Hội thảo “Nâng cao năng lực, kỹ năng viết và công bố bài báo khoa học cho các nhà khoa học và cộng tác viên” - Lan tỏa tinh thần, niềm đam mê nghiên cứu khoa học

Ngày 15/5/2026, tại Đắk Lắk, Tạp chí Khoa học và Công nghệ Việt Nam phối hợp với Trường Đại học Tây Nguyên tổ chức Hội thảo “Nâng cao năng lực, kỹ năng viết và công bố bài báo khoa học cho các nhà khoa học và cộng tác viên”.

Hội thảo là dịp để các chuyên gia chia sẻ kinh nghiệm nghiên cứu, công bố quốc tế, đồng thời tạo diễn đàn trao đổi giữa Tạp chí với các nhà khoa học nhằm nâng cao chất lượng các công bố khoa học và tăng cường hợp tác học thuật trong thời gian tới.

Phát biểu khai mạc Hội thảo, PGS. TS. Lê Đức Niêm, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Tây Nguyên kiêm Tổng Biên tập Tạp chí Khoa học Tây Nguyên chia sẻ: “Để có một bài báo khoa học đạt chuẩn không chỉ cần ý tưởng và kiến thức chuyên môn mà còn đòi hỏi nhiều kỹ năng như thiết kế nghiên cứu, phân tích dữ liệu, viết học thuật và tuân thủ quy trình xuất bản theo tiêu chuẩn khoa học. Vì vậy, việc nâng cao năng lực nghiên cứu và công bố khoa học là yêu cầu cần thiết đối với đội ngũ giảng viên, nhà khoa học và nghiên cứu sinh hiện nay. Thông qua hội thảo hôm nay, chúng ta sẽ nhận được nhiều ý kiến trao đổi của các chuyên gia ở nhiều lĩnh vực khoa học trong việc góp phần nâng cao chất lượng các bài báo khoa học, đồng thời tạo động lực để Trường Đại học Tây Nguyên có thêm nhiều nhà khoa học, giáo sư đầu ngành trong thời gian tới”.

Phát biểu tại Hội thảo, TS.BS. Nguyễn Thị Hương Giang, Tổng biên tập Tạp chí Khoa học và Công nghệ Việt Nam cho biết: “Đây là năm thứ ba Tạp chí Khoa học và Công nghệ Việt Nam tổ chức hội thảo thường niên nâng cao năng lực viết và công bố bài báo khoa học, qua đó đã nhận được những phản hồi tích cực, đóng góp một cách nhân văn cho cộng đồng học thuật nước nhà”.

Theo TS. Nguyễn Thị Hương Giang, những nội dung được chia sẻ tại Hội thảo không chỉ góp phần nâng cao giá trị học thuật và chất lượng công bố khoa học theo chuẩn quốc tế mà còn có ý nghĩa quan trọng trong việc lan tỏa tinh thần khoa học, góp phần hình thành môi trường nghiên cứu chuyên nghiệp, minh bạch, hội nhập và giàu khát vọng phát triển.

Với vai trò là tạp chí của Bộ Khoa học và Công nghệ, Tạp chí sẽ tiếp tục đồng hành, kết nối và thúc đẩy hoạt động nghiên cứu học thuật, tạo môi trường trao đổi khoa học hiệu quả giữa các nhà nghiên cứu, giảng viên và chuyên gia.

Theo Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Đắk Lắk Phạm Gia Việt, Hội thảo sẽ mở ra nhiều cơ hội, kinh nghiệm và kỹ năng trong nghiên cứu, viết và công bố bài báo khoa học, qua đó góp phần nâng cao chất lượng các công trình nghiên cứu, khẳng định vai trò của hoạt động khoa học và công nghệ của tỉnh Đắk Lắk cũng như khu vực Tây Nguyên.

TS. Võ Văn Viên, Giảng viên cao cấp, trưởng nhóm nghiên cứu Vật lý Y sinh và khoa học vật liệu chia sẻ kinh nghiệm “Từ ý tưởng đến công bố: Góc nhìn về quá trình viết và đăng bài trên tạp chí SCIE/SCOPUS”.

Theo PGS. TS. Nguyễn Văn Viên, công bố quốc tế là xu hướng tất yếu trong nghiên cứu khoa học, đòi hỏi nhà nghiên cứu phải có định hướng rõ ràng và kiên trì. Trong đó, việc tìm ý tưởng nghiên cứu là khâu khó nhất, cần dựa trên nền tảng kiến thức chuyên môn, đọc và phân tích tài liệu gần đây để xác định “khoảng trống nghiên cứu”.

