Tri thức và năng lực đổi mới sáng tạo sẽ quyết định năng suất lao động và chất lượng tăng trưởng

Hình thành những động lực tăng trưởng mới dựa trên phát triển KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số

Tăng trưởng dựa vào khai thác tài nguyên, lao động giá rẻ hay mở rộng đầu tư theo chiều rộng từng giúp nhiều địa phương đạt được những thành tựu quan trọng. Tuy nhiên, trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang làm thay đổi sâu sắc phương thức sản xuất và quản trị, các động lực phát triển truyền thống ngày càng bộc lộ những giới hạn.

Theo các chuyên gia, muốn duy trì tốc độ phát triển cao và bền vững, các địa phương buộc phải chuyển sang mô hình tăng trưởng dựa trên tri thức, công nghệ, dữ liệu và đổi mới sáng tạo (ĐMST). Đây cũng là định hướng được Đảng và Nhà nước xác định trong nhiều nghị quyết quan trọng thời gian qua, trong đó khoa học công nghệ (KHCN) và ĐMST được xem là đột phá chiến lược để nâng cao năng suất lao động và năng lực cạnh tranh quốc gia.

Trong bối cảnh đó, Hải Phòng đang nổi lên như một địa phương có nhiều tiềm năng để đi đầu trong quá trình chuyển đổi mô hình phát triển.

Những năm gần đây, Hải Phòng liên tục duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế thuộc nhóm cao nhất cả nước. Hệ thống cảng biển lớn nhất miền Bắc, mạng lưới logistics phát triển nhanh, hạ tầng công nghiệp ngày càng hoàn thiện cùng môi trường đầu tư thuận lợi đã tạo nền tảng quan trọng cho sự phát triển của Thành phố.

Không chỉ là trung tâm công nghiệp và cảng biển, Hải Phòng còn đang từng bước thúc đẩy chuyển đổi số (CĐS), xây dựng đô thị thông minh và phát triển các ngành kinh tế có hàm lượng công nghệ cao.

Theo GS. TS. Lê Văn Lợi, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam (VASS), những thành tựu trong thu hút đầu tư, phát triển công nghiệp chế biến chế tạo, logistics, đô thị và cải cách hành chính là tiền đề quan trọng để Hải Phòng bước vào giai đoạn phát triển mới dựa trên KHCN, ĐMST, kinh tế xanh và kinh tế biển hiện đại. Tuy nhiên, để các lợi thế này thực sự chuyển hóa thành năng suất và sức cạnh tranh, Thành phố cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế chính sách, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và thúc đẩy liên kết giữa nghiên cứu, đào tạo với doanh nghiệp (ĐMST).

Đây cũng là nội dung được tập trung thảo luận tại Hội thảo khoa học “Phát triển kinh tế - xã hội dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo: Lý luận, thực tiễn và kinh nghiệm Hải Phòng” do Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam phối hợp với UBND TP. Hải Phòng tổ chức sáng ngày 11/6.

Tham dự và đồng chủ trì hội thảo có PGS. TS. Vũ Hải Quân, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN); GS. TS. Lê Văn Lợi, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam; Phó Chủ tịch UBND TP. Hải Phòng Hoàng Minh Cường và TS. Đặng Xuân Thanh, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam.

Phát biểu tại hội thảo, Bộ trưởng Bộ KH&CN Vũ Hải Quân nhấn mạnh KHCN, ĐMST và CĐS đang trở thành động lực quan trọng hàng đầu của tăng trưởng và phát triển trong giai đoạn hiện nay.

Theo Bộ trưởng, khi các lợi thế truyền thống dần suy giảm, tri thức, công nghệ, dữ liệu và năng lực ĐMST sẽ quyết định năng suất lao động, năng lực cạnh tranh cũng như chất lượng tăng trưởng của từng quốc gia và địa phương.

“Đổi mới mô hình tăng trưởng gắn với phát triển KHCN, ĐMST và CĐS không chỉ là xu hướng tất yếu mà còn là yêu cầu cấp thiết đối với Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới”, Bộ trưởng Vũ Hải Quân nhấn mạnh.

