Cơ hội lịch sử để Việt Nam tăng tốc bằng khoa học công nghệ và chuyển đổi số

Ngày 26/5, tại Hải Phòng, Ban Chính sách, chiến lược Trung ương phối hợp với Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Hội đồng Lý luận Trung ương, Thành ủy Hải Phòng cùng nhiều cơ quan tổ chức Hội thảo khoa học quốc gia với chủ đề “Đổi mới mô hình phát triển đất nước dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số”.

Sự kiện quy tụ đông đảo lãnh đạo các bộ, ngành, địa phương, chuyên gia kinh tế, nhà khoa học, trường đại học, viện nghiên cứu, tổ chức quốc tế cùng cộng đồng doanh nghiệp trong và ngoài nước.

Tìm lời giải cho mô hình tăng trưởng mới

Theo Ban Tổ chức, hội thảo được tổ chức nhằm bổ sung cơ sở lý luận và thực tiễn cho Đề án “Đổi mới mô hình phát triển đất nước dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số”, dự kiến trình Hội nghị Trung ương khóa XIV trong thời gian tới.

Phát biểu khai mạc, Ủy viên Bộ Chính trị, Trưởng ban Chính sách, Chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị cho biết sau gần bốn thập niên đổi mới, Việt Nam đã đạt nhiều thành tựu quan trọng, vươn lên trở thành nền kinh tế có tốc độ phát triển nhanh trong khu vực. Năm 2025, quy mô GDP của Việt Nam xếp thứ 32 thế giới và nằm trong nhóm 15 quốc gia có tổng kim ngạch thương mại lớn nhất toàn cầu.

Dù vậy, theo ông Nguyễn Thanh Nghị, mô hình tăng trưởng hiện tại vẫn còn phụ thuộc khá lớn vào vốn đầu tư, lao động giá rẻ và khai thác tài nguyên. Chất lượng tăng trưởng, năng suất lao động và khả năng làm chủ công nghệ chưa đáp ứng yêu cầu phát triển trong bối cảnh mới.

Trưởng ban Chính sách, Chiến lược Trung ương nhấn mạnh, khi cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 diễn ra ngày càng sâu rộng, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số (KHCN, ĐMST và CĐS) đã vượt ra ngoài vai trò hỗ trợ kinh tế thông thường để trở thành nền tảng cho sức cạnh tranh quốc gia, năng lực tự chủ và bảo đảm an ninh phát triển.

Theo ông, đổi mới mô hình phát triển dựa trên KHCN và CĐS không chỉ là yêu cầu tất yếu mà còn là quyết định chiến lược đối với tương lai đất nước.

Khoa học công nghệ giữ vai trò trung tâm trong chiến lược phát triển

Nhiều ý kiến tại hội thảo cho rằng tinh thần này đã được thể hiện rõ trong dự thảo Văn kiện Đại hội XIV của Đảng, với định hướng phát triển theo hướng xanh, hiện đại, số hóa và dựa trên nền kinh tế tri thức.

Các đại biểu nhấn mạnh việc thúc đẩy kinh tế số, xã hội số, phát triển doanh nghiệp (DN) công nghệ Việt Nam, xây dựng hệ sinh thái ĐMST và các ngành công nghiệp chiến lược sẽ là động lực mới cho tăng trưởng trong nhiều thập niên tới.

Không ít chuyên gia nhận định Việt Nam đang có “cơ hội vàng” để bứt phá nếu tận dụng tốt lợi thế về dân số trẻ, tốc độ CĐS nhanh và khả năng tiếp cận công nghệ mới. Trong mô hình phát triển tương lai, dữ liệu, tri thức, công nghệ và con người sẽ trở thành nguồn lực cốt lõi thay cho mô hình tăng trưởng dựa nhiều vào tài nguyên và lao động phổ thông trước đây.

