Để hạ tầng năng lượng thực sự là bệ phóng của nền kinh tế số

Cơn khát năng lượng khổng lồ trong kỷ nguyên AI

Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia xác định hạ tầng số là “xương sống” của đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế số, giữ vai trò nền tảng trong tiến trình chuyển đổi số quốc gia. Trong bối cảnh AI bước vào giai đoạn tăng trưởng bùng nổ trên toàn cầu, hạ tầng năng lượng đang nổi lên như một trong những yếu tố quyết định tương lai của nền kinh tế số.

Chia sẻ tại hội thảo “Hạ tầng số và năng lượng cho AI” trong khuôn khổ Diễn đàn Cấp cao Chuyển đổi số Việt Nam - châu Á 2026 (Vietnam - ASIA DX Summit 2026), ông Đinh Tuấn Phong, Phó Tổng Giám đốc Kỹ thuật, Công ty CP Đầu tư Kỹ thuật số Việt (VDI), cho biết làn sóng AI đang tạo ra sự thay đổi rất lớn về mật độ điện năng tiêu thụ của các thiết bị công nghệ.

“Một máy chủ thông thường tiêu thụ khoảng 1.000W điện, nhưng một siêu máy tính AI có thể tiêu thụ tới 15.000 - 20.000W, tức gấp 15 - 20 lần, đi kèm là yêu cầu rất cao về hệ thống mạng tốc độ cao và hệ thống làm mát”, ông Phong nói.

Trong tham luận về “Thực trạng và thách thức trong đầu tư cho hạ tầng năng lượng xanh tại Việt Nam”, TS. Nguyễn Mạnh Cường, Phó Trưởng phòng phụ trách Phòng Phát triển Hệ thống điện, Viện Năng lượng, Bộ Công Thương, cho biết sự bùng nổ của các khu công nghiệp, trung tâm dữ liệu và trạm sạc xe điện đang làm gia tăng áp lực phụ tải lên hạ tầng năng lượng quốc gia.

Theo ông Cường, việc đầu tư các đường dây truyền tải siêu cao áp như 500kV mạch 3 với những tuyến kéo dài hàng trăm km cho thấy hệ thống điện đang phải “gồng mình” trước áp lực truyền tải ngày càng lớn nếu không có giải pháp lưu trữ và phân tán năng lượng tại chỗ.

Để giải quyết bài toán thiếu điện cục bộ, TS. Nguyễn Mạnh Cường đề xuất đẩy mạnh triển khai hệ thống pin lưu trữ năng lượng (BESS), đồng thời xây dựng cơ chế giá điện phù hợp nhằm dịch chuyển biểu đồ phụ tải từ cao điểm buổi tối sang cao điểm buổi trưa.

Ở góc độ kỹ thuật, đại diện VDI nhấn mạnh sự cần thiết phải chuyển sang công nghệ trao đổi nhiệt cửa sau (Rear Door Heat Exchanger) có khả năng xử lý tới 75kW/rack, đồng thời tiến tới áp dụng công nghệ làm mát ngâm chất lỏng (Immersion Cooling) cho các hệ thống siêu tính toán.

Cũng tại hội thảo, bà Võ Thị Trung Trinh, Giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số TP.HCM, cho biết thành phố đang triển khai một trong những dự án hạ tầng số quy mô lớn nhất từ trước đến nay nhằm phục vụ mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Dự án hướng tới xây dựng hệ thống mạng kết nối thông suốt tới 168 xã, phường và liên thông toàn bộ về trung tâm dữ liệu tập trung của thành phố.

Tuy nhiên, theo bà Trinh, một trong những thách thức lớn trong quá trình triển khai là tình trạng thiếu công suất điện tại một số địa phương.

“Khi lắp đặt hoàn chỉnh hệ thống tại một số xã, chúng tôi mới phát hiện công suất điện không đủ đáp ứng yêu cầu vận hành. Khi đó buộc phải phối hợp với ngành điện để xử lý”, bà Võ Thị Trung Trinh cho biết.

Theo bà, bài học rút ra là khi triển khai hạ tầng số trên diện rộng, yếu tố điện lực cần được xem là một phần không thể tách rời ngay từ giai đoạn khảo sát ban đầu.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Tử Quảng, Phó Chủ tịch VINASA, Chủ tịch Ủy ban Đạo đức AI VINASA, cho rằng sự phát triển của AI đang kéo theo nhu cầu năng lượng khổng lồ chưa từng có.

Theo ông Quảng, bước sang năm 2026, thế giới công nghệ không còn nói về chuyển đổi số một cách đơn lẻ mà xu hướng tất yếu hiện nay là “chuyển đổi kép” kết hợp giữa chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Hạ tầng năng lượng sạch không còn là câu chuyện riêng của ngành điện lực mà đã trở thành nền tảng của hạ tầng số, là “mạch máu” nuôi sống nền kinh tế số.

Đây cũng chính là điều kiện quan trọng để Việt Nam tham gia cuộc đua thu hút dòng vốn FDI chất lượng cao. Các tập đoàn công nghệ lớn trên thế giới khi lựa chọn địa điểm đặt các siêu trung tâm dữ liệu AI không chỉ quan tâm tới cáp quang biển hay vị trí địa lý, mà còn đặt ra yêu cầu tiên quyết về khả năng cung cấp điện sạch, đáp ứng tiêu chuẩn phát triển bền vững để vận hành trung tâm dữ liệu xanh.

“Nếu hệ thống năng lượng của chúng ta không đáp ứng được tiêu chuẩn xanh này, Việt Nam sẽ bỏ lỡ cơ hội đón nhận những làn sóng đầu tư lớn nhất của thời đại”, ông Quảng nhấn mạnh.

Mô hình “kiềng ba chân” cho phát triển kinh tế số bền vững

Theo ông Nguyễn Tử Quảng, để hạ tầng năng lượng thực sự trở thành bệ phóng thay vì lực cản của nền kinh tế số, cần xây dựng một hệ sinh thái phát triển dựa trên mô hình “kiềng ba chân”.

Trụ cột thứ nhất là cơ chế, chính sách với sự thông thoáng và linh hoạt trong quy hoạch tích hợp giữa chuyển đổi số và chuyển đổi xanh, cùng các cơ chế đột phá như mua bán điện trực tiếp.

Trụ cột thứ hai là công nghệ lõi toàn cầu. Theo đó, các giải pháp từ những tập đoàn công nghệ lớn như Intel sẽ góp phần tối ưu hiệu năng trên mỗi watt điện ngay từ kiến trúc chip và nền tảng điện toán.

Trụ cột thứ ba là năng lực thực thi trong nước, bao gồm khả năng ứng dụng các công nghệ làm mát tiên tiến như tản nhiệt chất lỏng, đồng thời sử dụng AI để quản lý và tối ưu năng lượng từ các doanh nghiệp hạ tầng hàng đầu Việt Nam.

“Chỉ khi cả ba chân kiềng cùng vận hành đồng bộ, chúng ta mới có thể xây dựng được một hệ sinh thái số phát triển bền vững và tạo ra những bước bứt phá thực sự”, ông Quảng nhấn mạnh./.

Ngọc Diệp