Triển khai EPR góp phần thúc đẩy kinh tế tuần hoàn tại Việt Nam
Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất, nhập khẩu (ERP) là cơ chế không chỉ góp phần hiện thực hóa nguyên tắc “người gây ô nhiễm phải trả tiền” mà còn thúc đẩy cách tiếp cận quản lý theo vòng đời sản phẩm - nền tảng của kinh tế tuần hoàn.
Ngày 14/4/2026, tại Đắk Lắk, đã diễn ra Diễn đàn “Phổ biến quy định EPR đối với sản phẩm thuốc bảo vệ thực vật, phân bón và cơ chế hỗ trợ hoạt động xử lý bao bì thuốc bảo vệ thực vật tại các địa phương”.
Diễn đàn được tổ chức để các cơ quan quản lý ở Trung ương và địa phương cùng doanh nghiệp (DN) cùng trao đổi, làm rõ các quy định, quy trình và cơ chế hỗ trợ, qua đó thúc đẩy triển khai hiệu quả chính sách EPR trong thực tiễn.
EPR - Công cụ quan trọng thúc đẩy kinh tế tuần hoàn
EPR là cụm từ viết tắt của “Extended producer responsibility”, tạm hiểu là “Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất, nhập khẩu”. Đây là một cách tiếp cận chính sách môi trường, theo đó trách nhiệm của DN được mở rộng tới toàn bộ vòng đời sản phẩm, từ khâu nghiên cứu - sản xuất đến xử lý sau sử dụng.
Cơ chế này không chỉ góp phần hiện thực hóa nguyên tắc “người gây ô nhiễm phải trả tiền” mà còn thúc đẩy cách tiếp cận quản lý theo vòng đời sản phẩm - nền tảng của kinh tế tuần hoàn.
Tại Việt Nam, EPR đã được luật hóa trong Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 và từng bước được cụ thể hóa thông qua các Nghị định, Thông tư hướng dẫn. Đặc biệt, việc Chính phủ ban hành Nghị định số 110/2026/NĐ-CP vào đầu tháng 4/2026 đã đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện và đưa cơ chế EPR vào triển khai đồng bộ trong thực tế.
Nghị định 110/2026/NĐ-CP đã quy định rõ ràng cơ chế thực hiện trách nhiệm tái chế và xử lý chất thải của nhà sản xuất, nhập khẩu; đồng thời thiết lập quy trình quản lý, sử dụng nguồn đóng góp tài chính cũng như cơ chế hỗ trợ cho các hoạt động thu gom và xử lý chất thải.
Qua đó, cơ chế EPR tại Việt Nam ngày càng được hoàn thiện theo hướng đồng bộ, minh bạch và khả thi hơn, bao quát đầy đủ từ khâu đóng góp nguồn lực đến phân bổ và sử dụng hiệu quả trong thực tiễn.
Cam kết toàn cầu của CropLife trong thúc đẩy EPR và quản lý bao gói thuốc bảo vệ thực vật bền vững
Tại Diễn đàn, ông Andrew Ward, Giám đốc Quản lý sản phẩm của CropLife Quốc tế nhấn mạnh, cách tiếp cận EPR hoàn toàn phù hợp với định hướng quản lý thuốc bảo vệ thực vật “theo vòng đời” mà mạng lưới CropLife toàn cầu đang theo đuổi thông qua các hoạt động hướng dẫn sử dụng sản phẩm an toàn, hiệu quả và có trách nhiệm.
Theo đó, các thành viên của CropLife luôn cam kết đầu tư nguồn lực và thể hiện trách nhiệm xuyên suốt toàn bộ vòng đời sản phẩm: từ nghiên cứu và phát triển (R&D), thương mại hóa, sử dụng cho đến thu gom, xử lý và tiêu hủy sau sử dụng. Mục tiêu không chỉ là tối ưu hóa hiệu quả các giải pháp công nghệ mà còn giảm thiểu tối đa các tác động tiêu cực từ việc khai thác và sử dụng công nghệ đến môi trường và sức khỏe con người.