Tham luận cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc lựa chọn đúng tạp chí phù hợp với phạm vi nghiên cứu, tuân thủ các quy định của mỗi tạp chí. Tham luận khẳng định hành trình từ ý tưởng đến công bố quốc tế là quá trình dài, cần phương pháp đúng đắn và sự bền bỉ.

Tại Hội thảo, TS. Nico Jan C. Vromant - Chuyên gia người Bỉ - Tư vấn độc lập về hợp tác quốc tế tại Trường đại học Tây Nguyên đã trình bày tham luận “Tổng quan tài liệu mang tính chiến lược: Chìa khóa cho thiết kế nghiên cứu và viết bài khoa học hiệu quả từ nguyên lý đến thực hành”.

Theo TS. Nico Jan C. Vromant, tổng quan tài liệu không chỉ là bước thu thập thông tin mà còn giúp nhà nghiên cứu xác định giới hạn của tri thức hiện tại, tìm ra khoảng trống nghiên cứu và định hướng giá trị mới cho bài báo khoa học.

TS. Nico Jan C. Vromant cũng nhấn mạnh vai trò của trí tuệ nhân tạo (AI) trong nghiên cứu hiện đại. Theo ông, AI không chỉ giúp tiết kiệm thời gian mà còn góp phần “tăng cường mật độ trí tuệ” cho quá trình nghiên cứu.

TS. Nico Jan C. Vromant đưa ra “phương trình thành công”: 10 giờ làm việc cùng sự hỗ trợ hiệu quả của AI có thể tạo ra bài báo có chất lượng, chiều sâu và tầm nhìn cao gấp nhiều lần so với làm việc thủ công. Tuy nhiên, người nghiên cứu luôn phải là chủ thể làm chủ công cụ, đồng thời bảo đảm tính xác minh của con người như nền tảng của liêm chính khoa học.

Tham luận “Công bố khoa học trong lĩnh vực lâm nghiệp: Thách thức và định hướng nâng cao chất lượng nghiên cứu” của PGS.TS. Nguyễn Thị Thanh Hương nhấn mạnh vai trò chiến lược của lâm nghiệp trong bối cảnh biến đổi khí hậu, phục hồi hệ sinh thái và phát triển bền vững.

Lĩnh vực lâm nghiệp hiện đại đang chuyển mạnh từ khai thác sản xuất sang quản lý bền vững, ứng dụng công nghệ số như AI, GIS, viễn thám, UAV và dữ liệu lớn. Công bố khoa học quốc tế trở thành thước đo năng lực nghiên cứu và hội nhập học thuật.

Tuy nhiên, nghiên cứu lâm nghiệp còn đối mặt nhiều thách thức như thiếu dữ liệu dài hạn, chi phí khảo sát cao, áp lực công bố quốc tế, hạn chế về nhân lực, kỹ năng viết học thuật và hợp tác quốc tế. Nhiều nghiên cứu còn thiên về mô tả, thiếu tính liên ngành và chiều sâu khoa học.

Tham luận đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng nghiên cứu như đầu tư dài hạn cho dữ liệu và con người, tăng cường nghiên cứu liên ngành, ứng dụng công nghệ mới, mở rộng hợp tác quốc tế và nâng cao kỹ năng viết bài báo khoa học. Đồng thời nhấn mạnh nghiên cứu cần gắn với các vấn đề toàn cầu nhưng vẫn phục vụ thực tiễn Việt Nam.

Tại Hội thảo, đại diện của Tạp chí Khoa học và Công nghệ Việt Nam giới thiệu khái quát quá trình hình thành, phát triển và định hướng của Tạp chí Khoa học và Công nghệ Việt Nam.

Tham luận nhấn mạnh vai trò của các ấn phẩm trong phục vụ quản lý nhà nước, công bố khoa học bằng tiếng Việt và tiếng Anh, cũng như thúc đẩy hội nhập quốc tế.

Các ấn phẩm công bố khoa học đã áp dụng quy trình xuất bản hiện đại của quốc tế như ScholarOne Manuscripts, phản biện kín, kiểm tra trùng lặp bằng iThenticate, gắn DOI và xuất bản trực tuyến mở.

Một số ấn phẩm đã thu hút tác giả từ nhiều quốc gia, được các Hội đồng Giáo sư ngành/liên ngành tính điểm cao và từng bước hướng tới Scopus, Web of Science.

Tham luận cũng nêu những lợi thế nổi bật như không thu phí đăng bài, truy cập mở miễn phí, thời gian xử lý bài trong vòng 90 ngày.

