Khơi thông nguồn lực để phát triển văn hoá trong kỷ nguyên số
Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam không chỉ đề ra nhiệm vụ, mà còn đặt ra yêu cầu phải thể chế hóa đầy đủ các chủ trương, chính sách và bố trí đủ nguồn lực để triển khai, từ đó phát triển văn hóa trong kỷ nguyên số.
Đây là nhận định của nhiều chuyên gia tại Hội thảo khoa học quốc gia với chủ đề “Phát triển văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên mới: Lý luận và thực tiễn tiếp cận từ Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị” do Trường Đại học Văn hóa Hà Nội tổ chức.
Từ bước ngoặt tư duy đến yêu cầu hành động thực chất
Tại Hội thảo, PGS. TS. Đinh Công Tuấn, Phó Hiệu trưởng phụ trách Trường Đại học Văn hóa Hà Nội, Trưởng Ban Tổ chức Hội thảo nhấn mạnh, Hội thảo diễn ra trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, với yêu cầu ngày càng cao về chất lượng tăng trưởng, năng lực cạnh tranh, sức mạnh nội sinh và khát vọng phát triển nhanh, bền vững.
Theo PGS. TS Đinh Công Tuấn, Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị mang ý nghĩa như một dấu mốc quan trọng, thể hiện bước phát triển mới trong tư duy của Đảng về vị trí, vai trò của văn hóa và con người trong chiến lược phát triển đất nước.
Với 163 tham luận, Hội thảo tập trung vào 5 nhóm vấn đề lớn, phản ánh tương đối toàn diện những nội dung cốt lõi của Nghị quyết số 80-NQ/TW.
“Từ các tham luận gửi tới Hội thảo, có thể khẳng định Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị là một văn kiện có ý nghĩa chiến lược, mở ra một tầm nhìn mới cho phát triển văn hóa Việt Nam”, PGS. TS. Đinh Công Tuấn nhấn mạnh.
Cũng theo PGS. TS Đinh Công Tuấn, tinh thần xuyên suốt của Nghị quyết là đưa văn hóa từ vị trí “quan trọng” trở thành vị trí “trung tâm” trong chiến lược phát triển; chuyển từ cách tiếp cận từng lĩnh vực riêng lẻ sang tiếp cận hệ sinh thái, liên ngành, hiện đại và hướng tới hiệu quả thực chất.
Không dừng lại ở nhận thức, yêu cầu cấp thiết hiện nay là phải chuyển hóa các quan điểm đó thành hành động cụ thể.
“Yêu cầu đặt ra không chỉ là tiếp tục khẳng định về mặt tư tưởng, mà phải chuyển hóa các quan điểm lớn của Nghị quyết thành thể chế, chính sách, nguồn lực, mô hình quản trị và kết quả thực chất trong đời sống”, PGS. TS Đinh Công Tuấn nêu rõ.
Theo đó, Hội thảo là bước đi tiếp theo nhằm nhanh chóng đưa Nghị quyết số 80 đi vào thực tế, từ hoạt động đào tạo, nghiên cứu đến quản trị và phát triển văn hóa.
Khơi thông nguồn lực phát triển văn hóa
Trọng tâm của Nghị quyết số 80-NQ/TW gồm hoàn thiện thể chế, đổi mới phương thức quản lý và quản trị văn hóa; xây dựng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam; bảo vệ, phát huy giá trị di sản gắn với xây dựng thương hiệu; phát triển công nghiệp văn hóa có năng lực cạnh tranh; đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, phát triển chủ thể văn hóa trong kỷ nguyên số.
Tại Hội thảo, các nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý và đại diện địa phương đã tập trung làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn về phát triển văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên mới, đặc biệt là các luận điểm mới và giá trị định hướng lớn của Nghị quyết số 80-NQ/TW. Các tham luận cho thấy bức tranh văn hóa Việt Nam hiện nay vừa có nhiều cơ hội, vừa đối diện không ít thách thức.
Từ các tham luận, bức tranh văn hóa Việt Nam hiện nay được nhìn nhận với cả cơ hội và thách thức. Thực tế cho thấy, hệ thống chính sách, pháp luật về văn hóa từng bước được hoàn thiện; hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng; công nghiệp văn hóa bước đầu tạo chuyển biến tích cực.
