Định hướng ưu tiên tài trợ các chương trình hợp tác quốc tế do Quỹ NAFOSTED tài trợ trong bối cảnh mới
Quỹ Phát triển Khoa học và Công nghệ Quốc gia (NAFOSTED) đang chủ động tái định hình chiến lược tài trợ các chương trình hợp tác quốc tế theo hướng có trọng tâm, chuyển từ tài trợ đơn lẻ sang tài trợ theo chương trình, gắn với các bài toán lớn của quốc gia; tăng cường cơ chế đồng tài trợ thực chất, hướng tới huy động nguồn lực quốc tế và đặc biệt là lựa chọn có trọng tâm các lĩnh vực ưu tiên, từ nghiên cứu nền tảng đến làm chủ công nghệ lõi.
Ngày 3/4/2026, tại Hà Nội, Quỹ Phát triển Khoa học và Công nghệ quốc gia (NAFOSTED) tổ chức Hội thảo “Định hướng ưu tiên tài trợ các chương trình hợp tác quốc tế do Quỹ NAFOSTED tài trợ trong bối cảnh mới” nhằm xác định lại các định hướng ưu tiên trong tài trợ nhiệm vụ hợp tác quốc tế, với yêu cầu mới và cách tiếp cận mới.
Quỹ NAFOSTED là "cầu nối chiến lược" đưa khoa học Việt Nam hội nhập sâu với thế giới
Phát biểu khai mạc Hội thảo, TS. Nguyễn Phú Bình, Phó Giám đốc Quỹ NAFOSTED nhấn mạnh, trong bối cảnh khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo (KH,CN&ĐMST) đang trở thành động lực trung tâm của phát triển toàn cầu, hợp tác quốc tế đã chuyển từ vai trò hỗ trợ sang trụ cột chiến lược, góp phần trực tiếp nâng cao chất lượng nghiên cứu, kết nối tri thức toàn cầu và rút ngắn khoảng cách công nghệ.
Tuy nhiên, TS. Nguyễn Phú Bình cũng thẳng thắn chỉ ra hiệu quả hợp tác quốc tế trong nghiên cứu vẫn chưa tương xứng với tiềm năng; tỷ lệ đồng tài trợ và đóng góp từ phía đối tác quốc tế còn hạn chế; nhiều chương trình hợp tác vẫn mang tính phân tán, thiếu định hướng ưu tiên rõ ràng.
Quỹ NAFOSTED đã từng bước tiếp cận các chuẩn mực quốc tế trong đánh giá và tài trợ nghiên cứu; mở rộng hợp tác song phương và đa phương; thử nghiệm các mô hình đồng tài trợ với đối tác nước ngoài.
Trong giai đoạn tới, Quỹ xác định cần có những chuyển đổi mạnh mẽ hơn, bao gồm: Chuyển từ tài trợ đơn lẻ sang tài trợ theo chương trình, gắn với các bài toán lớn của quốc gia; tăng cường cơ chế đồng tài trợ thực chất, hướng tới huy động nguồn lực quốc tế và đặc biệt là lựa chọn có trọng tâm các lĩnh vực ưu tiên, từ nghiên cứu nền tảng đến làm chủ công nghệ lõi.
Trong giai đoạn 2025-2030, Quỹ NAFOSTED định vị rõ vai trò là "cầu nối chiến lược" đưa khoa học Việt Nam hội nhập sâu với thế giới. Với triết lý tài trợ theo chuẩn mực quốc tế, mở rộng kết nối toàn cầu và huy động đa dạng nguồn lực, Quỹ NAFOSTED đang kiến tạo một hệ sinh thái hợp tác quốc tế ngày càng thực chất, hiệu quả và có chiều sâu.
Song song với đó, hệ thống chính sách ưu đãi dành cho nhà khoa học ngày càng hoàn thiện: Hỗ trợ nghiên cứu và thực tập ngắn hạn ở nước ngoài; tài trợ mời chuyên gia quốc tế; kết nối hội thảo học thuật toàn cầu; và đặc biệt là hỗ trợ công bố trên các tạp chí khoa học uy tín thế giới.
