Năng lực số - Động lực đổi mới giáo dục trong kỷ nguyên số

Sáng ngày 21/05/2026, Trường Cao đẳng Thương mại và Du lịch Hà Nội (HCCT) phối hợp với Viện Nghiên cứu Nam Á, Tây Á và Châu Phi (Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam) và Hiệp hội Khởi nghiệp Quốc gia (VINEN) tổ chức Hội thảo khoa học quốc tế: "Năng lực số - Đòn bẩy các cơ sở giáo dục và đào tạo trong kỷ nguyên mới".

Năng lực số là chìa khóa để thế hệ trẻ biến ý tưởng thành sản phẩm

Phát biểu khai mạc hội thảo, TS. Đinh Việt Hòa, Chủ tịch Hiệp hội Khởi nghiệp Quốc gia cho biết: Hiện nay, công nghệ đang thay đổi rất nhanh. Nếu trước đây phải mất hàng chục năm để xuất hiện một cuộc cách mạng công nghệ, thì nay chỉ trong thời gian ngắn, trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn, điện toán đám mây… đã làm thay đổi cách con người học tập, làm việc và giao tiếp.

Trong bối cảnh đó, năng lực số không còn đơn giản là biết sử dụng máy tính hay điện thoại thông minh. Quan trọng hơn, đó là khả năng tìm kiếm thông tin, tư duy phân tích, thích nghi với công nghệ mới và sử dụng môi trường số một cách an toàn, hiệu quả. Công nghệ cần phục vụ con người, chứ không phải khiến con người phụ thuộc hay bị dẫn dắt bởi máy móc.

Đối với ngành giáo dục, năng lực số cũng không chỉ là thêm một môn học mới vào chương trình đào tạo. Đây là cơ hội để đổi mới cách dạy và học, giúp việc học trở nên linh hoạt, cá nhân hóa và dễ tiếp cận hơn cho mọi người. Công nghệ số giúp học sinh, sinh viên có thể học ở bất cứ đâu, tiếp cận nguồn tri thức phong phú và phát huy tốt hơn năng lực của bản thân.

Từ góc độ phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp, năng lực số còn là chìa khóa để thế hệ trẻ biến ý tưởng thành sản phẩm, mô hình kinh doanh và các dự án đổi mới sáng tạo. Những doanh nghiệp công nghệ lớn trong tương lai có thể bắt đầu từ chính giảng đường hôm nay.

“Khi được trang bị kỹ năng số, thanh niên không chỉ là người sử dụng công nghệ mà còn có thể trở thành những người tạo ra công nghệ và kiến tạo giá trị mới cho xã hội”, TS.Đinh Việt Hòa nhấn mạnh.

Năng lực số đang giúp các trường học nâng cao chất lượng đào tạo

Tại Hội thảo, TS. Trịnh Thị Thu Hà, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Thương mại và Du lịch Hà Nội cũng cho biết: Kỷ nguyên mới khi Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, AI và công nghệ số tạo ra những phát triển vượt bậc mới cho tất cả các quốc gia, đặc biệt đem đến cơ hội cho các quốc gia đang phát triển như Việt Nam.

Hiện nay, Việt Nam được đánh giá là một trong những điểm sáng về phát triển kinh tế số. Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), quy mô kinh tế số năm 2025 ước đạt khoảng 72,1 tỷ USD, gấp 1,64 lần so với năm 2020; tỷ trọng kinh tế số trong GDP tăng từ 12,87% năm 2021 lên khoảng 14,02% năm 2025. Tốc độ tăng trưởng kinh tế số năm 2025 đạt khoảng 18,4% - mức cao nhất trong giai đoạn 2021-2025.

Tuy nhiên, bên cạnh sự phát triển nhanh của hạ tầng và chính sách, chất lượng nguồn nhân lực số vẫn là điểm nghẽn lớn. Nếu giáo dục và đào tạo chưa kịp đổi mới để hình thành năng lực số cho người dân thì các khoản đầu tư vào hạ tầng và công nghệ sẽ khó phát huy hiệu quả toàn diện, khiến quá trình chuyển đổi số phát triển nhanh nhưng chưa thực sự bền vững.

