Tăng tốc hoàn thiện thể chế KHCN, tạo động lực tăng trưởng

Tăng tốc hoàn thiện thể chế, tháo gỡ điểm nghẽn phát triển

Tại họp báo, Bộ Khoa học và Công nghệ KH&CN đã thông tin, trong tháng 4/2026, Bộ đã tham mưu trình Chính phủ ban hành 4 Nghị định, trình Thủ tướng Chính phủ ban hành 6 Quyết định và ban hành 13 Thông tư theo thẩm quyền.

Đây là khối lượng văn bản lớn, trải rộng ở nhiều lĩnh vực như chuyển giao công nghệ, sở hữu trí tuệ (SHTT), tiêu chuẩn kỹ thuật, chuyển đổi số (CĐS) doanh nghiệp nhỏ và vừa, quản lý viễn thông và phát triển thị trường khoa học, công nghệ (KHCN).

Đặt trong bối cảnh chung, việc đẩy nhanh hoàn thiện hành lang pháp lý không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật mà còn là bước đi chiến lược nhằm rút ngắn khoảng cách giữa công nghệ và quản lý.

Khi công nghệ phát triển nhanh hơn khung pháp lý, rủi ro chính sách và chi phí tuân thủ của doanh nghiệp thường gia tăng. Việc chủ động “đi trước một bước” về thể chế giúp tạo môi trường ổn định, giảm bất định và khuyến khích đầu tư đổi mới sáng tạo.

Các văn bản được xây dựng và ban hành trong tháng 4/2026 đều gắn với việc cụ thể hóa Nghị quyết 57-NQ/TW, trong đó xác định KHCN và đổi mới sáng tạo (ĐMST) là đột phá chiến lược. Điều này cho thấy định hướng chính sách đang chuyển mạnh từ hỗ trợ sang dẫn dắt, đặt KHCN vào vị trí trung tâm của mô hình tăng trưởng.

Song song với thể chế, hoạt động nghiên cứu và ứng dụng tiếp tục ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực. Trong tháng 4/2026, Việt Nam có 2.761 công bố khoa học quốc tế, tập trung vào các lĩnh vực kỹ thuật, công nghệ thông tin, y học, môi trường và nông nghiệp. Hệ thống thông tin khoa học quốc gia ghi nhận hơn 168.000 lượt tải tài liệu toàn văn, phản ánh nhu cầu khai thác tri thức ngày càng gia tăng.

Hiện có 589 nhiệm vụ KH&CN đang triển khai, trong đó 190 nhiệm vụ đã được ứng dụng vào thực tiễn. Dù tỷ lệ thương mại hóa chưa cao, nhưng việc gia tăng số lượng nhiệm vụ có ứng dụng cho thấy khoảng cách giữa nghiên cứu và thị trường đang từng bước được thu hẹp.

Đáng chú ý, Bộ KH&CN đang xây dựng danh mục công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược, tập trung vào các lĩnh vực có khả năng tạo đột phá như: trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn, công nghệ sinh học, vật liệu mới và năng lượng mới. Đây là cơ sở quan trọng để định hướng phân bổ nguồn lực, tránh tình trạng đầu tư dàn trải.

Mở rộng hạ tầng số, dữ liệu tạo nền tảng tăng trưởng

Một trong những điểm nổi bật nữa được thông tin tại họp báo là sự phát triển nhanh của hạ tầng số và dữ liệu. Việt Nam hiện có hơn 110,5 triệu thuê bao Internet băng rộng di động, tỷ lệ hộ gia đình sử dụng cáp quang đạt 85,8%, tỷ lệ triển khai IPv6 đạt 65% và tổng số tên miền quốc gia “.vn” đạt hơn 690.000.

Đáng chú ý, tổng số giao dịch qua Nền tảng tích hợp, chia sẻ dữ liệu quốc gia (NDXP) đạt 4,369 tỷ lượt, riêng từ đầu năm đến ngày 18/4 đạt 356,9 triệu giao dịch, bình quân khoảng 3,6 triệu giao dịch/ngày.

