Vì sao Việt Nam cần “kích hoạt” hệ sinh thái đổi mới sáng tạo ngay lúc này?

Hệ sinh thái đổi mới sáng tạo: “Mạch sống” của công nghệ chiến lược

Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh chuyển đổi mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học, công nghệ (KHCN) và đổi mới sáng tạo (ĐMST), việc xây dựng một hệ sinh thái hoàn chỉnh có ý nghĩa then chốt. Đây chính là nền tảng để phát triển các công nghệ chiến lược - những lĩnh vực có khả năng tạo ra bước nhảy vọt về năng suất, năng lực cạnh tranh và vị thế quốc gia.

Tại tọa đàm “Hệ sinh thái đổi mới sáng tạo - nền tảng cho phát triển công nghệ chiến lược” được Trung tâm Dữ liệu và Thông tin khoa học - Bộ KH&CN phối hợp với các đơn vị liên quan tổ chức sáng ngày 17/4 tại Hà Nội, các đại biểu đều thống nhất hệ sinh thái ĐMST không chỉ là tập hợp các thành phần như viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp hay cơ quan quản lý, mà còn là một chỉnh thể vận hành đồng bộ, nơi tri thức được tạo ra, lan tỏa, chuyển hóa thành sản phẩm và cuối cùng đóng góp vào tăng trưởng kinh tế.

Sự kiện thu hút sự tham gia của đông đảo nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý và đại diện doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực khoa học và công nghệ.

Kinh nghiệm từ mô hình đại học nghiên cứu

Một trong những tham luận đáng chú ý tại tọa đàm là phần trình bày của PGS. TS. Tô Thị Mai Hương đến từ Trường Đại học KH&CN Hà Nội (USTH) với chủ đề “Thúc đẩy hệ sinh thái ĐMST - kinh nghiệm từ Trường Đại học KH&CN Hà Nội”.

Theo PGS. TS. Tô Thị Mai Hương, một hệ sinh thái ĐMST hiệu quả cần được xây dựng trên nền tảng liên kết chặt chẽ giữa ba trụ cột: viện nghiên cứu - cơ sở đào tạo - doanh nghiệp. Trong đó, cơ sở đào tạo đại học không chỉ đóng vai trò đào tạo nguồn nhân lực mà còn là trung tâm nghiên cứu và ươm tạo công nghệ.

Từ thực tiễn tại USTH, PGS. TS. Tô Thị Mai Hương cho biết việc thúc đẩy các hoạt động nghiên cứu gắn với nhu cầu thị trường đã giúp rút ngắn khoảng cách giữa phòng thí nghiệm và doanh nghiệp. Các dự án nghiên cứu không dừng lại ở công bố khoa học mà hướng tới sản phẩm cụ thể, có khả năng thương mại hóa.

Đặc biệt, việc xây dựng cơ chế khuyến khích giảng viên, nhà khoa học tham gia ĐMST đã tạo ra động lực mạnh mẽ. Các chính sách hỗ trợ đăng ký sáng chế, chia sẻ lợi ích từ kết quả nghiên cứu và hỗ trợ khởi nghiệp khoa học công nghệ đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành văn hóa ĐMST trong nhà trường.

Hoàn thiện hành lang pháp lý: “Chìa khóa” thu hút doanh nghiệp

Một trong những vấn đề được nhấn mạnh tại tọa đàm là sự cần thiết phải hoàn thiện hành lang pháp lý cho hoạt động ĐMST, đặc biệt trong các tổ chức KH&CN.

PGS. TS. Tô Thị Mai Hương cho rằng việc xây dựng quy chế quản lý tài sản trí tuệ rõ ràng, minh bạch là yếu tố tiên quyết. Khi quyền sở hữu và lợi ích từ các sản phẩm nghiên cứu được xác định cụ thể, doanh nghiệp sẽ có cơ sở để tin tưởng và đầu tư hợp tác.

Bên cạnh đó, công tác đăng ký bảo hộ sáng chế cần được chú trọng hơn nữa. Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu, việc sở hữu các bằng độc quyền sáng chế không chỉ giúp bảo vệ thành quả nghiên cứu mà còn nâng cao giá trị thương mại của công nghệ.

Thực tế cho thấy, nhiều kết quả nghiên cứu tại Việt Nam vẫn chưa được khai thác hiệu quả do thiếu cơ chế chuyển giao phù hợp. Việc hoàn thiện hành lang pháp lý không chỉ tháo gỡ rào cản mà còn mở ra cơ hội để các sản phẩm khoa học công nghệ tham gia sâu hơn vào thị trường.

Làm chủ công nghệ chiến lược: Từ nghiên cứu đến ứng dụng

Tham luận về chủ đề phát triển robot di động tự hành của TS. Ngô Mạnh Tiến, đến từ Viện Vật lý đã nhận được nhiều sự quan tâm khi đây được xác định là một trong những công nghệ chiến lược của Việt Nam.

Theo TS. Ngô Mạnh Tiến, việc làm chủ công nghệ robot tự hành tại Việt Nam là một quá trình dài, đòi hỏi sự kết hợp giữa nghiên cứu nền tảng và phát triển ứng dụng.

