Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: Đại học Quốc gia Hà Nội vận hành theo mô hình ĐH đổi mới sáng tạo
120 năm trước, một mô hình đại học hiện đại đầu tiên được hình thành tại Đông Dương. Sau hơn một thế kỷ biến động lịch sử, dòng chảy học thuật ấy hôm nay tiếp tục được nối dài trong khát vọng đưa Đại học Quốc gia Hà Nội trở thành đại học tinh hoa của châu Á.
Ngày 16/5/2026, tại Trung tâm Hội nghị Quốc gia, Đại học (ĐH) Quốc gia Hà Nội (ĐHQGHN) long trọng tổ chức Lễ kỷ niệm 120 năm ngày truyền thống (16/5/1906-16/5/2026) và đón nhận Huân chương Lao động hạng Nhất.
Sự kiện đánh dấu chặng đường phát triển của mô hình giáo dục ĐH hiện đại đầu tiên ở Việt Nam và Đông Dương, đồng thời khẳng định vai trò tiên phong của ĐHQGHN trong đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo (ĐMST) trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm dự và phát biểu tại buổi lễ. Cùng tham dự có nhiều đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước, lãnh đạo các bộ, ban, ngành, địa phương, các tổ chức quốc tế, trường ĐH, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và đông đảo các thế hệ cán bộ, giảng viên, sinh viên, cựu sinh viên ĐHQGHN.
Nhân dịp này, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã thay mặt Lãnh đạo Đảng và Nhà nước trao tặng Huân chương Lao động hạng Nhất cho ĐHQGHN nhằm ghi nhận những đóng góp xuất sắc trong đào tạo nhân lực chất lượng cao, bồi dưỡng nhân tài, nghiên cứu khoa học, chuyển giao tri thức và ĐMST phục vụ sự phát triển đất nước.
Trước đó, năm 2006, nhân dịp kỷ niệm 100 năm truyền thống, ĐHQGHN đã được trao tặng Huân chương Sao vàng - phần thưởng cao quý nhất của Đảng và Nhà nước.
Từ Đại học Đông Dương đến Đại học Quốc gia Hà Nội
Khởi nguồn từ ĐH Đông Dương được thành lập ngày 16/5/1906, ĐHQGHN là sự kế thừa và phát triển liên tục của các thiết chế giáo dục ĐH hàng đầu Việt Nam qua nhiều thời kỳ, gồm ĐH Đông Dương, ĐH Quốc gia Việt Nam, Trường ĐH Tổng hợp Hà Nội và các cơ sở đào tạo tiền thân.
Trong lịch sử giáo dục Việt Nam, ĐH Đông Dương được xem là mô hình ĐH hiện đại đầu tiên, đặt nền móng cho nhiều lĩnh vực học thuật hiện đại như y học, dược học, luật học, khoa học cơ bản, mỹ thuật và văn chương.
Trải qua 120 năm phát triển, ĐHQGHN đã trở thành nơi đào tạo và quy tụ nhiều trí thức, nhà khoa học, nhà văn hóa, nhà lãnh đạo xuất sắc của đất nước.
Từ thời ĐH Đông Dương đã xuất hiện nhiều tên tuổi lớn như: Nguyễn Thái Học, Võ Nguyên Giáp, Tôn Thất Tùng, Nguyễn Gia Trí, Tô Ngọc Vân, Xuân Diệu, Huy Cận, v.v.
Ở các giai đoạn sau, truyền thống học thuật tiếp tục được bồi đắp bởi nhiều học giả nổi tiếng như: Nguyễn Văn Huyên, Ngụy Như Kon Tum, Lê Văn Thiêm, Hoàng Tụy, Trần Văn Giàu, Đào Duy Anh, Phan Huy Lê, Trần Quốc Vượng và nhiều thế hệ trí thức tiêu biểu khác.
Hiện nay, ĐHQGHN là ĐH nghiên cứu đa ngành, đa lĩnh vực hàng đầu Việt Nam với quy mô hơn 80.000 người học, gần 500 chương trình đào tạo và đội ngũ hơn 5.000 cán bộ, viên chức, người lao động; trong đó có hơn 3.000 cán bộ khoa học và 631 giáo sư, phó giáo sư (GS, PGS).
Năm 2025, ĐHQGHN đưa vào vận hành 16 chương trình đào tạo mới tập trung vào các lĩnh vực công nghệ chiến lược như công nghệ bán dẫn, thiết kế vi mạch, robotics và công nghệ hàng không vũ trụ.
Trong lĩnh vực nghiên cứu khoa học, ĐHQGHN tiếp tục khẳng định vai trò trung tâm nghiên cứu hàng đầu cả nước. ĐHQGHN hiện có 210 phòng thí nghiệm, 50 nhóm nghiên cứu mạnh; công bố gần 10.000 bài báo quốc tế thuộc danh mục Web of Science/Scopus, trong đó khoảng 65% thuộc nhóm Q1, Q2.
Nhiều công trình nghiên cứu của các nhà khoa học ĐHQGHN đã được trao Giải thưởng Hồ Chí Minh, Giải thưởng Nhà nước về khoa học và công nghệ, Giải thưởng Tạ Quang Bửu và nhiều giải thưởng quốc tế uy tín.
Trong đào tạo nhân tài, khối THPT chuyên thuộc ĐHQGHN tiếp tục khẳng định vai trò “vườn ươm” nhân tài của đất nước với hơn 80 Huy chương Vàng Olympic quốc tế đóng góp cho Việt Nam.