Bộ trưởng cho rằng ĐMST chỉ có thể phát huy hiệu quả khi được đặt trong một hệ sinh thái phát triển đồng bộ, có khả năng kết nối và lan tỏa mạnh mẽ. Trong hệ sinh thái đó, Nhà nước đóng vai trò kiến tạo và dẫn dắt, nhưng doanh nghiệp (DN) mới là trung tâm của hoạt động ĐMST bởi đây là chủ thể trực tiếp ứng dụng, hoàn thiện và thương mại hóa các kết quả nghiên cứu.

Do đó, việc tăng cường liên kết giữa DN với các viện nghiên cứu, trường đại học và các tổ chức hỗ trợ ĐMST có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc hình thành những động lực tăng trưởng mới.

Cơ hội lớn cho Hải Phòng trong giai đoạn phát triển mới

Từ những kết quả nghiên cứu và trao đổi tại Hội thảo, Bộ trưởng Vũ Hải Quân nhận định Hải Phòng đang đứng trước cơ hội thuận lợi để trở thành trung tâm công nghiệp công nghệ cao, logistics hiện đại, ĐMST và kinh tế biển hàng đầu của khu vực phía Bắc và cả nước.

Theo Bộ trưởng, cơ hội này không chỉ đến từ lợi thế về vị trí địa kinh tế, hệ thống cảng biển, hạ tầng công nghiệp và kết nối vùng mà còn được tạo dựng từ tầm nhìn phát triển, quyết tâm đổi mới và khát vọng vươn lên mạnh mẽ của Thành phố trong những năm gần đây.

Tuy nhiên, để biến tiềm năng thành hiện thực, Hải Phòng cần tiếp tục phát huy hiệu quả các cơ chế, chính sách đặc thù mà Trung ương đã trao quyền; đẩy mạnh CĐS trên tất cả các lĩnh vực; phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đặc biệt là đội ngũ nhân lực KHCN và ĐMST.

Bên cạnh đó, Thành phố cần tăng cường năng lực nghiên cứu, dự báo và tư vấn chính sách phục vụ công tác quản lý, điều hành; đồng thời chủ động huy động, kết nối và sử dụng hiệu quả các nguồn lực từ Nhà nước, DN, các cơ sở nghiên cứu, đào tạo và các đối tác quốc tế.

Cũng tại Hội thảo, Phó Chủ tịch UBND TP. Hải Phòng Hoàng Minh Cường khẳng định Thành phố xác định KHCN và ĐMST là nền tảng, động lực quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới.

Theo ông Hoàng Minh Cường, mục tiêu của KHCN không chỉ là tạo ra giá trị kinh tế mà còn góp phần nâng cao chất lượng quản trị, phát triển xã hội bền vững và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

Hội thảo đã thu hút 55 tham luận của các nhà khoa học, chuyên gia và nhà quản lý đến từ các bộ, ngành, địa phương, viện nghiên cứu và trường đại học. Các tham luận, ý kiến trao đổi tại Hội thảo tập trung phân tích cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng và đề xuất các giải pháp hoàn thiện thể chế, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, thúc đẩy CĐS và xây dựng hệ sinh thái ĐMST.

Tổng kết hội thảo, TS. Đặng Xuân Thanh, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam cho rằng những kết quả nghiên cứu và trao đổi tại Hội thảo sẽ góp phần bổ sung các luận cứ khoa học quan trọng phục vụ công tác hoạch định chính sách phát triển trong thời gian tới.

Trong bối cảnh cả nước đang hướng tới mục tiêu trở thành quốc gia phát triển vào năm 2045, Hải Phòng được kỳ vọng sẽ là một trong những địa phương tiên phong trong chuyển đổi mô hình tăng trưởng, từng bước khẳng định vai trò trung tâm công nghiệp công nghệ cao, logistics, kinh tế biển và ĐMST của khu vực phía Bắc./.

L.H