CropLife Việt Nam đánh giá cao việc Chính phủ ban hành Nghị định số 110/2026/NĐ-CP, cũng như hoàn thiện khung pháp lý về EPR, qua đó tạo điều kiện để các bên có trách nhiệm và đóng góp của DN được chuyển hóa thành các hoạt động cụ thể, thiết thực trong thu gom và xử lý bao bì thuốc bảo vệ thực vật trên thực tế. Đây cũng là bước đi phù hợp với cam kết lâu dài của CropLife trong việc thúc đẩy quản lý sản phẩm có trách nhiệm và phát triển bền vững.
Hiện nay, mạng lưới CropLife toàn cầu đang đồng hành triển khai cơ chế EPR trong hoạt động quản lý bao bì thuốc bảo vệ thực vật tại hơn 50 quốc gia trên thế giới, với nhiều kết quả tích cực, đặc biệt trong việc nâng cao tỷ lệ thu gom và xử lý bao bì sau sử dụng.
Tại Việt Nam, các công ty thành viên của CropLife Việt Nam là những đơn vị tiên phong thực hiện kê khai và hoàn thành nghĩa vụ đóng góp EPR ngay từ những năm đầu triển khai (năm 2022).
Thúc đẩy triển khai thông qua hợp tác đa bên
Diễn đàn được tổ chức tại Đắk Lắk là một trong những hoạt động quan trọng nhằm thúc đẩy triển khai cơ chế EPR tại địa phương, tạo không gian đối thoại giữa cơ quan quản lý, DN và các bên liên quan trong chuỗi giá trị.
Tại Diễn đàn, dựa trên kinh nghiệm triển khai hệ thống quản lý bao bì thuốc bảo vệ thực vật tại nhiều quốc gia, CropLife cũng đã chia sẻ một số khuyến nghị nhằm hỗ trợ Việt Nam triển khai hiệu quả cơ chế EPR trong giai đoạn đầu, gồm:
Thứ nhất, cần xác định rõ rằng EPR không phải là một loại thuế mà là cơ chế trách nhiệm, trong đó nguồn đóng góp của DN cần được sử dụng đúng mục đích cho hoạt động thu gom và xử lý bao bì. Việc đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong sử dụng nguồn lực là yếu tố then chốt để tạo niềm tin và sự tham gia lâu dài của DN.
Thứ hai, cần thiết kế cơ chế đảm bảo tính công bằng, tránh tình trạng các đơn vị không thực hiện nghĩa vụ nhưng vẫn hưởng lợi từ hệ thống. Đồng thời, cần có các biện pháp quản lý đối với bao bì từ các sản phẩm không hợp pháp để đảm bảo tính toàn vẹn của hệ thống.
Thứ ba, trong giai đoạn đầu triển khai, cần thiết lập các mục tiêu thu gom mang tính thực tế và khả thi, đồng thời ưu tiên triển khai tại các khu vực có mật độ phát sinh bao bì cao trước khi mở rộng trên phạm vi rộng hơn. Cách tiếp cận này đã được áp dụng hiệu quả tại nhiều quốc gia.
Thứ tư, việc xây dựng và thử nghiệm các mô hình tổ chức và kế hoạch vận hành phù hợp là rất cần thiết, nhằm đảm bảo hệ thống có thể vận hành bền vững về tài chính trong dài hạn, đồng thời tận dụng hiệu quả kinh tế theo quy mô khi mở rộng.
Thứ năm, cần khuyến khích DN cải tiến thiết kế bao bì theo hướng dễ thu gom, dễ sục rửa và dễ xử lý hơn, qua đó góp phần giảm chi phí và tăng hiệu quả toàn hệ thống.
Việc triển khai hiệu quả cơ chế EPR đối với bao bì thuốc bảo vệ thực vật được kỳ vọng sẽ góp phần giải quyết một trong những thách thức lớn trong quản lý chất thải nông nghiệp hiện nay, đồng thời tạo nền tảng cho việc mở rộng sang các loại chất thải nông nghiệp khác trong tương lai./.