Phụ huynh dễ mất cảnh giác trên không gian số khi chia sẻ quá nhiều về con cái

Theo nghiên cứu mang tên “Chia sẻ giản đơn, Rủi ro khó lường: Cách phụ huynh đánh giá mối đe dọa và ứng phó với việc chia sẻ dữ liệu về con trẻ” (Small shares, big risks: How parents assess threats and cope with sharing of children’s data) từ Kaspersky và Viện công nghệ Singapore (SIT), một bộ phận không nhỏ phụ huynh có xu hướng “sharenting” (thói quen chia sẻ quá trình nuôi dạy con lên mạng xã hội - MXH).

Chia sẻ con cái trên MXH (sharenting) là thuật ngữ kết hợp giữa hai từ “chia sẻ” (sharing) và “nuôi dạy con cái” (parenting), dùng để chỉ thói quen đăng tải tin tức, hình ảnh, video, và các thông tin chi tiết về con trẻ của phụ huynh lên MXH.

Nghiên cứu cho thấy: càng thường xuyên đăng tải hình ảnh và video của con lên mạng, phụ huynh càng ít có xu hướng duy trì các biện pháp bảo vệ an toàn trực tuyến.

Tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương (APAC) và Ai Cập, những phụ huynh thường xuyên đăng tải câu chuyện đời tư trên MXH lại chính là những người ít bận tâm đến việc bảo vệ thông tin cá nhân trên không gian mạng.

Chia sẻ về nghiên cứu này, PGS. TS. Jiow Hee Jhee, Phó Giám đốc Học viện Giảng dạy và Học tập tại SIT cho biết: Nghiên cứu kết hợp các phương pháp hồi quy, tương quan và so sánh giá trị trung bình để xem xét mối quan hệ giữa hành vi chia sẻ của cha mẹ và thái độ của họ đối với vấn đề an toàn trên không gian mạng. Kết quả cho thấy: khi tần suất chia sẻ hình ảnh và thông tin của con cái trên mạng của cha mẹ ngày càng tăng lên thì động lực áp dụng các biện pháp phòng vệ càng giảm xuống.

Điều này được PGS. TS. Jiow Hee Jhee nhận định là có một nghịch lý trong hành vi: "Cha mẹ càng khoe con trên mạng nhiều bao nhiêu, thì lại càng ít để ý đến việc bảo vệ thông tin cá nhân và quyền riêng tư của con bấy nhiêu”.

Phát hiện này dựa trên 152 phản hồi khảo sát trực tuyến thu thập từ các phụ huynh từ các địa phương ở Ai Cập, Hồng Kông, Ấn Độ, Indonesia, Malaysia, Myanmar, Philippines, Singapore và Việt Nam.

Sự tiện lợi đối nghịch với mức độ bảo mật: vòng luẩn quẩn không hồi kết

Khi xem xét các bước cần thiết để bảo vệ dấu chân số (digital footprint), nghiên cứu cho thấy các bậc cha mẹ tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương và Ai Cập nhìn chung đều nhận thức được tính cấp thiết của việc bảo mật quyền riêng tư trên không gian mạng cho con cái và gia đình. Tuy nhiên, các thao tác kỹ thuật để thiết lập bảo mật lại được xem là khá phiền phức.

Đại đa số phụ huynh (87%) đồng ý việc giới hạn phạm vi hiển thị bài viết trên MXH, chỉ cho phép gia đình và bạn bè thân thiết giúp giảm đáng kể nguy cơ rò rỉ quyền riêng tư. Tuy nhiên, gần một nửa (49%) lại thấy quá trình thiết lập này tốn thời gian.

Tương tự, khoảng 4 trong 5 người được hỏi (80%) cho biết rằng việc gỡ bỏ các quyền chia sẻ lại nội dung là một biện pháp hiệu quả để bảo vệ quyền riêng tư, nhưng 40% cho biết việc này đòi hỏi nhiều công sức.

Thêm vào đó, cứ 10 người thì có hơn 8 người (83%) nhận định việc tắt siêu dữ liệu (metadata) và định vị vị trí (geotagging) sẽ giúp bảo vệ thông tin cá nhân, nhưng có đến 1/3 số người được hỏi (36%) cho rằng thực hiện thao tác này rất mất thời gian.

Lý giải về hiện tượng này, bà Trishia Octaviano, Quản lý cấp cao mảng Giáo dục an ninh mạng khu vực APAC tại Kaspersky cho biết: “Bản năng của con người luôn có xu hướng ưu tiên sự tiện lợi và những lợi ích tức thời. Điều này lý giải vì sao chúng ta hay thiếu kiên nhẫn trong việc tạo ra các giá trị mang tính dài hạn. Trên không gian mạng, điều này đồng nghĩa với việc chúng ta thường giữ nguyên các cài đặt mặc định của ứng dụng, vì việc thay đổi chúng đòi hỏi thời gian và công sức".