Theo TS. Trịnh Thị Thu Hà, để hình thành xã hội số, kinh tế số, phải bắt đầu từ năng lực số. Các cơ sở giáo dục và đào tạo cần thay đổi cách nghĩ, cách làm, đẩy mạnh ứng dụng AI và công nghệ số vào mọi hoạt động như quản lý, giảng dạy, xây dựng chương trình học và phát triển học liệu số. Công nghệ không chỉ giúp giảm áp lực quản lý mà còn tạo điều kiện để đổi mới phương pháp dạy và học theo hướng linh hoạt, thực tiễn và hiệu quả hơn.

Có thể thấy, năng lực số đang giúp các trường học ở Hà Nội nói riêng và cả nước nói chung nâng cao chất lượng đào tạo, cải thiện hiệu quả quản lý, mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục cho người học và tăng cường kết nối, hợp tác trong đào tạo. Đồng thời, giáo viên và học sinh cũng có điều kiện tiếp cận các phương pháp học tập hiện đại, phù hợp với yêu cầu của thời đại số.

“Năng lực số vì vậy không chỉ là kỹ năng cần thiết mà còn là động lực quan trọng để thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nâng cao chất lượng giáo dục và từng bước đưa giáo dục Việt Nam tiệm cận trình độ các nước tiên tiến trong khu vực và trên thế giới. Khi năng lực số được lan tỏa rộng rãi trong xã hội, chuyển đổi số mới thực sự trở thành động lực cho tăng trưởng nhanh và phát triển bền vững trong giai đoạn mới”, TS. Trịnh Thị Thu Hà cho biết.

Để thúc đẩy giáo dục số hiệu quả, cần đồng bộ nhiều giải pháp

Cũng tại Hội thảo, PGS. TS. Hoàng Hữu Hạnh, Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số Quốc gia, Bộ Khoa học và Công nghệ nhấn mạnh: Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, giáo dục đang đứng trước yêu cầu đổi mới toàn diện nhằm thích ứng với sự phát triển của khoa học công nghệ, đặc biệt là AI. Đây không chỉ là xu thế tất yếu mà còn là động lực quan trọng để nâng cao chất lượng đào tạo, phát triển nguồn nhân lực số và xây dựng xã hội học tập trong thời đại mới.

Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang trở thành trụ cột trong chiến lược phát triển quốc gia. Từ nhiều năm qua, khoa học công nghệ, giáo dục đào tạo và đổi mới sáng tạo luôn được xác định là những yếu tố then chốt thúc đẩy tăng trưởng kinh tế - xã hội. Trong đó, giáo dục số đóng vai trò nền tảng để hình thành năng lực số cho người học và tạo ra nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế số.

Một trong những nội dung được đặc biệt quan tâm hiện nay là phổ cập kỹ năng số cho người dân. Nếu như trước đây các chương trình xóa mù chữ tập trung vào kỹ năng đọc và viết thì hiện nay, yêu cầu mới là “xóa mù số”, giúp người dân có khả năng tiếp cận, khai thác và sử dụng hiệu quả các nền tảng công nghệ số trong học tập, lao động và đời sống.

Các cơ sở giáo dục được xem là lực lượng nòng cốt trong quá trình này. Nhà trường không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn phải trang bị cho người học năng lực số, tư duy sáng tạo, khả năng thích ứng và kỹ năng khai thác công nghệ an toàn. Đặc biệt, trong bối cảnh AI phát triển nhanh chóng, phương thức dạy và học đang thay đổi mạnh mẽ.

Để thúc đẩy giáo dục số hiệu quả, cần đồng bộ nhiều giải pháp như hoàn thiện thể chế và chuẩn năng lực số; phát triển hạ tầng và nền tảng số dùng chung; xây dựng học liệu số mở; nâng cao năng lực số cho đội ngũ giáo viên; đồng thời tăng cường kỹ năng sử dụng AI an toàn cho người học.

Bên cạnh đó, việc phát triển các nền tảng giáo dục mở, kết nối dữ liệu và chia sẻ tài nguyên học tập cũng được xem là hướng đi quan trọng nhằm tạo cơ hội tiếp cận giáo dục bình đẳng hơn cho mọi đối tượng.

“Trong thời đại số, giáo dục không chỉ dừng lại ở việc truyền đạt kiến thức mà còn phải giúp người học hình thành năng lực thích ứng với sự thay đổi liên tục của công nghệ và xã hội. Chuyển đổi số và AI vì thế đang trở thành động lực quan trọng để đổi mới giáo dục, hướng tới xây dựng nền giáo dục hiện đại, linh hoạt và phát triển bền vững”, PGS.TS. Hoàng Hữu Hạnh nhấn mạnh./.

TT