Thúc đẩy giáo dục STEM để nâng cao năng lực công nghệ số cho thế hệ trẻ
Giáo dục STEM đang được nhìn nhận là nền tảng quan trọng để hình thành nguồn nhân lực cho nền kinh tế số và các ngành công nghệ chiến lược trong tương lai. Đây là một hướng tiếp cận giáo dục mới nhằm rèn luyện tư duy khoa học, năng lực sáng tạo và kỹ năng giải quyết vấn đề cho học sinh ngay từ sớm.
Với sự tham gia của 33 đội thi đến từ 19 trường học, Vòng Chung kết toàn quốc Green STEM 2026 diễn ra ngày 24/5 tại Hà Nội không chỉ là sân chơi công nghệ dành cho học sinh phổ thông mà còn góp phần lan tỏa giáo dục STEM theo hướng thực tiễn, sáng tạo và bền vững.
Nền tảng để nâng cao năng lực công nghệ số cho thế hệ trẻ
Trong bối cảnh Chính phủ và các bộ, ngành đang thúc đẩy mạnh mẽ phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số (KH, CN, ĐMST&CĐS), giáo dục STEM ngày càng được xác định giữ vai trò quan trọng trong đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn, dữ liệu lớn, tự động hóa, công nghệ sinh học, công nghệ xanh và kinh tế số.
Theo thống kê của Bộ Giáo dục và Đào tạo, năm 2024 cả nước có hơn 218.000 sinh viên tuyển mới thuộc các ngành STEM, chiếm khoảng 36% tổng số sinh viên tuyển sinh trên toàn quốc. Quy mô đào tạo STEM tăng 10,6% so với năm 2023, cho thấy xu hướng người học ngày càng quan tâm đến các lĩnh vực khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học.
Phát biểu tại sự kiện, TS. Nguyễn Quân, nguyên Bộ trưởng KH&CN, Chủ tịch Hội Tự động hóa Việt Nam, Trưởng ban chuyên môn cuộc thi cho rằng, trong bối cảnh đất nước đang triển khai mạnh mẽ các chủ trương lớn theo Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, cùng Nghị quyết 71 về đột phá giáo dục và đào tạo, việc đưa STEM vào trường học từ sớm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
STEM không chỉ giúp học sinh tiếp cận KH&CN mà còn tạo nền tảng để nâng cao năng lực công nghệ số cho thế hệ trẻ, chuẩn bị nguồn nhân lực cho giai đoạn phát triển mới của đất nước.
Đánh giá cao nỗ lực của ngành giáo dục trong việc thúc đẩy giáo dục STEM trong chương trình phổ thông, xây dựng đội ngũ giáo viên, học liệu và môi trường học tập giúp học sinh tiếp cận kiến thức khoa học từ sớm. TS. Nguyễn Quân nhấn mạnh, nhiều học sinh từng tham gia các cuộc thi STEM sau này đã trưởng thành, tiếp tục có đóng góp trong lĩnh vực công nghệ số và chuyển đổi số quốc gia.
Thúc đẩy giáo dục STEM theo hướng thực tiễn, sáng tạo
Theo PGS. TS. Nguyễn Xuân Thành, Hiệu trưởng Trường Bồi dưỡng cán bộ giáo dục Hà Nội, Trưởng ban Giám khảo cuộc thi, Green STEM 2026 thu hút 33 đội thi đến từ 19 trường tiểu học, trung học cơ sở ở Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, các tỉnh Hưng Yên, Vĩnh Phúc.
Với chủ đề: “ Cân bằng sinh thái - Ecological balance”, Green Stem 2026 gồm các nội dung nổi bật xoay quanh thiết kế cơ khí, robot, lập trình và các nhiệm vụ KH&CN gắn với bảo vệ môi trường, tái chế, tiết kiệm năng lượng và xây dựng đô thị xanh nhằm tạo môi trường để học sinh phát triển năng lực KH&CN - tư duy sáng tạo - kỹ năng giải quyết vấn đề; khơi dậy đam mê nghiên cứu khoa học, hình thành tư duy công dân toàn cầu và trách nhiệm với môi trường, xã hội; hỗ trợ giáo viên tiếp cận các mô hình giáo dục STEM hiện đại, chuẩn thi đấu quốc gia và quốc tế.
Cuộc thi cũng hướng tới nâng cao nhận thức về đa dạng sinh học và sự liên kết giữa các hệ sinh thái nước ngọt - biển - trên cạn; khuyến khích học sinh đề xuất giải pháp KH&CN góp phần bảo vệ môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu và phát triển bền vững.
Một hạn chế hiện nay là STEM tại nhiều nơi vẫn bị hiểu đơn giản là lắp ráp robot hoặc lập trình, trong khi bản chất cốt lõi của STEM là hình thành tư duy KH, khả năng sáng tạo và năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn.
Chính vì vậy, Green STEM 2026 được thiết kế theo hướng để học sinh “học qua trải nghiệm”, thông qua quá trình quan sát, đặt câu hỏi, thử nghiệm, cải tiến và hoàn thiện giải pháp. Các nội dung thi kết hợp KH&CN, kỹ thuật và toán học nhằm giải quyết các bài toán gắn với môi trường, năng lượng, công nghệ xanh và phát triển bền vững.
Green STEM 2026 được thiết kế với nhiều bảng thi và hướng tiếp cận khác nhau nhằm tạo điều kiện để học sinh phát huy sở trường và năng lực riêng. Các tiêu chí đánh giá không chỉ dựa trên sản phẩm cuối cùng mà còn chú trọng quá trình tư duy, khả năng hợp tác, cải tiến giải pháp và tinh thần sáng tạo của học sinh.
Kết quả chung cuộc, Ban tổ chức đã trao 6 giải Nhất, 11 giải Nhì và 16 giải Ba cho các đội thi xuất sắc. Một trong những điểm nhấn của Green STEM 2026 là việc kết nối với World GreenMech Contest - sân chơi STEM quốc tế dành cho học sinh với sự tham gia của nhiều đội thi trong khu vực.
Các đội có thành tích nổi bật tại Green STEM 2026 sẽ có cơ hội được lựa chọn, bồi dưỡng và đề cử tham gia World GreenMech Contest dựa trên năng lực tư duy khoa học, khả năng thực hành, tinh thần hợp tác và tính sáng tạo./.