Vai trò của truyền thông xanh trong thực hiện cam kết Net Zero tại Việt Nam

Đặt vấn đề

Biến đổi khí hậu đang đặt ra những thách thức nghiêm trọng đối với tăng trưởng kinh tế, an ninh năng lượng và chất lượng sống của con người. Tại Hội nghị COP26 năm 2021, Việt Nam đã cam kết đạt mức phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Đây là mục tiêu mang tính chiến lược, đòi hỏi sự tham gia đồng bộ của Nhà nước, doanh nghiệp và toàn xã hội.

Trong tiến trình đó, truyền thông xanh ngày càng thể hiện vai trò quan trọng. Nếu các chính sách công tạo ra khuôn khổ pháp lý thì truyền thông giúp lan tỏa nhận thức, thay đổi hành vi và kết nối các chủ thể liên quan. Tuy nhiên, hoạt động truyền thông xanh tại Việt Nam hiện nay vẫn còn những hạn chế về chiều sâu nội dung, năng lực chuyên môn và tính liên kết đa nền tảng.

Bài viết tập trung phân tích vai trò của truyền thông xanh trong thực hiện cam kết Net Zero tại Việt Nam, đồng thời đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả truyền thông trong thời gian tới.

Truyền thông xanh và vai trò thực hiện Net Zero tại Việt Nam

Truyền thông xanh được hiểu là các hoạt động truyền tải thông tin, tri thức và giá trị liên quan đến bảo vệ môi trường, giảm phát thải, tiêu dùng bền vững và phát triển kinh tế xanh.

Mục tiêu của truyền thông xanh không chỉ dừng ở việc cung cấp thông tin mà còn thúc đẩy thay đổi nhận thức và hành vi xã hội.

Vai trò của truyền thông xanh trong thực hiện Net Zero tại Việt Nam có thể được nhìn nhận theo một số nét.

Đầu tiên, Net Zero là khái niệm mang tính kỹ thuật, liên quan đến phát thải carbon, tín chỉ carbon, chuyển đổi năng lượng và mô hình sản xuất mới. Đối với phần lớn người dân và doanh nghiệp, đây vẫn là nội dung tương đối mới. Truyền thông xanh giúp đơn giản hóa các khái niệm phức tạp, tạo điều kiện để công chúng tiếp cận thông tin dễ hiểu và chính xác hơn.

Tiếp theo, thông qua các chiến dịch truyền thông về tiết kiệm điện, giảm rác thải nhựa, sử dụng phương tiện giao thông xanh hay tiêu dùng bền vững, báo chí và truyền thông góp phần hình thành các hành vi tích cực trong cộng đồng. Đây là yếu tố nền tảng để giảm phát thải trong dài hạn.

Cùng với đó, truyền thông xanh đa hỗ trợ thực thi chính sách công. Các chủ trương như Quy hoạch điện VIII, thị trường carbon, tín dụng xanh hay chuyển đổi năng lượng cần được truyền thông đầy đủ để tránh khoảng cách giữa chính sách và thực tiễn. Truyền thông vừa là kênh phổ biến chính sách, vừa là cầu nối phản ánh khó khăn từ doanh nghiệp và người dân tới cơ quan quản lý.

Truyền thông xanh cũng tăng cường trách nhiệm doanh nghiệp. Trong bối cảnh các tiêu chuẩn ESG và phát triển bền vững ngày càng được coi trọng, truyền thông xanh tạo áp lực tích cực buộc doanh nghiệp minh bạch hơn về phát thải, sử dụng năng lượng và trách nhiệm xã hội. Đồng thời, truyền thông cũng lan tỏa các mô hình doanh nghiệp xanh tiêu biểu.

Việc truyền thông hiệu quả về các nỗ lực giảm phát thải, năng lượng tái tạo và bảo tồn thiên nhiên giúp nâng cao vị thế Việt Nam trên trường quốc tế, qua đó thu hút đầu tư xanh, chuyển giao công nghệ và hợp tác tài chính khí hậu.

Thực trạng truyền thông xanh tại Việt Nam

Trong những năm gần đây, nhiều cơ quan báo chí đã tăng cường chuyên trang, chuyên mục về môi trường, kinh tế xanh và biến đổi khí hậu. Các hình thức thể hiện ngày càng đa dạng như longform, infographic, podcast, video ngắn và tọa đàm trực tuyến.

Tuy nhiên, có thể nhận định hoạt động truyền thông xanh vẫn tồn tại một số hạn chế: Nội dung tại nhiều cơ quan báo chí còn dừng ở phản ánh sự kiện, thiếu chiều sâu phân tích; Thiếu đội ngũ phóng viên chuyên trách am hiểu môi trường, năng lượng và tài chính carbon; Dữ liệu phục vụ báo chí còn phân tán, khó tiếp cận; Sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp và báo chí chưa chặt chẽ; Chưa khai thác mạnh mẽ công nghệ số để cá nhân hóa nội dung và tăng tương tác công chúng.

Giải pháp nâng cao hiệu quả truyền thông xanh

Từ thực trang trên, xin đề xuất một số giải pháp đối với cơ quan báo chí và người làm báo khi thực hiện truyền thông xanh:

Thứ nhất, nâng cao năng lực chuyên môn của đội ngũ làm báo: Phóng viên, biên tập viên của cơ quan báo chí cần được đào tạo về các lĩnh vực khí hậu, năng lượng, kinh tế tuần hoàn, ESG và thị trường carbon để nâng cao chất lượng nội dung.

Thứ hai, phát triển mô hình tòa soạn số: Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn và báo chí đa phương tiện nhằm tăng tính hấp dẫn, trực quan và khả năng tiếp cận của thông tin xanh.

Thứ ba, tăng cường liên kết chính sách - truyền thông - doanh nghiệp: Thiết lập cơ chế chia sẻ dữ liệu minh bạch giữa cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp và cơ quan báo chí để truyền thông có cơ sở khoa học, chính xác.

Thứ tư, đẩy mạnh truyền thông giải pháp: Không chỉ phản ánh vấn đề môi trường, báo chí cần giới thiệu các mô hình thành công, sáng kiến hiệu quả và kinh nghiệm quốc tế phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Thứ năm, khuyến khích sự tham gia của cộng đồng: Cần phát triển các chiến dịch tương tác số, chương trình giáo dục môi trường và nền tảng phản hồi cộng đồng để người dân tham gia trực tiếp vào quá trình chuyển đổi xanh.

Kết luận

Cam kết Net Zero đến năm 2050 là mục tiêu lớn, đòi hỏi nỗ lực tổng thể của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Trong tiến trình đó, truyền thông xanh đóng vai trò quan trọng như một hạ tầng mềm hỗ trợ chuyển đổi xanh, góp phần nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi, hỗ trợ chính sách và thúc đẩy trách nhiệm xã hội.

Việc đầu tư đúng mức cho truyền thông xanh sẽ tạo ra động lực quan trọng để Việt Nam hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh trong giai đoạn mới./.

Dương Liễu