Kiến tạo động lực phát triển mới cho Quảng Ngãi từ đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số

Chiều 16/6, Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Quảng Ngãi phối hợp với Trường Đại học Tài chính - Marketing tổ chức Hội thảo khoa học quốc gia với chủ đề “Quản trị địa phương, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số - động lực nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững tỉnh Quảng Ngãi trong giai đoạn mới”. Hội thảo quy tụ nhiều nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý nhằm hiến kế các giải pháp khơi thông động lực tăng trưởng, nâng cao năng lực cạnh tranh và xây dựng mô hình phát triển bền vững cho địa phương trong bối cảnh mới.

Hội thảo diễn ra ngay sau Lễ công bố Quyết định thành lập Phân hiệu Trường Đại học Tài chính - Marketing tại tỉnh Quảng Ngãi được tổ chức trọng thể vào sáng cùng ngày. Chuỗi hoạt động đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong quan hệ hợp tác chiến lược giữa nhà trường và địa phương, mở rộng từ lĩnh vực đào tạo sang nghiên cứu khoa học, chuyển giao tri thức phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo là cơ hội để Quảng Ngãi bứt phá

Phát biểu khai mạc hội thảo, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi Trần Phước Hiền khẳng định chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo không chỉ là yêu cầu cấp thiết từ thực tiễn khách quan mà còn là cơ hội mang tính lịch sử để Quảng Ngãi bứt phá. Đây là chìa khóa quan trọng nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị công, cải thiện môi trường đầu tư, từ đó khơi thông và phát huy các tiềm năng, lợi thế của địa phương.

Theo ông Trần Phước Hiền, những năm qua, Tỉnh ủy, HĐND và UBND tỉnh Quảng Ngãi đã tập trung chỉ đạo quyết liệt, triển khai đồng bộ nhiều chương trình hành động và giải pháp chiến lược nhằm thúc đẩy cải cách hành chính, phát triển chính quyền điện tử hướng tới chính quyền số, hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo và nâng cao các chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh.

Trong bức tranh phát triển chung, Khu kinh tế Dung Quất tiếp tục khẳng định vai trò là trung tâm công nghiệp, đầu tàu tăng trưởng của tỉnh và vùng kinh tế trọng điểm miền Trung. Hạ tầng số, hạ tầng dữ liệu từng bước được đầu tư đồng bộ, hiện đại; hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo bắt đầu ghi nhận những chuyển biến tích cực; các ngành kinh tế trọng điểm đã và đang chủ động ứng dụng khoa học, công nghệ tiên tiến và các nền tảng số vào sản xuất, quản trị.

Tuy nhiên, lãnh đạo UBND tỉnh cũng thẳng thắn nhìn nhận nhiều thách thức đang đặt ra đối với quá trình chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo của địa phương. Đó là chất lượng và quy mô nguồn nhân lực số, đặc biệt là nhân lực trình độ cao trong cơ quan hành chính và doanh nghiệp, chưa đáp ứng yêu cầu phát triển. Hệ sinh thái đổi mới sáng tạo còn thiếu sự liên kết chặt chẽ giữa nhà quản lý - nhà khoa học - nhà doanh nghiệp. Việc xây dựng và khai thác dữ liệu số dùng chung cũng như ứng dụng công nghệ hiện đại trong quản trị công chưa đồng bộ, hiệu quả chưa cao. Bên cạnh đó, một số cơ chế, chính sách đặc thù nhằm khuyến khích các mô hình kinh tế mới và giải pháp số mới chưa thực sự tạo được đột phá.

Khơi thông các động lực tăng trưởng mới cho Quảng Ngãi

Phát biểu đề dẫn hội thảo, PGS.TS Phạm Tiến Đạt, Hiệu trưởng Trường Đại học Tài chính - Marketing nhận định, tỉnh Quảng Ngãi đang sở hữu nhiều lợi thế riêng biệt như Khu kinh tế Dung Quất, cảng nước sâu, hệ thống công nghiệp quy mô lớn cùng hành lang kết nối Đông - Tây. Tuy nhiên, trong bối cảnh chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và kinh tế xanh đang định hình lại nền kinh tế toàn cầu, Quảng Ngãi không thể chỉ dựa vào tài nguyên hay các ngành công nghiệp truyền thống mà cần kiến tạo lợi thế cạnh tranh mới dựa trên chất lượng quản trị, hàm lượng tri thức trong nguồn nhân lực và khả năng tối ưu hóa các nguồn lực phát triển.

Đối với Quảng Ngãi, việc mở rộng không gian phát triển trong thời gian tới sẽ tạo cơ hội hình thành một cực tăng trưởng mới, kết nối hài hòa giữa kinh tế biển, công nghiệp, logistics, năng lượng với nông nghiệp công nghệ cao, kinh tế tuần hoàn và du lịch sinh thái.

Trong khuôn khổ hội thảo, các đại biểu đã trình bày nhiều tham luận có giá trị khoa học và thực tiễn cao, tập trung vào việc xây dựng mô hình quản trị địa phương hiện đại, tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả; chuyển mạnh từ tư duy “quản lý” sang “quản trị và phục vụ”. Đồng thời, các chuyên gia cũng đề xuất nhiều giải pháp phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo có tính kết nối cao, lấy doanh nghiệp làm trung tâm và gắn với các lợi thế cạnh tranh cốt lõi của tỉnh.

