Doanh nghiệp nhỏ và vừa trước yêu cầu chuyển đổi kép

Chuyển đổi số và tăng trưởng xanh là yêu cầu sống còn đối với SME

Sáng 23/6, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật TP. HCM phối hợp với Hội Tin học TP. HCM tổ chức hội thảo “Giải pháp đẩy mạnh chuyển đổi số (CĐS), tăng trưởng xanh trong doanh nghiệp nhỏ và vừa tại TP. HCM”.

Hội thảo nhận được 32 tham luận từ các cơ quan quản lý nhà nước, viện nghiên cứu, trường đại học, hội nghề nghiệp, doanh nghiệp công nghệ, doanh nghiệp sản xuất và các đơn vị cung cấp dịch vụ công. Nội dung tham luận trải rộng trên nhiều lĩnh vực như khu công nghiệp, nông nghiệp công nghệ cao, sản xuất, cấp nước, đường sắt đô thị, bất động sản, thương mại điện tử, y tế, chuỗi cung ứng, phát triển nguồn nhân lực và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Theo đại diện Trung tâm CĐS TP.HCM, TP. HCM hiện có khoảng 350.000 doanh nghiệp đang hoạt động, trong đó hơn 97% là SME. Đây là lực lượng đóng góp quan trọng vào tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm và thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, nhóm doanh nghiệp này cũng đang chịu áp lực lớn từ các yêu cầu mới về công nghệ, chuyển đổi mô hình tăng trưởng, tiêu chuẩn ESG, giảm phát thải carbon, truy xuất nguồn gốc và cạnh tranh quốc tế.

Trong bối cảnh đó, CĐS gắn với tăng trưởng xanh được xem là giải pháp chiến lược, tạo ra “động lực kép” giúp doanh nghiệp nâng cao năng suất, tăng khả năng thích ứng và mở rộng cơ hội tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

Thực tế cho thấy nhiều doanh nghiệp đã bắt đầu triển khai hóa đơn điện tử, thanh toán không dùng tiền mặt, phần mềm quản trị doanh nghiệp, thương mại điện tử và tiếp thị số. Một số đơn vị tiên phong còn đầu tư các hệ thống hoạch định các nguồn lực của doanh nghiệp (ERP), hệ thống quản lý quan hệ khách hàng (CRM), IoT, trí tuệ nhân tạo (AI) và phân tích dữ liệu lớn nhằm tối ưu vận hành và nâng cao hiệu quả sản xuất.

Ở khía cạnh tăng trưởng xanh, nhiều doanh nghiệp đã áp dụng các giải pháp tiết kiệm năng lượng, sử dụng điện mặt trời, tái chế chất thải và giảm nhựa dùng một lần.

Tuy nhiên, đại diện Trung tâm CĐS TP.HCM cho rằng quá trình chuyển đổi kép của các SME vẫn gặp nhiều rào cản. Đó là năng lực quản trị và khai thác dữ liệu còn hạn chế; nguồn lực đầu tư cho công nghệ và chuyển đổi xanh chưa đáp ứng yêu cầu; thiếu nhân lực có kỹ năng số; áp lực ngày càng lớn từ các quy định về môi trường, xã hội, quản trị (ESG), giảm phát thải và cơ chế điều chỉnh biên giới carbon; đồng thời nhiều doanh nghiệp vẫn chưa xây dựng được lộ trình chuyển đổi phù hợp.

Phát biểu tại hội thảo, TS. Nguyễn Văn Đắng, Phó Tổng Giám đốc Tổng công ty Cấp nước Sài Gòn (SAWACO), nhấn mạnh: Trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư diễn ra mạnh mẽ và các cam kết quốc tế về phát triển bền vững ngày càng được chú trọng, CĐS và tăng trưởng xanh đã trở thành hai động lực chiến lược giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, thích ứng với biến động và phát triển bền vững. Đối với SME, đây không chỉ là xu hướng mà còn là yêu cầu tất yếu để tồn tại và phát triển trong nền kinh tế số và kinh tế xanh.

Theo ông, CĐS không chỉ dừng ở việc sử dụng phần mềm hay số hóa hồ sơ mà phải hướng tới thay đổi phương thức quản trị, tổ chức sản xuất và ra quyết định dựa trên dữ liệu. Tương tự, tăng trưởng xanh không chỉ là các hoạt động bảo vệ môi trường riêng lẻ mà cần được tích hợp vào chiến lược kinh doanh thông qua việc sử dụng hiệu quả tài nguyên, tiết kiệm năng lượng, giảm chất thải và giảm phát thải.