Các cơ chế tài trợ cũng được cải cách mạnh mẽ theo hướng chuẩn quốc tế: Chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu, mở rộng khoán chi, nâng cấp quản lý từ đề tài đơn lẻ sang chuỗi nhiệm vụ, số hóa toàn bộ quy trình và minh bạch hóa sở hữu trí tuệ; nhằm đảm bảo chất lượng hợp tác, từ định hướng quốc gia, cam kết đối tác đến năng lực thực thi và hiệu quả đầu ra. Đặc biệt, các lĩnh vực ưu tiên tập trung vào công nghệ cao và công nghệ chiến lược theo định hướng của Chính phủ, nhằm tạo ra những đột phá mang tính dẫn dắt.
Quỹ NAFOSTED khuyến nghị cộng đồng khoa học cần chủ động tìm kiếm đối tác, xây dựng đề xuất song phương từ sớm; tăng cường gắn kết với doanh nghiệp để nâng cao tính ứng dụng; tận dụng tối đa cơ chế khoán chi; chuyên nghiệp hóa quản trị nhóm nghiên cứu; số hóa 100% thích ứng ngay với quy trình quản lý trên nền tảng số.
Đổi mới cơ chế tài trợ các nhiệm vụ hợp tác quốc tế
Hội thảo đã nghe các ý kiến góp ý từ đại diện cơ quan quản lý nhà nước, các nhà khoa học có kinh nghiệm hợp tác quốc tế và các chuyên gia trong các lĩnh vực công nghệ trọng điểm về các rào cản, chia sẻ kinh nghiệm và đề xuất giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế trong nghiên cứu khoa học, công nghệ.
Các ý kiến đều cho rằng, Quỹ NAFOSTED cần tiếp tục mở rộng các chương trình hợp tác với các đối tác có nền khoa học và công nghệ phát triển, tăng tỷ lệ tài trợ để nâng cao cơ hội tiếp cận nguồn lực quốc tế; chương trình hợp tác cần theo giai đoạn; việc ứng dụng công nghệ trong quản lý và cung cấp thông tin cần được đẩy mạnh; khôi phục và mở rộng các chương trình đào tạo nghiên cứu ngắn hạn.
Bên cạnh đó, Quỹ cần chuyển từ tài trợ đơn lẻ sang tài trợ theo chuỗi phát triển công nghệ, từ nghiên cứu nền tảng, công nghệ lõi đến nguyên mẫu, sản phẩm. Cách tiếp cận này giúp bảo đảm mỗi nhiệm vụ không dừng lại ở công bố khoa học mà có lộ trình đi tiếp, hướng tới các kết quả cụ thể.
Các nhà khoa học cũng đề nghị các nhiệm vụ nghiên cứu không chỉ có viện nghiên cứu, trường đại học và đối tác quốc tế mà hiệu quả nhất là cần có sự tham gia thực chất của doanh nghiệp. Doanh nghiệp không chỉ là bên tiếp nhận kết quả mà phải cùng xác định bài toán, tham gia thử nghiệm cùng các bên ngay từ đầu. Điều này giúp bảo đảm công nghệ được phát triển gắn với nhu cầu thực tế và có khả năng triển khai.
Đồng thời, có các công cụ hỗ trợ như dữ liệu, hạ tầng tính toán, môi trường thử nghiệm và kết nối quốc tế cho các nhiệm vụ nghiên cứu. Mục tiêu cuối cùng không chỉ là gia tăng số lượng nhiệm vụ hợp tác quốc tế, mà là lựa chọn đúng nhiệm vụ để tạo ra tri thức mới, năng lực mới và công nghệ mới cho Việt Nam.
Kết luận Hội thảo, PGS.TS. Đào Ngọc Chiến, Giám đốc Quỹ NAFOSTED khẳng định, các ý kiến tại Hội thảo sẽ được nghiêm túc tiếp thu để tiếp tục hoàn thiện các cơ chế tài trợ, nhằm tạo ra một hệ sinh thái hợp tác quốc tế hiệu quả hơn, thực chất hơn và có tác động lớn hơn.
Hiện tại, Dự thảo Nghị định hướng dẫn tổ chức và hoạt động của Quỹ NAFOSTED đã được trình Chính phủ, dự kiến ban hành trong tháng 4 này. Nghị định được kỳ vọng sẽ có nhiều điểm đột phá, góp phần tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc mà cộng đồng khoa học đã nhiều lần phản ánh trong thời gian qua./.