Gel bôi da từ lá khế và nano berberin: Hướng đi mới trong hỗ trợ điều trị bệnh da liễu

Các bệnh lý ngoài da như viêm da dị ứng, chàm, viêm da tiếp xúc hay tổn thương do côn trùng gây ra đang có xu hướng gia tăng, đặc biệt tại các quốc gia có khí hậu nhiệt đới nóng ẩm như Việt Nam. Trẻ em với làn da nhạy cảm, là nhóm đối tượng dễ bị ảnh hưởng nhất.

Hiện nay, các phương pháp điều trị phổ biến vẫn dựa vào kháng sinh và corticoid dạng bôi ngoài. Dù mang lại hiệu quả nhanh, việc lạm dụng kéo dài có thể gây ra nhiều tác dụng phụ, đồng thời làm gia tăng nguy cơ kháng thuốc. Điều này đặt ra nhu cầu cấp thiết về những giải pháp thay thế an toàn, bền vững hơn.

Tiềm năng từ các dược liệu dân gian

Trong xu hướng đó, việc khai thác dược liệu tự nhiên kết hợp với công nghệ hiện đại đang mở ra nhiều hướng đi mới. Một trong những nghiên cứu đáng chú ý là gel bôi da từ chiết xuất lá khế kết hợp nano berberin do nhóm ThS. Võ Văn Lệnh và ThS. Nguyễn Việt Cường (Trường Đại học Lạc Hồng, Đồng Nai) phát triển.

Lý giải về lựa chọn nguyên liệu, ThS. Võ Văn Lệnh cho biết, nhóm không chỉ dựa trên dữ liệu khoa học mà còn xuất phát từ thực tiễn đời sống. Lá khế (Averrhoa carambola) vốn là dược liệu quen thuộc, từ lâu đã được người dân sử dụng để tắm hoặc giã đắp khi bị chàm, ngứa, viêm da hay bỏng nhẹ.

“Chúng tôi nhận thấy lá khế có nền tảng kinh nghiệm dân gian rất rõ ràng. Đồng thời, các nghiên cứu hiện đại cũng cho thấy lá khế chứa nhiều hợp chất sinh học như flavonoid, saponin, tannin và polyphenol - có tác dụng chống viêm, kháng khuẩn và chống oxy hóa,” ông cho biết.

Không chỉ vậy, yếu tố kinh tế cũng đóng vai trò quan trọng. Lá khế có trữ lượng dồi dào, dễ thu hái, giá thành rẻ, giúp sản phẩm sau cùng có khả năng tiếp cận rộng rãi hơn. “Chúng tôi hướng tới việc phát triển một sản phẩm hiệu quả nhưng vẫn ‘bình dân’, phù hợp với điều kiện của đa số người dân”, ThS. Lệnh chia sẻ.

Bên cạnh lá khế, berberin - một alkaloid có trong nhiều dược liệu như hoàng liên, hoàng bá, được biết đến với khả năng kháng khuẩn, kháng viêm và kháng nấm mạnh. Tuy nhiên, hạn chế lớn của hoạt chất này là khả năng thấm qua da kém.

Tạo sản phẩm mới từ việc kết hợp công nghệ

Để khắc phục, nhóm nghiên cứu đã ứng dụng hệ vi tự nhũ (SMEDDS) nhằm đưa berberin về kích thước nano, giúp tăng độ hòa tan và khả năng thẩm thấu qua da.

Khi kết hợp với cao chiết lá khế trong nền gel pH sinh lý, sản phẩm có khả năng kháng khuẩn và chống viêm tốt hơn so với khi sử dụng riêng lẻ từng thành phần, đồng thời giảm nguy cơ kích ứng, phù hợp với cả người lớn và trẻ em.

Theo nhóm nghiên cứu, điểm mới và sáng tạo của đề tài nằm ở việc lần đầu tiên trong nước phát triển thành công chế phẩm gel bôi da kết hợp giữa chiết xuất lá khế và nano berberin. Đây không chỉ là sự kết hợp về mặt thành phần, mà còn là sự tối ưu hóa toàn diện về công nghệ.

Cụ thể, quy trình chiết xuất cao lá khế giàu flavonoid đã được tối ưu hóa bằng các công cụ phần mềm, giúp nâng cao hiệu suất thu nhận và ổn định chất lượng hoạt chất.

Trong khi đó, berberin - vốn có hạn chế về khả năng thẩm thấu qua da, được bào chế dưới dạng hệ nano vi tự nhũ, góp phần cải thiện đáng kể độ hòa tan và khả năng thấm sâu vào mô da, từ đó tăng cường hiệu quả kháng khuẩn và kháng viêm.

Sự kết hợp này tạo nên một hướng tiếp cận liên ngành, tích hợp giữa công nghệ bào chế dược phẩm, dược liệu học, hóa sinh và vi sinh. Không chỉ dừng lại ở ý nghĩa học thuật, nghiên cứu còn mở ra triển vọng ứng dụng cao trong phát triển các sản phẩm chăm sóc và hỗ trợ điều trị bệnh lý ngoài da theo hướng an toàn, hiệu quả và bền vững.

Chia sẻ thêm về điểm mới của đề tài, ThS. Nguyễn Việt Cường cho biết, nhóm đã tối ưu hóa quy trình chiết xuất cao giàu flavonoid bằng phần mềm. Đồng thời, ứng dụng hệ nano vi tự nhũ để khắc phục hạn chế về độ thấm của berberin. Việc tích hợp hai cơ chế tác động trong cùng một công thức gel là hướng nghiên cứu mới, hiện chưa có nhiều công bố trên thế giới.

Từ nghiên cứu đến thị trường

ThS. Võ Văn Lệnh cho biết thêm, hiện sản phẩm đã được hoàn thiện và đưa vào sản xuất ở quy mô công nghiệp, đăng ký lưu hành thương mại. Theo ông, giá trị của nghiên cứu không chỉ dừng lại ở khía cạnh kỹ thuật hay hiệu quả sử dụng, mà còn mở ra nhiều ý nghĩa kinh tế - xã hội thiết thực.

Đây là một trong số ít các sản phẩm được phát triển theo hướng tận dụng dược liệu tự nhiên trong nước, hướng tới tạo ra chế phẩm bôi ngoài da an toàn, có thể sử dụng lâu dài.

Sản phẩm đặc biệt phù hợp với các đối tượng nhạy cảm như trẻ em gặp các vấn đề da liễu phổ biến như chàm, viêm da tiếp xúc hay kích ứng do côn trùng cắn - những trường hợp thường cần điều trị kéo dài nhưng lại hạn chế dùng corticoid.

Bên cạnh đó, việc sử dụng nguyên liệu như lá khế và các cây dược liệu chứa berberin, không chỉ giúp nâng cao giá trị của nguồn tài nguyên bản địa, mà còn góp phần định hướng khai thác theo hướng bền vững, có kiểm soát.

Khi nhu cầu nguyên liệu tăng lên gắn với sản xuất công nghiệp, người dân tại các vùng trồng dược liệu cũng có thêm cơ hội nâng cao thu nhập, ổn định sinh kế.

“Chúng tôi kỳ vọng nghiên cứu này sẽ góp phần thúc đẩy ngành công nghiệp dược liệu trong nước phát triển, đồng thời giảm dần sự phụ thuộc vào các sản phẩm hóa dược nhập khẩu”, ông Lệnh chia sẻ./.

Kiều Anh