Khoa Ngoại ngữ, Trường ĐH Nguyễn Tất Thành làm rõ. Ông định nghĩa tiếng Anh học thuật là ngôn ngữ của sự chính xác, cẩn trọng (hedging) và đúng quy ước, thay vì sự hoa mỹ.
TS. Đinh Lư Giang chỉ ra các lỗi "Vietlish" điển hình do giao thoa ngôn ngữ như sai mạo từ, thì động từ hay diễn đạt thừa.
Về vấn đề AI, ông khẳng định quan điểm minh bạch: AI có thể hỗ trợ ngôn ngữ nhưng phải được khai báo rõ ràng trong mục "Cảm ơn" (Acknowledgments) hoặc Phương pháp (Methods) và tác giả phải chịu trách nhiệm cuối cùng về tính xác thực của nội dung.
Ngoài ra, ông chia sẻ công thức 6 phần để viết Tóm tắt (Abstract) hiệu quả - yếu tố quyết định bài báo có được Ban biên tập đọc tiếp hay không.
Chia sẻ thêm những kinh nghiệm thực tế trong quá trình biên tập các bài báo khoa học, PGS. TS. Đặng Vũ Ngoạn - Trưởng Ban Biên tập Tạp chí KH&CN - Trường ĐH Nguyễn Tất Thành - cho rằng, Nhà trường cần có hội đồng đạo đức khoa học để đánh giá, xác nhận cho các công trình nghiên cứu, các bài báo khoa học công bố trên các tạp chí khoa học trong nước và quốc tế. Đặc biệt, các nhà nghiên cứu cần phải thực sự khiêm tốn trong sử dụng ngôn ngữ viết các bài báo khoa học.
Chỉ có như vậy, PGS. TS. Đặng Vũ Ngoạn cho biết các bài báo dễ dàng hơn trong việc đạt được sự chấp thuận của các biên tập viên, người phản biện tại các ấn phẩm khoa học.
Hội thảo không chỉ dừng lại ở một diễn đàn chia sẻ kỹ thuật, mà thực sự đã trở thành một "lời hiệu triệu" về sự thay đổi tư duy trong quản trị và thực thi nghiên cứu tại Việt Nam. Thông qua các tham luận tâm huyết, một lộ trình rõ ràng cho giai đoạn 2026-2030 đã được định hình: đó là sự chuyển dịch mạnh mẽ từ tâm thế "đếm bài" sang đo lường "chỉ số ảnh hưởng", lấy chất lượng và liêm chính học thuật làm kim chỉ nam.
Kết quả của hội thảo cho thấy, để vươn tầm quốc tế, nền khoa học nội lực cần sự cộng hưởng của nhiều yếu tố: từ tầm nhìn chiến lược của các nhà quản lý như TS. Nguyễn Hữu Thuần Anh trong việc chuẩn hóa hạ tầng dữ liệu, sự nhạy bén và đạo đức nghề nghiệp của các nhà nghiên cứu như PGS.TS. Nguyễn Văn Hoàng khi đối mặt với các "bẫy" tạp chí săn mồi, đến tinh thần hợp tác xuyên ngành mà PGS.TS. Nguyễn Hữu Thọ đã đúc kết qua thông điệp "đi cùng nhau để đi xa hơn".
Bên cạnh đó, việc làm chủ các công cụ tự động hóa của PGS. TS. Võ Thị Hồng Thắm hay tư duy ngôn ngữ học thuật chuẩn mực của TS. Đinh Lư Giang chính là những viên gạch cụ thể để xây dựng nên các công bố có giá trị. Hội thảo đã khép lại với thông điệp rõ ràng: công bố quốc tế không chỉ cần nỗ lực cá nhân mà cần một hệ sinh thái quản trị đồng bộ, sự chuyên nghiệp trong hợp tác và sự làm chủ các công cụ hỗ trợ hiện đại./.