Nhiều lĩnh vực như di sản, du lịch văn hóa, nghệ thuật biểu diễn, thiết kế sáng tạo, nội dung số, làng nghề truyền thống, truyền thông và các mô hình đô thị sáng tạo đang mở ra dư địa phát triển mới.
Đóng góp ý kiến tại Hội thảo, PGS. TS. Bùi Hoài Sơn - Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội tập trung phân tích yêu cầu thể chế hóa các cơ chế, chính sách đột phá để phát triển văn hóa.
“Trong tiến trình phát triển đất nước, văn hóa ngày càng được nhìn nhận không chỉ như nền tảng tinh thần của xã hội, mà còn là nguồn lực nội sinh, động lực phát triển và sức mạnh mềm quốc gia. Nhận thức ấy không thể chỉ dừng ở những khẳng định mang tính nguyên tắc, mà phải được chuyển hóa thành thể chế, chính sách và nguồn lực cụ thể”, PGS. TS Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh.
Theo PGS. TS, Bùi Hoài Sơn, trong bối cảnh Việt Nam hướng tới tăng trưởng nhanh nhưng bền vững, hội nhập sâu rộng nhưng vẫn giữ vững bản sắc, việc đặt văn hóa ở vị trí trung tâm là yêu cầu vừa cấp bách, vừa lâu dài. Tuy nhiên, khoảng cách giữa nhận thức và thực thi vẫn còn lớn, chủ yếu nằm ở khâu thể chế.
Phân tích sâu hơn, PGS. TS. Bùi Hoài Sơn cho rằng Nghị quyết số 80-NQ/TW không chỉ đề ra nhiệm vụ, mà còn đặt ra yêu cầu phải thể chế hóa đầy đủ các chủ trương, chính sách và bố trí đủ nguồn lực để triển khai.
"Việc xây dựng Nghị quyết của Quốc hội về phát triển văn hóa với các cơ chế, chính sách ưu đãi cụ thể, khả thi, hiệu quả được xem là bước đi mang tính bản lề, nhằm chuyển hóa tinh thần của Nghị quyết 80 thành các công cụ chính sách thực tiễn".
Từ góc độ khoa học chính sách, PGS. TS. Bùi Hoài Sơn đặt ra những vấn đề then chốt như cơ chế thu hút nguồn lực đầu tư cho văn hóa, công cụ pháp lý thúc đẩy xã hội hóa, cũng như hệ thống chính sách đủ mạnh để thu hút, đào tạo và đãi ngộ nhân tài trong lĩnh vực văn hóa.
Tuy nhiên, những hạn chế tồn tại cũng được chỉ rõ một cách thẳng thắn. Việc thể chế hóa còn chậm; quản trị chưa đồng bộ; nguồn lực đầu tư chưa tương xứng; nhân lực chất lượng cao còn thiếu; chuyển đổi số chưa đồng đều; thị trường phát triển thiếu bền vững; chênh lệch thụ hưởng giữa các vùng, miền còn lớn.
Bên cạnh đó, nguy cơ thương mại hóa, lệch chuẩn giá trị, xâm thực văn hóa và vi phạm bản quyền trên môi trường số có xu hướng gia tăng, đặt ra yêu cầu phải có các giải pháp đồng bộ và hiệu quả hơn trong quản lý và phát triển văn hóa.
Cũng tại hội thảo, nhiều chuyên gia đã đề xuất các khuyến nghị cụ thể nhằm hoàn thiện thể chế, đổi mới quản trị, xây dựng hệ giá trị, bảo tồn và phát huy di sản, phát triển công nghiệp văn hóa, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, bảo vệ bản quyền trong môi trường số và nâng cao sức mạnh mềm quốc gia.
Không chỉ dừng lại ở góc độ học thuật, hội thảo còn tạo diễn đàn kết nối giữa giới nghiên cứu, cơ quan quản lý, địa phương, cơ sở đào tạo, văn nghệ sĩ, doanh nghiệp và cộng đồng chủ thể văn hóa. Đây được xem là bước quan trọng nhằm hình thành mạng lưới tri thức và hành động chung trong triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW./.