Từ môi trường học thuật này, nhiều thế hệ học sinh, sinh viên đã trưởng thành và trở thành các nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý có uy tín trong nước và quốc tế.
Vị thế quốc tế của ĐHQGHN ngày càng được nâng cao. Theo bảng xếp hạng của QS (QS World University Rankings) 2026, ĐHQGHN xếp trong nhóm 761-770 ĐH tốt nhất thế giới và đứng thứ 158 châu Á.
Các chỉ số về uy tín học thuật, uy tín với nhà tuyển dụng và phát triển bền vững đều ghi nhận sự tiến bộ rõ rệt của ĐHQGHN trong những năm gần đây.
Một trong những định hướng chiến lược quan trọng của ĐHQGHN là phát triển Khu đô thị ĐHQGHN tại Hòa Lạc theo mô hình “đô thị ĐH thông minh, xanh và ĐMST”.
Đây được xác định là hệ sinh thái tích hợp đào tạo - nghiên cứu - chuyển giao công nghệ - khởi nghiệp - hợp tác doanh nghiệp theo chuẩn đại học nghiên cứu tiên tiến.
Phát biểu tại lễ kỷ niệm, PGS.TS. Bùi Thế Duy, Giám đốc ĐHQGHN nhấn mạnh, 120 năm truyền thống là dòng chảy tri thức xuyên thế kỷ, phản ánh hành trình tự khẳng định của trí tuệ Việt Nam trong sự giao thoa với văn minh nhân loại.
Theo PGS.TS. Bùi Thế Duy, sự ra đời của ĐH Đông Dương năm 1906 là dấu mốc mở đầu cho nền giáo dục ĐH hiện đại ở Việt Nam và khu vực Đông Nam Á. Mô hình này ngay từ đầu đã được định hướng theo mô hình ĐH tinh hoa, chú trọng khoa học cơ bản và gắn kết đào tạo với nghiên cứu khoa học.
Theo Giám đốc ĐHQGHN, qua nhiều giai đoạn lịch sử, mô hình ĐH đa ngành, đa lĩnh vực theo định hướng nghiên cứu đã chứng minh tính đúng đắn và hiệu quả, tạo ra không gian học thuật liên ngành và khả năng giải quyết các vấn đề lớn của thực tiễn phát triển đất nước. ĐHQGHN cũng tiên phong trong nhiều đổi mới giáo dục như đào tạo liên ngành, chuyển đổi sang tín chỉ, kiểm định chất lượng, chuyển đổi số và tổ chức kỳ thi đánh giá năng lực.
Mục tiêu trở thành đại học tinh hoa
Về định hướng phát triển trong giai đoạn mới, ĐHQGHN xác định tiếp tục tiên phong thực hiện các chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước, đặc biệt là Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, ĐMST và chuyển đổi số quốc gia; Nghị quyết số 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo; và Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam. ĐHQGHN đặt mục tiêu trở thành ĐH tinh hoa, nằm trong nhóm 100 ĐH hàng đầu châu Á vào năm 2030 và nhóm 300 ĐH hàng đầu thế giới vào năm 2035.
Để thực hiện mục tiêu này, ĐHQGHN tập trung phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, khoa học cơ bản, công nghệ chiến lược và ĐMST; đồng thời đổi mới mạnh mẽ mô hình quản trị ĐH theo hướng hiện đại, lấy hiệu quả đầu ra làm trọng tâm. Nhà trường cũng xác định Khu đô thị ĐHQGHN tại Hòa Lạc sẽ trở thành cực tăng trưởng mới về tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo của Thủ đô Hà Nội.
Phát biểu chỉ đạo tại Lễ kỷ niệm, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, trong kỷ nguyên mà sức mạnh quốc gia ngày càng phụ thuộc vào tri thức, khoa học, công nghệ và chất lượng con người, ĐHQGHN cần tiếp tục vươn lên trở thành trung tâm học thuật và ĐMST hàng đầu của Việt Nam, đồng thời là gương mặt tiêu biểu của trí tuệ Việt Nam trên trường quốc tế.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị ĐHQGHN vận hành theo mô hình ĐH ĐMST có năng lực dẫn dắt quốc gia; xây dựng môi trường học thuật khai phóng, quản trị hiện đại; đồng thời đẩy nhanh tiến độ xây dựng Khu đô thị đại học Hòa Lạc theo hướng xanh, thông minh và hiện đại, kết nối với Khu Công nghệ cao Hòa Lạc để hình thành hệ sinh thái đào tạo, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo hàng đầu cả nước.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng yêu cầu ĐHQGHN đi tiên phong trong nghiên cứu và làm chủ các công nghệ chiến lược như AI, bán dẫn, công nghệ sinh học, vật liệu mới, năng lượng mới, dữ liệu lớn và công nghệ xanh; đồng thời trở thành trung tâm kết nối giữa nhà trường, Nhà nước, doanh nghiệp và xã hội nhằm giải quyết các bài toán lớn của quốc gia.
Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, đầu tư cho ĐHQGHN cần được coi là đầu tư chiến lược cho tương lai quốc gia, với cơ chế tài chính đặc thù, nguồn lực đủ mạnh và chính sách vượt trội để xây dựng hạ tầng khoa học hiện đại, thu hút và trọng dụng nhân tài trong nước và quốc tế./.