Giai đoạn 2026-2030, Tạp chí đặt mục tiêu nâng cao chất lượng học thuật, tăng chỉ số trích dẫn quốc tế, mở rộng hợp tác quốc tế, phát triển tạp chí điện tử đa nền tảng và tổ chức nhiều hội thảo khoa học nhằm hỗ trợ cộng đồng nghiên cứu trong nước.

Tham luận “Từ thiết kế nghiên cứu đến công bố quốc tế: Góc nhìn dịch tễ học trong thú y” của PGS. TS. Nguyễn Ngọc Đỉnh nhấn mạnh vai trò quyết định của thiết kế nghiên cứu đối với chất lượng bài báo khoa học và khả năng công bố quốc tế.

Theo báo cáo, nhiều nghiên cứu thú y hiện nay có số liệu và kỹ thuật xét nghiệm nhưng vẫn khó công bố vì câu hỏi nghiên cứu chưa rõ, thiết kế chưa phù hợp và dữ liệu thiếu giá trị suy luận khoa học.

PGS. TS. Nguyễn Ngọc Đỉnh cho rằng nghiên cứu cần bắt đầu từ câu hỏi khoa học rõ ràng theo hướng tiếp cận dịch tễ học, xác định đầy đủ quần thể nghiên cứu, yếu tố tác động và kết quả cần đánh giá.

Việc lựa chọn thiết kế nghiên cứu phải phù hợp với mục tiêu như nghiên cứu cắt ngang để xác định tỷ lệ, bệnh chứng hoặc đoàn hệ để đánh giá yếu tố nguy cơ, thử nghiệm lâm sàng để đánh giá hiệu quả điều trị.

PGS. TS. Nguyễn Ngọc Đỉnh cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kiểm soát sai số, lựa chọn mẫu đại diện, đảm bảo độ chính xác xét nghiệm và áp dụng phân tích đa biến nhằm nâng cao độ tin cậy của kết quả. Theo tác giả, phản biện quốc tế thường quan tâm đến tính logic của thiết kế, khả năng kiểm soát sai số và mức độ phù hợp giữa dữ liệu với kết luận nghiên cứu.

PGS. TS. Nguyễn Ngọc Đỉnh khẳng định tư duy dịch tễ học không chỉ giúp nâng cao giá trị dữ liệu mà còn cải thiện đáng kể khả năng công bố quốc tế. Một bài báo khoa học mạnh cần bắt đầu từ một thiết kế nghiên cứu tốt thay vì chỉ tập trung vào kỹ năng viết.

Tại Hội thảo, TS. Dương Quốc Huy cũng chia sẻ những kinh nghiệm thực tiễn trong quá trình hình thành và phát triển hướng nghiên cứu khoa học qua tham luận “Kinh nghiệm tìm kiếm và phát triển chủ đề nghiên cứu khoa học - Góc nhìn từ hành trình nghiên cứu trong toán học”.

TS. Dương Quốc Huy cho rằng điều quan trọng không chỉ là tìm một đề tài mới mà là xây dựng được một hướng nghiên cứu có khả năng phát triển lâu dài, tạo ra nhiều câu hỏi và nhánh nghiên cứu tiếp theo.

Từ trải nghiệm nghiên cứu trong lĩnh vực toán học, TS. Dương Quốc Huy nhấn mạnh nhiều hướng nghiên cứu giá trị thường bắt đầu từ những câu hỏi nhỏ, các chi tiết chưa hoàn thiện hoặc giới hạn của phương pháp cũ.

Quá trình nghiên cứu không chỉ nhằm giải quyết một bài toán cụ thể mà còn hướng tới việc phát hiện cấu trúc chung và xây dựng phương pháp nghiên cứu mới thông qua khái quát hóa vấn đề.

Tham luận cũng khẳng định một chủ đề nghiên cứu tốt thường tự mở ra những câu hỏi mới và phát triển liên tục như một “cây nghiên cứu” có nhiều nhánh từ cùng một nền tảng.

Theo TS. Dương Quốc Huy, giá trị lớn nhất của tư duy toán học nằm ở khả năng đặt câu hỏi, phát hiện cấu trúc, nhận diện điểm chưa tối ưu và tìm bản chất của vấn đề.

TS. Dương Quốc Huy khuyến khích các nhà nghiên cứu trẻ không nhất thiết phải bắt đầu bằng những bài toán quá lớn mà cần chú trọng đọc kỹ tài liệu, khai thác các giới hạn của nghiên cứu trước và xây dựng lộ trình nghiên cứu có chiều sâu, tính liên tục và khả năng phát triển lâu dài./.

Thu Hiền