Huế giám sát rác thải bằng AI

Trong tiến trình xây dựng đô thị thông minh, TP. Huế đang nổi lên như một mô hình thí điểm đáng chú ý khi đưa trí tuệ nhân tạo vào quản lý rác thải. Không chỉ dừng lại ở việc lắp đặt camera, Huế đang từng bước triển khai mô hình quản lý rác thải dựa trên dữ liệu và công nghệ số, nơi dữ liệu, công nghệ và người dân cùng tham gia vào một quy trình quản lý khép kín, hướng tới mục tiêu phát triển đô thị xanh, bền vững.

Hình thành hệ sinh thái giám sát rác thải bằng dữ liệu

Hệ thống giám sát rác thải tại Huế được tích hợp trên nền tảng Hue-S kết nối trực tiếp với mạng lưới camera thông minh đặt tại nhiều tuyến phố, khu dân cư và các điểm có nguy cơ phát sinh rác thải. Thông qua công nghệ AI, hệ thống có thể nhận diện hình ảnh rác, phát hiện hành vi xả thải sai quy định và tự động gửi cảnh báo về trung tâm điều hành.

Khác với cách làm truyền thống vốn phụ thuộc vào phản ánh thủ công và xử lý sau khi vi phạm đã xảy ra, mô hình này cho phép chính quyền tiếp cận theo hướng chủ động. Các vi phạm được phát hiện theo thời gian thực, giúp rút ngắn đáng kể độ trễ trong xử lý, đồng thời nâng cao tính răn đe.

Không dừng lại ở khâu giám sát, toàn bộ dữ liệu về môi trường đô thị như vị trí thùng rác, điểm tập kết, tần suất thu gom, khối lượng rác phát sinh… đều được số hóa và hiển thị trên bản đồ số. Đây là cơ sở quan trọng để cơ quan quản lý đưa ra các quyết định điều hành dựa trên dữ liệu, thay vì dựa vào kinh nghiệm hoặc báo cáo thủ công như trước.

Đáng chú ý, hệ thống này còn mở rộng vai trò của người dân. Thông qua ứng dụng Hue-S, người dân có thể gửi phản ánh về các điểm ô nhiễm, tham gia các chiến dịch môi trường như “Chủ nhật xanh”, góp phần tạo nên một cơ chế quản lý có sự tương tác hai chiều giữa chính quyền và cộng đồng.

Ở góc độ quản lý, Giám đốc Sở KH&CN Huế Nguyễn Xuân Sơn cho biết, địa phương đã triển khai khoảng 700 camera cùng 29 giải pháp AI phục vụ nhiều lĩnh vực khác nhau của đô thị. Hệ thống này không chỉ phục vụ giám sát môi trường mà còn hỗ trợ phát hiện vi phạm giao thông, cảnh báo cháy rừng, theo dõi ngập lụt, qua đó tạo nền tảng dữ liệu đồng bộ cho công tác quản lý đô thị.

Giám đốc Sở KH&CN Huế Nguyễn Xuân Sơn cũng cho biết, việc tích hợp AI vào giám sát rác thải giúp nâng cao hiệu quả phát hiện vi phạm, giảm phụ thuộc vào nhân lực và từng bước hình thành mô hình quản lý đô thị dựa trên dữ liệu số.

Thực tế triển khai cho thấy, khi công nghệ được kết nối với các chương trình cộng đồng, hiệu quả mang lại không chỉ dừng ở việc “nhìn thấy rác” mà còn “xử lý rác đúng cách”. Nhiều chiến dịch thu gom đã phân loại được một lượng đáng kể rác thải, trong đó có các loại có thể tái chế như nhựa, kim loại, giấy và rác hữu cơ.

Từ công cụ giám sát đến thay đổi hành vi xã hội

Việc ứng dụng AI cũng góp phần nâng cao ý thức của người dân trong việc tuân thủ quy định về vệ sinh môi trường. Khi các hành vi xả rác bị giám sát liên tục, có phản hồi tức thời và có thể bị xử lý, ý thức tuân thủ quy định được nâng cao rõ rệt.

Tuy nhiên, thực tế cũng cho thấy công nghệ không phải là “chiếc đũa thần” có thể giải quyết ngay mọi vấn đề. Tại một số khu vực như Khu quy hoạch Làng Đại học Huế, phường An Cựu, tình trạng tập kết rác tự phát vẫn còn tồn tại, gây ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng đến mỹ quan đô thị.

Trước thực trạng này, chính quyền địa phương đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp: Lắp đặt bổ sung camera tại các điểm nóng, tăng cường biển cảnh báo, tổ chức thu gom rác tồn đọng và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm. Đặc biệt, các trường hợp tái phạm có thể bị xử lý theo quy định nhằm tăng tính răn đe.

Việc kết hợp giữa công nghệ và các biện pháp hành chính đang cho thấy hiệu quả rõ rệt. Nhiều trường hợp đổ rác sai quy định đã bị phát hiện, yêu cầu thu dọn và cam kết không tái diễn. Điều này không chỉ góp phần làm sạch môi trường mà còn tạo ra một chuẩn mực hành vi mới trong cộng đồng.

Đáng chú ý, mạng lưới camera giám sát đã được triển khai trên toàn bộ các xã, phường của TP. Huế, tạo nên một hệ thống giám sát tương đối toàn diện. Đây là nền tảng quan trọng để triển khai các ứng dụng AI sâu hơn trong tương lai, không chỉ trong lĩnh vực môi trường mà còn ở nhiều lĩnh vực khác của đô thị thông minh.

Dưới góc nhìn dài hạn, việc ứng dụng AI trong quản lý rác thải còn mở ra khả năng dự báo xu hướng phát sinh rác, tối ưu hóa lộ trình thu gom và gắn với mô hình kinh tế tuần hoàn. Khi dữ liệu được tích lũy đủ lớn, hệ thống có thể đưa ra các khuyến nghị chính sách, giúp giảm chi phí vận hành và nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên.

Có thể thấy, Huế đang đi những bước đầu nhưng có tính nền tảng trong việc chuyển đổi từ mô hình quản lý đô thị truyền thống sang quản lý dựa trên dữ liệu và công nghệ. Cách tiếp cận này phản ánh xu hướng ứng dụng công nghệ trong quản lý đô thị, hướng tới nâng cao hiệu quả giám sát và ý thức tuân thủ trong cộng đồng./.

Bích Việt