Cả nước đã cấp 29,498 triệu chứng thư chữ ký số, tương đương 42,63% dân số trưởng thành. Đây là nền tảng quan trọng thúc đẩy giao dịch số, thương mại điện tử và dịch vụ công trực tuyến.

Những con số này cho thấy hạ tầng và dữ liệu số đang dần trở thành “tài sản nền” của nền kinh tế số.

Bộ KH&CN cũng đang hoàn thiện dự thảo nghị định hướng dẫn Luật trí tuệ nhân tạo, đồng thời xây dựng danh mục dữ liệu phục vụ phát triển AI trong các lĩnh vực thiết yếu. Đây là bước chuyển quan trọng từ tiếp cận công nghệ sang quản trị công nghệ, trong bối cảnh AI ngày càng tác động sâu rộng đến mọi lĩnh vực kinh tế - xã hội.

Cùng với đó, lĩnh vực công nghiệp công nghệ số tiếp tục duy trì đà tăng trưởng mạnh. Doanh thu tháng 4/2026 ước đạt hơn 622.000 tỷ đồng, tăng 38% so với cùng kỳ; kim ngạch xuất khẩu sản phẩm công nghệ số đạt 20,296 triệu USD, tăng 39,6%.

Trong lĩnh vực công nghiệp công nghệ số, doanh thu tháng 4/2026 ước đạt 622.402 tỷ đồng, tăng 38% so với cùng kỳ năm trước. Kim ngạch xuất khẩu sản phẩm công nghệ số đạt 20,296 triệu USD, tăng 39,6%; lợi nhuận sau thuế đạt 44.491 tỷ đồng; nộp ngân sách nhà nước 8.228 tỷ đồng. Cả nước hiện có khoảng 80.052 doanh nghiệp công nghệ số đang hoạt động. Những con số này phản ánh vai trò ngày càng lớn của lĩnh vực vực công nghiệp công nghệ số trong cơ cấu nền kinh tế.

Trong lĩnh vực bưu chính, doanh thu tháng 4/2026 đạt khoảng 7.900 tỷ đồng, sản lượng đạt 480 triệu bưu gửi.

Về lĩnh vực SHTT, trong tháng 4/2026, cơ quan quản lý đã tiếp nhận 13.802 đơn, xử lý 20.009 đơn và cấp 6.356 văn bằng bảo hộ.

Trong lĩnh vực tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng, có 39 dự thảo tiêu chuẩn quốc gia được thẩm định, duy trì 51 chuẩn đo lường quốc gia và triển khai 222 cuộc đánh giá chuyên môn.

Hoạt động hợp tác quốc tế KH&CN cũng được mở rộng theo hướng thực chất. Việt Nam gia hạn bảo trợ Trung tâm Toán học và Vật lý quốc tế dưới sự công nhận của UNESCO, đồng thời tăng cường hợp tác với Hàn Quốc, Ấn Độ, Cu Ba và Trung Quốc trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược.

Thông qua Viện KH&CN Việt Nam - Hàn Quốc (VKIST), các chương trình nghiên cứu ứng dụng, chuyển giao công nghệ và đào tạo nhân lực chất lượng cao tiếp tục được thúc đẩy, góp phần nâng cao năng lực nội sinh của nền kinh tế.

Bên cạnh đó, hệ sinh thái ĐMST trong nước tiếp tục được củng cố với 20 sàn giao dịch KHCN, 30 tổ chức được cấp Giấy chứng nhận doanh nghiệp công nghệ cao; 13 tổ chức được cấp Giấy chứng nhận hoạt động ứng dụng công nghệ cao và 1 cơ sở ươm tạo công nghệ cao còn hiệu lực. Đây là nền tảng quan trọng để kết nối cung cầu công nghệ, thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Các kết quả công bố tại Họp báo cho thấy một xu hướng rõ ràng: KHCN, ĐMST và CĐS đang dần được định hình là trụ cột quan trọng trong mô hình tăng trưởng. Trong thời gian tới, Bộ KH&CN tiếp tục hoàn thiện cơ chế đặc thù cho công nghệ chiến lược, thúc đẩy mô hình thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) và tăng cường gắn kết giữa nghiên cứu với thị trường./.

Bích Việt