Từ phòng thí nghiệm đến thị trường: VAST thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo thực chất

Chiều ngày 29/5, tại Hà Nội, trong khuôn khổ Chương trình hưởng ứng Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo (KHCN và ĐMST) Việt Nam và kỷ niệm 51 năm thành lập Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ (KH&CN) Việt Nam (VAST), Hội thảo “Khơi dậy và kết nối các nguồn lực thúc đẩy đổi mới sáng tạo” đã quy tụ đông đảo nhà khoa học, doanh nghiệp (DN), nhà đầu tư và các tổ chức hỗ trợ ĐMST.

Sự kiện do Trung tâm ĐMST công nghệ cao (HTIC) tổ chức không chỉ là diễn đàn trao đổi học thuật, mà còn đánh dấu bước chuyển mạnh mẽ của Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam trong định hướng đưa nghiên cứu khoa học đến gần hơn với thị trường và DN.

Đổi mới sáng tạo phải tạo ra giá trị thực tiễn

Phát biểu chỉ đạo tại hội thảo, GS. TS. Trần Hồng Thái, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Trưởng ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, Chủ tịch Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam nhấn mạnh: yêu cầu đặt ra với khoa học công nghệ hiện nay đã thay đổi căn bản. Giá trị cuối cùng của nghiên cứu không chỉ nằm ở công bố khoa học mà phải được thể hiện bằng công nghệ, sản phẩm, DN và những đóng góp thiết thực cho đời sống xã hội.

Theo GS. TS. Trần Hồng Thái, Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị đã xác định KHCN, ĐMST và chuyển đổi số (CĐS) là động lực đột phá để phát triển lực lượng sản xuất hiện đại và tạo tăng trưởng mới cho nền kinh tế. Điều này đặt ra trách nhiệm lớn đối với các viện nghiên cứu, trường đại học và cộng đồng DN trong việc đưa KHCN trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp.

“Đổi mới sáng tạo không thể là nỗ lực đơn lẻ của một viện nghiên cứu hay một nhóm nhà khoa học. Đó phải là sự cộng hưởng của Nhà nước, DN, viện nghiên cứu, nhà đầu tư và các tổ chức hỗ trợ để hình thành một hệ sinh thái ĐMST thực chất”, Chủ tịch Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam khẳng định.

Ông cho biết, Viện Hàn lâm đang sở hữu nhiều kết quả nghiên cứu có khả năng ứng dụng cao trong các lĩnh vực như công nghệ sinh học, vật liệu mới, công nghệ số, công nghệ vũ trụ, môi trường, năng lượng, y sinh, nông nghiệp và phòng chống thiên tai. Tuy nhiên, thách thức lớn hiện nay là làm thế nào để các kết quả nghiên cứu đó vượt qua “khoảng cách” giữa phòng thí nghiệm và thị trường.

Để giải quyết bài toán này, Viện Hàn lâm xác định ba định hướng trọng tâm gồm: Đưa công nghệ đến gần DN và đời sống; Kết nối chặt chẽ nhà khoa học với DN và nhà đầu tư; đồng thời hình thành môi trường ươm tạo, khởi nghiệp công nghệ ngay trong hệ sinh thái của Viện.

Thương mại hóa công nghệ là năng lực lõi của cạnh tranh quốc gia

Một trong những nội dung thu hút nhiều sự quan tâm tại hội thảo là tham luận của ông Vũ Hồng Quân, Đại biểu Quốc hội khóa XVI, Phó Chủ tịch Trung ương Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam, với chủ đề “Thương mại hóa công nghệ trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo: năng lực lõi cho năng lực cạnh tranh quốc gia”.

Theo ông Vũ Hồng Quân, Việt Nam đang đứng trước yêu cầu cấp thiết phải chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ dựa vào lao động giá rẻ và khai thác tài nguyên sang tăng trưởng dựa trên KHCN và ĐMST.

Dù Việt Nam được xếp thứ 44/139 nền kinh tế trong Chỉ số ĐMST toàn cầu (GII) năm 2025 và có nhiều tiềm năng công nghệ trong các lĩnh vực như AI, vật liệu mới, công nghệ sinh học, nông nghiệp công nghệ cao hay CĐS, nhưng năng lực thương mại hóa công nghệ vẫn chưa tương xứng với tiềm năng.

Theo ông, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay nằm ở việc thiếu cơ chế vận hành đủ mạnh để kết nối công nghệ với nhu cầu thị trường. Nhà khoa học và DN vẫn tồn tại khoảng cách về “ngôn ngữ”, mục tiêu và cách đánh giá giá trị. Trong khi nhà khoa học quan tâm tính mới và tính sáng tạo, DN lại đặt ưu tiên vào doanh thu, chi phí, thời gian hoàn vốn và khả năng mở rộng thị trường.

