Doanh nghiệp đề xuất gỡ “điểm nghẽn” để phát triển công nghệ chiến lược

Xác định rõ các “nút thắt” cần khơi thông

Chiều ngày 23/6/2026, Thủ tướng Lê Minh Hưng, Trưởng ban Chỉ đạo của Chính phủ về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và Đề án 06, chủ trì phiên họp chuyên đề về thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo (KHCN và ĐMST).

Tại phiên họp, Thủ tướng Lê Minh Hưng đã nhấn mạnh Việt Nam đã ban hành danh mục công nghệ và sản phẩm chiến lược, nhưng nhận thức và hành động vẫn cần thống nhất hơn để triển khai thực chất, hiệu quả, tránh “chạy theo phong trào”.

Thủ tướng đề nghị tháo gỡ “điểm nghẽn cơ chế, chính sách”, xác định rõ các “nút thắt” cần khơi thông nhằm rút ngắn thời gian từ nghiên cứu đến sản phẩm và tiếp cận thị trường.

Thủ tướng cũng nhấn mạnh yêu cầu “phân vai cụ thể” để bộ, ngành, địa phương, viện, trường và doanh nghiệp (DN) chủ động tham gia.

Từ góc độ DN công nghệ, ông Nguyễn Trung Chính, Chủ tịch Tập đoàn Công nghệ CMC, cho rằng Việt Nam đã có định hướng đúng khi xác định nhóm công nghệ lõi, công nghệ chiến lược và xây dựng khung kiến trúc.

Theo ông, khung kiến trúc có thể đóng vai trò công cụ định hướng. Còn với công nghệ lõi và công nghệ chiến lược, việc xác định từ 11 công nghệ lõi, sau đó điều chỉnh còn 10 công nghệ lõi, về cơ bản là hướng đi phù hợp.

Tuy nhiên, vấn đề lớn nhất hiện nay nằm ở khâu triển khai. “CMC là một trong bảy DN được lựa chọn đồng hành cùng Chính phủ trong triển khai các nhiệm vụ công nghệ chiến lược. Tuy nhiên, việc xác định DN nào đảm nhiệm công nghệ nào đến nay vẫn chưa thực sự rõ ràng”, ông Chính cho biết.

Theo Chủ tịch CMC, hiện mới có lĩnh vực bán dẫn được giao tương đối cụ thể cho Viettel, trong khi các công nghệ khác vẫn chưa có sự phân công minh bạch. Danh mục sản phẩm, nhiệm vụ rất lớn, số lượng DN tham gia cũng nhiều, nhưng chưa có cơ chế đủ rõ để lựa chọn và giao việc.

Ông kiến nghị, với mỗi công nghệ chiến lược, Chính phủ cần xác định trước nhiệm vụ cụ thể cần thực hiện. Sau đó, cơ quan quản lý tổ chức tuyển chọn DN phù hợp để giao nhiệm vụ.

“Chỉ khi có cơ chế như vậy, chúng ta mới có thể tháo gỡ được điểm nghẽn hiện nay”, ông Chính chia sẻ.

Nguồn lực tài chính có nhưng khó giải ngân

Việt Nam không thiếu nguồn lực cho KHCN. Điểm nghẽn nằm ở chỗ nguồn lực tài chính đã có nhưng việc giải ngân gặp khó do thiếu cơ chế lựa chọn rõ ràng.

Dù chủ trương cho phép chỉ định, các bộ, ngành và địa phương vẫn thận trọng, bởi không ai dám chắc một quyết định được đưa ra hôm nay sẽ được đánh giá như thế nào sau 5 hay 10 năm nữa.

Vì vậy, cơ chế giao nhiệm vụ cần đồng thời bảo vệ người ra quyết định, tạo căn cứ pháp lý cho cơ quan quản lý và mở đường cho DN đầu tư dài hạn. Do đó, khi xây dựng chiến lược phát triển công nghệ chiến lược, các bộ, ngành và địa phương không nên đưa vào đầy đủ mọi lĩnh vực. Việc lựa chọn cần dựa trên năng lực, điều kiện và đặc thù của từng ngành, từng địa phương.

Doanh nghiệp phải là chủ thể triển khai

Theo ông Chính, một câu hỏi quan trọng là ai sẽ triển khai các công nghệ chiến lược. Câu trả lời, theo ông, gắn liền với mô hình DN công nghệ quốc gia.

“Tôi cho rằng Chính phủ nên mạnh dạn xây dựng cơ chế tuyển chọn và giao nhiệm vụ rõ ràng cho các DN”, Chủ tịch CMC nói.

Với CMC, ông cho biết tập đoàn đã đăng ký tham gia hai nhiệm vụ quốc gia là Cloud và AI. Việc đăng ký được thực hiện trước sự chứng kiến của Tổng Bí thư, đồng thời CMC đã đưa ra các cam kết cụ thể về đầu tư và nguồn lực. Tuy nhiên, đến nay vẫn chưa có cơ chế để triển khai thực hiện.

Ở lĩnh vực bán dẫn, ông Chính cho biết CMC đã trao đổi và thống nhất với Viettel về hướng phân vai theo thế mạnh. Nếu Viettel tập trung vào sản xuất, CMC sẽ tập trung vào thiết kế.

Theo ông, CMC hiện đã sẵn sàng về năng lực thiết kế, còn việc thuê Samsung hoặc các đối tác quốc tế sản xuất là điều bình thường trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Cần hậu kiểm rõ ràng, không chỉ giao nhiệm vụ

Chủ tịch CMC nhấn mạnh, trong nhóm DN công nghệ được lựa chọn, đã đến lúc cần tháo gỡ điểm nghẽn lớn nhất là cơ chế giao nhiệm vụ.

Ông gọi đây là “điểm nghẽn của các điểm nghẽn”. "Khi được giao nhiệm vụ, DN phải cam kết hoàn thành. Ngược lại, Nhà nước cần có cơ chế hậu kiểm minh bạch".

Ví dụ, nếu sau 18 tháng DN không hoàn thành nhiệm vụ, cần xác định rõ sẽ xử lý ra sao. Nếu hoàn thành tốt, DN cũng cần được hưởng các cơ chế khuyến khích tương xứng.

Cách tiếp cận này sẽ giúp tránh tình trạng giao nhiệm vụ chung chung, không rõ trách nhiệm, đồng thời khuyến khích DN dám đầu tư vào các lĩnh vực công nghệ nền tảng có độ rủi ro cao nhưng tác động dài hạn.

Ông Chính cũng đề xuất thúc đẩy mạnh hơn mô hình hợp tác công tư trong công nghệ thông tin. Thời gian qua, một số dự án quy mô rất lớn đã được giao cho DN triển khai. Với lĩnh vực công nghệ thông tin, ông mong muốn có những chương trình tương tự, dù quy mô 1 tỷ hay 5 tỷ USD./.

Minh Thiện