Ứng dụng AI điều hành giá vé: Thử nghiệm mới của ngành đường sắt
Sau hơn một tuần triển khai hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) để điều chỉnh giá vé theo thời gian thực, ngành đường sắt ghi nhận lượng lớn hành khách tiếp cận được vé giá thấp trong mùa hè 2026. Việc ứng dụng AI không chỉ giúp tối ưu chỗ trống trên tàu mà còn cho thấy xu hướng vận hành giao thông dựa trên dữ liệu đang ngày càng rõ nét.
AI giải bài toán chỗ trống trên tàu
Từ ngày 1/5/2026, Tổng Công ty Đường sắt Việt Nam chính thức triển khai hệ thống AI điều chỉnh giá vé linh hoạt trên nền tảng bán vé điện tử.
Đây là lần đầu ngành đường sắt áp dụng cơ chế giá linh hoạt theo thời gian thực tương tự hàng không. Sau hơn một tuần vận hành, mô hình này bắt đầu tạo ra những thay đổi đáng chú ý trong cách phân phối vé tàu mùa cao điểm hè.
Khác với các chương trình giảm giá cố định trước đây, mô hình mới cho phép hệ thống tự động thay đổi giá vé theo dữ liệu thực tế phát sinh trên từng đoàn tàu và từng thời điểm đặt chỗ. Thuật toán sẽ liên tục phân tích dữ liệu đặt chỗ, tỷ lệ lấp đầy toa tàu, nhu cầu đi lại theo từng khung giờ và lượng ghế còn trống trên từng chặng để tự động đưa ra mức giá phù hợp.
Theo đó, sau khi vé các chặng dài được bán trước, hệ thống sẽ phát hiện những vị trí còn trống ở các chặng ngắn như Hà Nội - Thanh Hóa, Hà Nội - Vinh hoặc các chặng giữa tuyến. Từ đó, AI tự động điều chỉnh giảm giá để tăng khả năng lấp đầy công suất.
Hệ thống AI không chỉ tự động giảm giá mà còn liên tục phân tích dữ liệu đặt chỗ, mật độ hành khách và lượng chỗ trống theo từng chặng để tối ưu công suất khai thác.
Đây được xem là bài toán tồn tại nhiều năm của ngành đường sắt. Trên thực tế, không ít đoàn tàu có tỷ lệ kín chỗ cao ở các chặng dài nhưng vẫn xuất hiện nhiều ghế hoặc giường nằm bỏ trống cục bộ ở các đoạn giữa hành trình. Nếu không tối ưu được lượng chỗ này, doanh nghiệp vận tải sẽ phải chấp nhận công suất khai thác không đồng đều.
Theo Tổng Công ty Đường sắt Việt Nam, chỉ sau thời gian ngắn triển khai thử nghiệm trước đó, hệ thống AI đã bán được hàng nghìn vé với mức ưu đãi từ 15% đến 35%, đồng thời cải thiện đáng kể hệ số sử dụng chỗ trên nhiều đoàn tàu hè.
Các vé được AI tự động giảm giá sẽ hiển thị trực tiếp trên hệ thống bán vé điện tử để hành khách lựa chọn.
Song song với hệ thống AI điều chỉnh giá vé, ngành đường sắt cũng triển khai nhiều chương trình ưu đãi hè 2026 trên các tuyến đông khách. Trong đó, tuyến Hà Nội - Vinh áp dụng giảm tới 30% giá vé giường nằm ở một số đoàn tàu, còn tuyến Hà Nội - Hải Phòng triển khai các chương trình “Mua 3 tặng 1”, “Mua 6 tặng 2” nhằm kích cầu đi lại mùa du lịch hè.
Theo chuyên gia, việc ứng dụng AI vào điều hành giá vé cho thấy ngành đường sắt đang chuyển dần từ mô hình bán vé truyền thống sang mô hình vận hành dựa trên dữ liệu lớn.
Nhiều chuyên gia cho rằng điểm đáng chú ý không nằm ở việc “giảm giá vé” đơn thuần mà ở khả năng phân tích dữ liệu theo thời gian thực để tối ưu khai thác vận tải. Nếu tiếp tục được hoàn thiện, AI có thể giúp ngành đường sắt dự báo nhu cầu hành khách theo mùa du lịch, dịp lễ hoặc từng khung giờ cụ thể để điều tiết lượng vé hiệu quả hơn.
Hành khách làm quen với cách mua vé mới
Sau hơn một tuần triển khai, nhiều hành khách cho biết họ bắt đầu nhận thấy sự thay đổi rõ rệt trên hệ thống bán vé tàu trực tuyến.
Chị Nguyễn Thu Hà (nhân viên văn phòng tại Hà Nội) cho biết khi đặt vé tàu tuyến Hà Nội - Vinh cho gia đình, chị nhận thấy giá vé thay đổi theo từng thời điểm truy cập. “Có thời điểm giá vé thấp hơn khá nhiều so với lúc tôi kiểm tra ban ngày. Người có kế hoạch linh hoạt sẽ dễ tiếp cận được mức giá phù hợp hơn”, chị Hà nói.
Trong khi đó, anh Trần Quốc Minh (sinh viên tại Nghệ An) cho rằng hệ thống AI đang tạo ra thói quen mua vé mới đối với hành khách trẻ. “Trước đây nhiều người thường vào đặt vé một lần rồi chốt luôn. Bây giờ hành khách có xu hướng theo dõi thêm các khung giờ khác để tìm mức giá phù hợp hơn”, anh Minh chia sẻ.
Không chỉ hành khách trẻ, nhiều gia đình đi du lịch hè cũng bắt đầu quan tâm nhiều hơn tới các khung giờ đặt vé và các chặng có ưu đãi tự động từ hệ thống.
Tuy nhiên, bên cạnh phản hồi tích cực, một số hành khách lớn tuổi cho biết họ vẫn chưa quen với cơ chế giá vé thay đổi liên tục. Bà Phạm Thị Lan (58 tuổi, Nam Định) cho rằng việc giá vé biến động theo thời gian thực khiến nhiều người trung niên cảm thấy khó theo dõi hơn so với trước. “Trước đây giá vé khá ổn định nên người dân dễ quyết định. Bây giờ có lúc giá thay đổi theo thời điểm truy cập nên nhiều người sẽ phải làm quen dần”, bà Lan cho biết.
Theo các chuyên gia công nghệ giao thông, đây cũng là thách thức thường gặp khi triển khai mô hình giá vé linh hoạt bằng AI. Bên cạnh hiệu quả tối ưu vận hành, doanh nghiệp cần bảo đảm tính minh bạch trong cách hiển thị giá vé, tránh tạo cảm giác giá thay đổi khó dự đoán đối với hành khách.
Dù vậy, việc ứng dụng AI trong điều hành giá vé được xem là bước thử nghiệm đáng chú ý của ngành đường sắt Việt Nam. Nếu tiếp tục được hoàn thiện, hệ thống này không chỉ giúp tăng hiệu quả khai thác vận tải mà còn góp phần giảm lãng phí công suất, nâng cao trải nghiệm hành khách và thúc đẩy quá trình xây dựng mô hình giao thông thông minh trong thời gian tới./.