“Chuyển đổi kép” chỉ thực sự thành công khi đồng thời tạo ra ba kết quả: nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh; giảm chi phí tài nguyên, năng lượng và quản lý; đáp ứng các tiêu chuẩn xanh của thị trường trong nước và quốc tế.

Công nghệ số là công cụ quan trọng để thực hiện mục tiêu xanh

Nhiều tham luận tại hội thảo cho rằng công nghệ số chính là nền tảng để doanh nghiệp hiện thực hóa các mục tiêu tăng trưởng xanh.

Các giải pháp như tự động hóa, AI, ERP, thương mại điện tử, phần mềm quản trị trên nền tảng điện toán đám mây, mô hình SaaS, cảm biến thông minh và hệ thống giám sát dữ liệu được đánh giá là phù hợp với doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Việc ứng dụng các công nghệ này giúp doanh nghiệp theo dõi mức tiêu thụ điện, nước, nhiên liệu và nguyên vật liệu theo thời gian thực; tối ưu tồn kho, giảm tỷ lệ lỗi sản phẩm và hạn chế lãng phí; nâng cao hiệu quả quản trị nhân sự, tài chính, khách hàng và bảo trì thiết bị.

Đồng thời, dữ liệu số còn hỗ trợ doanh nghiệp đo lường phát thải, tăng khả năng truy xuất nguồn gốc và chứng minh tính bền vững của sản phẩm khi tham gia các thị trường xuất khẩu.

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng lưu ý SME không nên chạy theo các hệ thống quá lớn hoặc vượt quá khả năng tài chính. Thay vào đó, doanh nghiệp cần lựa chọn mô hình CĐS tinh gọn, triển khai theo từng mô-đun và tập trung giải quyết các bài toán thực tiễn trong quản trị, sản xuất.

Triển khai theo lộ trình, tránh đầu tư dàn trải

Một trong những nguyên nhân khiến nhiều dự án chuyển đổi chưa đạt hiệu quả là doanh nghiệp đầu tư công nghệ khi chưa chuẩn hóa quy trình, thiếu dữ liệu đầu vào hoặc chưa có đội ngũ vận hành phù hợp.

Để hạn chế rủi ro, các chuyên gia đề xuất lộ trình chuyển đổi kép gồm 5 bước:

Một là đánh giá hiện trạng về mức độ trưởng thành số, tiêu hao năng lượng, nguyên liệu và các yêu cầu xanh của thị trường.

Hai là lựa chọn bài toán ưu tiên, tập trung vào những lĩnh vực có thể mang lại hiệu quả nhanh như quản lý tồn kho, tiết kiệm điện, kiểm soát chất lượng hay truy xuất nguồn gốc.

Ba là triển khai thí điểm quy mô nhỏ, đo lường kết quả trước khi nhân rộng.

Bốn là tích hợp dữ liệu và mở rộng, từng bước xây dựng hệ thống quản trị thống nhất.

Năm là kết nối thị trường, tận dụng dữ liệu số và kết quả chuyển đổi xanh để nâng cao thương hiệu, tiếp cận nguồn vốn và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng.

Các đại biểu nhận định, CĐS và tăng trưởng xanh không chỉ giúp SME nâng cao năng suất, tiết kiệm chi phí mà còn mở ra cơ hội tiếp cận những thị trường có giá trị gia tăng cao. Đây chính là cơ hội để SME vượt qua giới hạn về quy mô, tạo ra lợi thế cạnh tranh mới và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Tuy nhiên, để quá trình này diễn ra hiệu quả cần có sự đồng hành của chính quyền, viện nghiên cứu, trường đại học, hội nghề nghiệp và các doanh nghiệp công nghệ trong việc hỗ trợ hạ tầng, tài chính, tư vấn và chuyển giao giải pháp phù hợp.

Về phía doanh nghiệp, điều quan trọng nhất là thay đổi tư duy, bắt đầu từ những bài toán thiết thực, kiên trì triển khai theo lộ trình và coi “chuyển đổi kép” là chiến lược phát triển dài hạn thay vì một xu hướng nhất thời./.

Ngọc Diệp