Nghiên cứu chỉ ra: một số phụ huynh cho biết họ cảm thấy khá phiền phức khi phải điều chỉnh các thiết lập quyền riêng tư trên MXH hoặc tắt tính năng gắn thẻ vị trí trên ứng dụng.

Mặc dù nhận thức được tầm quan trọng của an toàn số nhưng bà Trishia Octaviano cho biết sự chủ quan trong việc thiết lập lớp phòng vệ trên không gian mạng cùng những bất tiện trong quá trình thực hiện lại tạo ra rào cản tâm lý đáng kể cho các bậc phụ huynh. Do đó, các chương trình giáo dục về an ninh mạng cần phải chứng minh việc thực thi các biện pháp an toàn trên không gian mạng thực chất rất dễ thực hiện, từ đó xóa bỏ định kiến về sự phiền toái này.

Phụ huynh vẫn chưa nhận thức được hết rủi ro phải đối mặt

Khi được hỏi về mức độ tự tin trước các rủi ro về quyền riêng tư từ việc chia sẻ hình ảnh và thông tin của con cái trên MXH, cứ 5 phụ huynh thì có hơn 4 người tin rằng họ có khả năng loại bỏ các thông tin định danh của con cái ra khỏi bài đăng, không chia sẻ những hình ảnh riêng tư khiến con cảm thấy xấu hổ, và thiết lập quyền riêng tư trên MXH để giới hạn người xem.

Dù chủ động tăng cường các biện pháp bảo vệ quyền riêng tư, 72% phụ huynh vẫn lo ngại tài khoản và dữ liệu của họ có thể bị tin tặc xâm phạm, ngay cả khi các cài đặt quyền riêng tư trên MXH đã được thiết lập phù hợp.

PGS. TS. Jiow Hee Jhee nhận định: “Những bậc phụ huynh chia sẻ nhiều thông tin về con cái trên không gian mạng thường có xu hướng tự tin và chủ quan với các nền tảng số. Thói quen này vô tình khiến họ không nhận thức đủ về rủi ro có thể gặp phải, ít chủ động hơn trong việc áp dụng các biện pháp an toàn trên không gian mạng".

Nhìn chung, PGS. TS. Jiow Hee Jhee cho rằng tư duy của cha mẹ về thói quen đăng tải dữ liệu sẽ định hình cách họ chủ động bảo vệ quyền riêng tư trên không gian mạng của con. "Điều này càng khẳng định tầm quan trọng của việc giáo dục phụ huynh về những rủi ro tiềm ẩn từ thói quen chia sẻ thông tin”.

“

Nghiên cứu “Chia sẻ giản đơn, Rủi ro khó lường: Cách phụ huynh đánh giá mối đe dọa và ứng phó với việc chia sẻ dữ liệu về con trẻ” được thực hiện qua khảo sát bằng bảng câu hỏi trực tuyến được gửi đến những người trả lời thông qua mã QR tại chuỗi hội thảo về Khả năng chống chịu vững vàng trên Không gian mạng (Cyber Resilience Workshops) tổ chức trực tiếp ở Ai Cập, Hồng Kông, Indonesia và Malaysia.

Khảo sát cũng được gửi qua email đến mạng lưới phụ huynh và giáo viên của Học viện Kaspersky (Kaspersky Academy), đồng thời nhận được sự hỗ trợ điều phối từ Hội Phúc lợi Gia đình Hồng Kông (HKFWS), tổ chức PeaceGeneration Indonesia và Trung tâm Công nghệ Thông tin - Truyền thông Vietnet (Vietnet-ICT) tại Việt Nam.

Ngoài ra, bảng câu hỏi còn được lan tỏa rộng rãi trên các nền
tảng MXH. Khảo sát diễn ra trong vòng năm tháng, từ giữa tháng 10/2025 đến cuối tháng 2/2026. Đối tượng tham gia khảo sát là các bậc cha mẹ có con trong độ tuổi từ 0 - 12 tuổi.

Người tham gia khảo sát nghiên cứu được đánh giá về các khía cạnh hành vi liên quan đến quyền riêng tư của cha mẹ, bao gồm: động lực chia sẻ thông tin của con cái lên các nền tảng MXH; nhận thức về rủi ro quyền riêng tư và hệ lụy từ các sự cố rò rỉ, xâm phạm dữ liệu; mức độ tự tin trong việc thực thi các biện pháp kỹ thuật nhằm bảo vệ quyền riêng tư của chính họ cũng như của con trẻ./.

Hạnh Tâm