Tại hội thảo, PGS. TS. Vũ Tuấn Hưng, Viện trưởng Viện Khoa học xã hội vùng Nam Bộ (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam), đã chỉ ra những rào cản đang ảnh hưởng tới tăng trưởng của Quảng Ngãi. Theo ông, cơ cấu công nghiệp của tỉnh vẫn phụ thuộc lớn vào lĩnh vực lọc hóa dầu và công nghiệp nặng, khiến tăng trưởng công nghiệp chịu tác động mạnh từ biến động giá dầu cũng như chu kỳ bảo dưỡng các nhà máy lớn. Thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) chưa tương xứng với tiềm năng, liên kết vùng còn rời rạc.

Bên cạnh đó, hạ tầng logistics, hạ tầng số và hạ tầng năng lượng tái tạo chưa đồng bộ. Hệ thống logistics liên vùng còn thiếu các trung tâm logistics, kho lạnh và dịch vụ vận tải đa phương thức đạt chuẩn quốc tế. Hạ tầng số chưa hình thành các trung tâm dữ liệu lớn và nền tảng chia sẻ dữ liệu chuyên ngành. Hạ tầng truyền tải điện và lưu trữ năng lượng cho điện gió, điện mặt trời vẫn còn nhiều bất cập.

Theo PGS. TS. Vũ Tuấn Hưng, đây là những rào cản trực tiếp đối với việc thu hút FDI công nghệ cao, phát triển kinh tế số và chuyển đổi xanh - những lĩnh vực được xác định là động lực tăng trưởng chủ yếu trong giai đoạn tới. Ngoài ra, nguồn nhân lực chất lượng cao vẫn là điểm nghẽn lớn đối với quá trình phát triển.

Từ thực tiễn đó, PGS. TS. Vũ Tuấn Hưng đưa ra năm động lực tăng trưởng mới của tỉnh Quảng Ngãi gồm: công nghiệp công nghệ cao và công nghiệp chế biến sâu; năng lượng và công nghiệp năng lượng; kinh tế biển và logistics; kinh tế số và đổi mới sáng tạo; du lịch và dịch vụ chất lượng cao.

“Các động lực này không tồn tại riêng rẽ mà có mối liên kết chặt chẽ với nhau: Công nghiệp và năng lượng tạo nền tảng vật chất, hạ tầng và việc làm; kinh tế biển và logistics kết nối với chuỗi giá trị toàn cầu; kinh tế số và đổi mới sáng tạo nâng cao năng suất và chất lượng tăng trưởng; trong khi du lịch và dịch vụ chất lượng cao góp phần đa dạng hóa cơ cấu kinh tế, nâng cao chất lượng sống và tạo động lực cầu mới. Vấn đề đặt ra là cần có hệ thống giải pháp đủ mạnh để khơi thông từng động lực và kết nối chúng thành một mô hình phát triển nhất quán”, PGS. TS. Vũ Tuấn Hưng nhấn mạnh.

Trong khi đó, TS. Nguyễn Thị Huyền, Trường Đại học Phạm Văn Đồng, đề xuất vận dụng chiến lược chuyên môn hóa thông minh, chuyển từ tư duy phát triển ngành đơn lẻ sang xây dựng hệ sinh thái liên kết giữa “bốn nhà”: Chính quyền - trường đại học - doanh nghiệp - cộng đồng.

Theo TS. Nguyễn Thị Huyền, với các lợi thế hiện có về công nghiệp lọc hóa dầu, công nghiệp chế biến, kinh tế biển và hạ tầng chuyển đổi số đang được đầu tư, Quảng Ngãi có điều kiện hình thành các lĩnh vực ưu tiên mang tính chuyên môn hóa thông minh. Tuy nhiên, để triển khai thành công chiến lược này, tỉnh cần xây dựng cơ chế điều phối thống nhất, tăng cường năng lực hệ sinh thái đổi mới sáng tạo địa phương, thúc đẩy sự tham gia thực chất của doanh nghiệp và phát triển hệ thống giám sát dựa trên dữ liệu và kết quả đầu ra.

Dưới góc độ tài chính, GS. TS. Nguyễn Thị Cành nhấn mạnh yêu cầu cơ cấu lại nguồn lực đầu tư, ưu tiên cho hạ tầng số, nghiên cứu và phát triển (R&D), đồng thời cải thiện môi trường đầu tư nhằm hỗ trợ mô hình tăng trưởng mới.

Bên cạnh đó, nhiều giải pháp cụ thể cũng được đưa ra nhằm giúp Quảng Ngãi cải thiện bền vững các chỉ số năng lực cạnh tranh như PCI, PAPI, PAR INDEX, tạo lập môi trường đầu tư thông thoáng, minh bạch.

Trong khuôn khổ chương trình, UBND tỉnh Quảng Ngãi và Trường Đại học Tài chính - Marketing đã ký kết biên bản hợp tác nhằm thúc đẩy các hoạt động nghiên cứu khoa học, tư vấn chính sách, đổi mới sáng tạo, phát triển nguồn nhân lực và hỗ trợ cộng đồng doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh trong giai đoạn mới. Sự hợp tác được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao năng lực quản trị địa phương, thúc đẩy chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và tạo nền tảng vững chắc cho mục tiêu phát triển nhanh, bền vững của Quảng Ngãi trong thời gian tới./.

Ngọc Diệp