Hải Phòng hướng tới vai trò cực tăng trưởng mới

Phát biểu tại hội thảo, Bí thư Thành ủy Hải Phòng Lê Ngọc Châu cho biết việc đăng cai sự kiện có ý nghĩa quan trọng trong việc kết nối tư duy chiến lược của Trung ương với thực tiễn phát triển của địa phương.

Theo lãnh đạo Hải Phòng, sau khi hợp nhất với tỉnh Hải Dương từ tháng 7/2025, Thành phố bước vào giai đoạn phát triển mới với quy mô kinh tế lớn hơn, dư địa tăng trưởng rộng hơn và vị thế ngày càng quan trọng trong vùng kinh tế trọng điểm phía Bắc.

Hiện, Hải Phòng có diện tích gần 3.200 km², dân số hơn 4,6 triệu người và quy mô kinh tế gần 30 tỷ USD, đứng thứ ba toàn quốc. Năm 2025, GRDP của địa phương tăng 11,81%, đồng thời duy trì chuỗi 11 năm liên tiếp tăng trưởng hai con số.

Trong quý I/2026, GRDP của Thành phố tiếp tục tăng hơn 11%; tổng thu ngân sách vượt 78.000 tỷ đồng; vốn FDI đạt gần 1,3 tỷ USD, tăng mạnh so với cùng kỳ năm trước.

Hải Phòng cũng nằm trong nhóm dẫn đầu cả nước về CĐS, ĐMST và cải cách hành chính. Thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030, kinh tế số sẽ đóng góp trên 35% GRDP, đồng thời xây dựng Hải Phòng trở thành trung tâm nghiên cứu, đào tạo và ứng dụng khoa học công nghệ biển mang tầm quốc tế.

Lấy con người làm trung tâm của mô hình phát triển

Phát biểu đề dẫn hội thảo, GS. TS. Nguyễn Xuân Thắng, Ủy viên Bộ Chính trị khóa XIII, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương nhấn mạnh yêu cầu đổi mới mô hình phát triển theo hướng nâng cao năng lực tự chủ chiến lược và bảo đảm phát triển bền vững trong bối cảnh toàn cầu thay đổi nhanh chóng.

Theo ông, trong mô hình phát triển mới, con người phải giữ vai trò trung tâm, vừa là mục tiêu, vừa là động lực và nguồn lực của tăng trưởng. Việt Nam cần chú trọng phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, kỹ năng số và tư duy đổi mới sáng tạo để thích ứng với nền kinh tế tri thức.

Ông cũng cho rằng KHCN và CĐS cần được gắn kết chặt chẽ với phát triển văn hóa, xã hội, bảo vệ môi trường, chuyển đổi xanh, chuyển đổi năng lượng và đổi mới mô hình quản trị quốc gia.

Đại diện Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) khuyến nghị Việt Nam cần xây dựng các động lực tăng trưởng mới dựa trên ĐMST để vừa duy trì tốc độ tăng trưởng cao, vừa bảo đảm tính bao trùm và bền vững.

Tại hội thảo, các đại biểu tập trung trao đổi nhiều nội dung như kinh nghiệm quốc tế về mô hình phát triển quốc gia, đánh giá thực trạng tăng trưởng của Việt Nam sau 40 năm đổi mới, nhận diện các cơ hội và thách thức mới dưới tác động của công nghệ số, đồng thời đề xuất giải pháp đổi mới các trụ cột phát triển trong giai đoạn tới.

Ban Tổ chức cho biết đã tiếp nhận hơn 100 tham luận của các chuyên gia, nhà quản lý, nhà khoa học và tổ chức quốc tế gửi tới hội thảo.

Phát biểu bế mạc, PGS. TS. Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh đánh giá các ý kiến tại hội thảo đã góp phần làm rõ nhiều vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến mô hình phát triển mới của Việt Nam, từ đó tạo cơ sở cho việc hoàn thiện Đề án trình Trung ương trong thời gian tới./.

L.H