Bên cạnh đó, phần lớn DN Việt Nam còn hạn chế về năng lực hấp thụ công nghệ; hệ sinh thái tài chính cho thương mại hóa công nghệ còn mỏng; đồng thời thiếu các tổ chức trung gian đủ năng lực để thúc đẩy kết nối từ nghiên cứu đến thị trường.

Ông Vũ Hồng Quân cho rằng thương mại hóa công nghệ không đơn thuần là chuyển giao kết quả nghiên cứu, mà là quá trình biến tri thức và tài sản trí tuệ thành sản phẩm, dịch vụ và giá trị thị trường cụ thể.

“Thương mại hóa thực chất nằm ở số công nghệ đi vào DN, số sản phẩm bán được, số DN mạnh lên và năng lực cạnh tranh công nghệ của quốc gia”, ông nhấn mạnh.

Tài sản trí tuệ là “hạ tầng mềm” của nền kinh tế tri thức

Ở góc độ quản trị tài sản trí tuệ, TS. Nguyễn Hữu Cẩn, Quyền Viện trưởng Viện Sở hữu trí tuệ (SHTT) quốc gia - Bộ KH&CN cho rằng tài sản trí tuệ đang trở thành nguồn lực cốt lõi của nền kinh tế tri thức hiện đại.

Theo ông, quyền SHTT không chỉ bảo vệ kết quả nghiên cứu mà còn là cơ chế pháp lý để biến tri thức thành tài sản có khả năng giao dịch, đầu tư, chuyển giao và thương mại hóa.

“Nếu không có cơ chế SHTT phù hợp, phần lớn kết quả nghiên cứu sẽ chỉ dừng lại ở báo cáo khoa học hoặc công bố học thuật. Nhưng khi được quản trị tốt, tài sản trí tuệ có thể tạo ra lợi thế cạnh tranh và thu hút dòng vốn đầu tư cho ĐMST”, TS. Nguyễn Hữu Cẩn nhận định.

Ông đánh giá cao định hướng phát triển của Trung tâm ĐMST công nghệ cao theo mô hình không gian ĐMST tích hợp, kết hợp giữa không gian làm việc, không gian thử nghiệm công nghệ và không gian kết nối hệ sinh thái.

Theo TS. Nguyễn Hữu Cẩn, để khơi dậy nguồn lực ĐMST, cần chuyển mạnh từ tư duy “quản lý kết quả nghiên cứu” sang “quản trị tài sản trí tuệ”; xây dựng năng lực quản trị tài sản trí tuệ cho startup và DN công nghệ; đồng thời tạo cơ chế để tài sản trí tuệ thực sự tham gia vào các dòng chảy kinh tế.

Hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo mở

Một điểm nhấn quan trọng của chương trình là Lễ ra mắt Câu lạc bộ Ươm tạo và Khởi nghiệp thuộc Trung tâm ĐMST công nghệ cao.

Theo lãnh đạo Trung tâm, câu lạc bộ sẽ đóng vai trò như một “mắt xích” kết nối các nhóm nghiên cứu, startup công nghệ, DN, nhà đầu tư và chuyên gia trong hệ sinh thái ĐMST.

Bên cạnh đó, hàng loạt thỏa thuận hợp tác giữa Trung tâm với Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam, Viện Năng suất Việt Nam, DN công nghệ, DN dược phẩm và các tổ chức hỗ trợ ĐMST cũng được ký kết ngay tại sự kiện.

GS. TS. Trần Hồng Thái cho rằng các biên bản hợp tác cần được cụ thể hóa bằng những dự án thực tiễn như lựa chọn công nghệ tiềm năng, đánh giá mức độ sẵn sàng công nghệ, triển khai thử nghiệm tại DN, hỗ trợ tiêu chuẩn hóa và hình thành các dự án có khả năng gọi vốn.

“Chúng ta cần một tinh thần mới: nghiên cứu sâu hơn, kết nối rộng hơn, ứng dụng nhanh hơn và tạo giá trị lớn hơn cho đất nước”, Chủ tịch Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam nhấn mạnh.

Trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy mạnh mẽ triển khai Nghị quyết 57 về phát triển KHCN, ĐMST và CĐS quốc gia, hội thảo lần này được kỳ vọng sẽ mở ra những kết nối thực chất giữa giới nghiên cứu, DN và nhà đầu tư; từng bước hình thành hệ sinh thái ĐMST có khả năng thương mại hóa công nghệ, phát triển DN KHCN và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia./.

LH