Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam 2026: Hướng tới năng lực đọc chọn lọc, phản biện và sáng tạo

Hướng tới xây dựng năng lực đọc chọn lọc, phản biện và sáng tạo

Tại lễ khai mạc sáng ngày 18/4, Giám đốc Thư viện Quốc gia Việt Nam Nguyễn Xuân Dũng nhấn mạnh, văn hóa đọc giữ vai trò nền tảng của tri thức, đồng thời trở thành động lực kích hoạt sự sáng tạo và năng lực thích ứng của mỗi người.

“Việc đọc không chỉ là tiếp thu thông tin, mà còn là quá trình chọn lọc, phân tích và kiến tạo lại tri thức, qua đó hình thành những cách tiếp cận mới, những góc nhìn mở và khả năng tư duy độc lập”.

Theo Giám đốc Nguyễn Xuân Dũng, chủ đề của Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam 2026 “Mạch tri thức - Từ trang sách đến không gian số” mang ý nghĩa dòng chảy liên tục, kết nối giữa quá khứ, hiện tại và tương lai.

Trong dòng chảy đó, tri thức không còn bị giới hạn trong không gian vật lý của sách giấy mà được mở rộng, lan tỏa trong môi trường số, nơi khả năng tiếp cận trở nên linh hoạt hơn, nhanh chóng hơn và đa chiều hơn. Sự giao thoa này không chỉ làm giàu thêm nội dung tri thức mà còn thay đổi căn bản cách con người tiếp cận, sử dụng và sáng tạo tri thức.

Thực tế cho thấy, trong bối cảnh công nghệ số phát triển mạnh mẽ, hành vi đọc đã có những biến đổi đáng kể. Sự xuất hiện của Internet, mạng xã hội và các nền tảng nội dung số khiến việc tiếp cận thông tin trở nên dễ dàng, nhưng đồng thời cũng đặt ra thách thức về khả năng chọn lọc và chiều sâu tiếp nhận tri thức.

Điều này đòi hỏi một chiến lược phát triển văn hóa đọc không chỉ dừng lại ở việc khuyến khích đọc sách, mà còn hướng tới xây dựng năng lực đọc có chọn lọc, đọc phản biện và đọc sáng tạo.

Nhiều hoạt động đa dạng, tương tác

Trong khuôn khổ sự kiện, hàng loạt hoạt động đa dạng, giàu tính tương tác đã được tổ chức, tạo nên một không gian tri thức mở, nơi sách, công nghệ và con người cùng tương tác.

Đáng chú ý là tọa đàm “Người trẻ đọc gì trong thời đại số”, nơi các diễn giả và bạn trẻ cùng trao đổi thẳng thắn về thói quen đọc trong bối cảnh mới. Các ý kiến tại tọa đàm cho thấy, giới trẻ hiện nay có xu hướng tiếp cận thông tin nhanh, ngắn và đa phương tiện, song điều đó không đồng nghĩa với việc văn hóa đọc bị mai một. Vấn đề đặt ra là cần định hướng để việc đọc trở nên hiệu quả hơn, giúp người trẻ không chỉ “đọc nhiều” mà còn “đọc sâu” và “đọc đúng”.

Các diễn giả cũng nhấn mạnh yêu cầu cân bằng giữa việc tiếp nhận thông tin nhanh trên môi trường số với việc đọc sách truyền thống. Nếu môi trường số mang lại tốc độ và sự tiện lợi, thì sách lại cung cấp chiều sâu và hệ thống tri thức bền vững. Sự kết hợp hài hòa giữa hai yếu tố này sẽ là chìa khóa để hình thành một thế hệ công dân số có năng lực tư duy độc lập và sáng tạo.

Bên cạnh đó, chuỗi hoạt động sáng tạo như thiết kế bìa sách “Sắc màu công nghệ và cuộc sống”, “Cùng AI kể chuyện”, “Trạm sách cộng đồng” hay “Onward - Hơn cả một câu chuyện từ sách” đã mở ra những cách tiếp cận mới đối với tri thức.

Không còn là những không gian đọc thụ động, các hoạt động này tạo điều kiện để người tham gia trực tiếp tương tác, sáng tạo và tái cấu trúc nội dung tri thức theo cách riêng.

Các hoạt động trải nghiệm như “Trạm đổi sách - Mỗi cuốn sách một hành trình mới”, trao tặng sách hay các không gian kết nối cộng đồng tiếp tục góp phần lan tỏa giá trị của văn hóa đọc, đưa sách đến gần hơn với đời sống xã hội.

Điểm nhấn của sự kiện là Triển lãm “Từ trang sách đến không gian số” diễn ra từ 18/4 đến 5/5, được tổ chức theo 5 “mạch” nội dung gồm: Mạch nguồn, Mạch lan tỏa, Mạch sáng tạo, Mạch số và Mạch kết nối.

Cách tiếp cận này cho thấy một tư duy tổ chức hiện đại, trong đó tri thức không được trình bày rời rạc mà được kết nối thành hệ thống, phản ánh đúng bản chất vận động của tri thức trong thời đại số.

Không chỉ dừng lại ở việc trưng bày sách, triển lãm còn hướng tới tạo dựng một không gian trải nghiệm đa chiều, nơi người tham quan có thể tiếp cận tri thức qua nhiều hình thức khác nhau, từ sách giấy, sách điện tử đến các ứng dụng công nghệ tương tác.

Từ góc nhìn chính sách, sự kiện năm nay tiếp tục khẳng định định hướng phát triển văn hóa đọc gắn với chuyển đổi số, phù hợp với tinh thần của Nghị quyết 80-NQ/TW. Trong đó, việc xây dựng xã hội học tập, phát triển tri thức và thúc đẩy đổi mới sáng tạo được xác định là những trụ cột quan trọng.

Giám đốc Thư viện Quốc gia Việt Nam Nguyễn Xuân Dũng cũng thẳng thắn nhìn nhận, công nghệ vừa là cơ hội, vừa là thách thức đối với văn hóa đọc. Trong bối cảnh đó, việc duy trì thói quen đọc sách, lựa chọn nguồn tri thức chất lượng và phát huy vai trò của sách trở thành nhiệm vụ không chỉ của ngành thư viện mà của toàn xã hội.

Giám đốc Nguyễn Xuân Dũng cho biết, Thư viện Quốc gia Việt Nam sẽ tiếp tục đổi mới mô hình hoạt động, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, mở rộng không gian tri thức nhằm đáp ứng tốt hơn nhu cầu của bạn đọc. Đây không chỉ là giải pháp mang tính kỹ thuật mà còn là bước đi chiến lược nhằm hiện thực hóa mục tiêu xây dựng xã hội học tập, phát triển bền vững trong kỷ nguyên số.

Có thể thấy, Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam 2026 không đơn thuần là một sự kiện văn hóa, mà đang dần trở thành một diễn đàn chính sách và xã hội, nơi những vấn đề cốt lõi của tri thức, giáo dục và phát triển con người được đặt ra một cách trực diện. Trong dòng chảy ấy, văn hóa đọc không chỉ là thói quen, mà là nền tảng của năng lực cạnh tranh quốc gia trong tương lai./.

Bích Việt