Từ các nghiên cứu ban đầu về thuật toán điều khiển, cảm biến, trí tuệ nhân tạo (AI), nhóm nghiên cứu đã từng bước hoàn thiện sản phẩm, đáp ứng các yêu cầu thực tiễn.

Không chỉ dừng lại ở nghiên cứu, các sản phẩm robot tự hành đã được triển khai thử nghiệm trong nhiều lĩnh vực như logistics, sản xuất công nghiệp và dịch vụ. Điều này cho thấy tiềm năng lớn của công nghệ trong việc nâng cao năng suất và giảm chi phí lao động.

Tuy nhiên, để công nghệ thực sự đi vào cuộc sống, yếu tố con người đóng vai trò quyết định. TS. Ngô Mạnh Tiến nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, có khả năng làm chủ và phát triển công nghệ.

Liên kết viện - trường - doanh nghiệp: Động lực phát triển

Một trong những thông điệp xuyên suốt tại tọa đàm là vai trò của liên kết giữa viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp. Đây được xem là “tam giác vàng” trong hệ sinh thái ĐMST.

Trong mô hình này, viện nghiên cứu cung cấp tri thức nền tảng, trường đại học đào tạo nhân lực và doanh nghiệp đóng vai trò đưa sản phẩm ra thị trường. Khi ba yếu tố này được kết nối hiệu quả, quá trình ĐMST sẽ được thúc đẩy mạnh mẽ.

Các chuyên gia cho rằng Việt Nam cần xây dựng các cơ chế hợp tác linh hoạt hơn, tạo điều kiện để doanh nghiệp tham gia ngay từ đầu vào quá trình nghiên cứu. Điều này không chỉ giúp định hướng nghiên cứu sát với nhu cầu thực tế mà còn tăng khả năng thương mại hóa sản phẩm.

Ngoài ra, việc phát triển các trung tâm ĐMST, vườn ươm công nghệ và quỹ đầu tư mạo hiểm cũng là những yếu tố quan trọng giúp hoàn thiện hệ sinh thái.

Tọa đàm “Hệ sinh thái đổi mới sáng tạo - nền tảng cho phát triển công nghệ chiến lược” đã mang đến nhiều góc nhìn đa chiều, từ lý luận đến thực tiễn, từ chính sách đến triển khai cụ thể.

Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang diễn ra mạnh mẽ, Việt Nam đứng trước cơ hội lớn để bứt phá nếu tận dụng tốt tiềm năng KH&CN. Tuy nhiên, điều này đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của các bên liên quan, từ cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, trường đại học đến doanh nghiệp.

Việc xây dựng một hệ sinh thái ĐMST hiệu quả không thể thực hiện trong thời gian ngắn, mà cần một chiến lược dài hạn, với các chính sách nhất quán và sự đầu tư đúng mức. Đặc biệt, cần tạo môi trường thuận lợi để các ý tưởng sáng tạo được nuôi dưỡng, phát triển và chuyển hóa thành giá trị thực tiễn.

Kỳ vọng vào những đột phá công nghệ “Make in Viet Nam”

Từ những chia sẻ tại tọa đàm, có thể thấy rằng Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể trong việc xây dựng hệ sinh thái ĐMST. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu làm chủ các công nghệ chiến lược, vẫn còn nhiều việc phải làm.

Các chuyên gia kỳ vọng rằng trong thời gian tới, với sự hỗ trợ từ chính sách và sự nỗ lực của cộng đồng khoa học, Việt Nam sẽ có thêm nhiều sản phẩm công nghệ “Make in Viet Nam” mang tầm khu vực và quốc tế.

Đó không chỉ là các hệ thống robot tự hành, mà còn có thể là các công nghệ trong lĩnh vực AI, vật liệu mới, năng lượng sạch hay công nghệ sinh học. Những thành tựu này sẽ góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế và khẳng định vị thế của Việt Nam trên bản đồ khoa học công nghệ thế giới.

Tọa đàm khép lại nhưng những vấn đề đặt ra vẫn tiếp tục mở ra các hướng đi mới. Trong hành trình phát triển công nghệ chiến lược, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo sẽ tiếp tục là “bệ phóng” quan trọng, quyết định sự thành công của Việt Nam trong kỷ nguyên số.

Triển lãm sách – lan tỏa tri thức khoa học

Bên lề tọa đàm, Trung tâm Dữ liệu và Thông tin khoa học đã tổ chức triển lãm sách tại Thư viện của Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam từ ngày 17/4 đến 21/5.

Triển lãm giới thiệu hơn 500 đầu sách và ấn phẩm khoa học tiêu biểu, bao gồm các công trình nghiên cứu, sách chuyên khảo và tài liệu tham khảo trong nhiều lĩnh vực KH&CN.

Đặc biệt, hệ thống 12 tạp chí khoa học của Viện cùng các ấn phẩm của Trường Đại học KH&CN Hà Nội đã thu hút sự quan tâm của đông đảo người tham dự.

Không chỉ là hoạt động trưng bày, triển lãm còn góp phần lan tỏa tri thức, thúc đẩy văn hóa đọc và khơi dậy niềm đam mê nghiên cứu khoa học trong cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ./.

L.H