Thúc đẩy dữ liệu bao trùm để đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững

Nhằm chia sẻ các kết quả nghiên cứu về dữ liệu từ người dân, thảo luận các định hướng thúc đẩy phát triển bao trùm, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo tại Việt Nam, chiều 31/3, tại Hà Nội, Trung tâm Hỗ trợ Khởi nghiệp Sáng tạo Quốc gia (NSSC) - Bộ Khoa học và Công
nghệ, Viện Nghiên cứu Quản lý Phát triển Bền vững (MSD) phối hợp với Hội Nghiên cứu Khoa học về Đông Nam Á - Việt Nam (SEARAV) tổ chức hội thảo “Dữ liệu bao trùm cho phát triển bền vững và đổi mới sáng tạo mở”.

Dữ liệu bao trùm - Yêu cầu tất yếu của phát triển bền vững

Theo các khuyến nghị của Liên hợp quốc và Global Partnership for Sustainable Development Data, hệ thống dữ liệu quốc gia cần có khả năng phân tách theo giới, tình trạng khuyết tật, khu vực và điều kiện kinh tế - xã hội để bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau, đặc biệt cả tiếng nói thiếu số.

Thực tế cho thấy, tại nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, nhiều chỉ số phát triển vẫn thiếu dữ liệu phản ánh trải nghiệm thực tế của cộng đồng, đặc biệt là các nhóm dễ bị tổn thương. Khi dữ liệu chưa bao trùm, chính sách và đổi mới sáng tạo khó có thể thực sự lấy con người làm trung tâm.

Phát biểu tại hội thảo, ông Phạm Thanh Tịnh, Chủ tịch Hội Nghiên cứu Khoa học về Đông Nam Á - Việt Nam cho biết, chủ đề của hội thảo rất có ý nghĩa và quan trọng trong bối cảnh hiện nay khi chúng ta đứng trước nhu cầu phải đổi mới, cách tiếp cận phát triển theo hướng bao trùm hơn dựa trên bằng chứng và có sự tham gia thực chất của cộng đồng.

"Sự kiện không chỉ là hội thảo chuyên môn mà còn là một không gian đối thoại đa chiều nơi các cơ quan quản lý, tổ chức quốc tế, khu vực tư nhân, các nhà khoa học và các tổ chức xã hội cùng gặp gỡ, chia sẻ, đồng kiến tạo giải pháp. Đây chính là nền tảng quan trọng để thúc đẩy hệ sinh thái ĐSMT vì phát triển bền vững, trong đó cộng đồng giữ vai trò trung tâm", ông Phạm Thanh Tịnh nhấn mạnh.

Phát biểu khai mạc cùng đề dẫn sự kiện, bà Nguyễn Phương Linh, Viện trưởng MSD, cũng là Trưởng cộng đồng đổi mới sáng tạo chia sẻ, theo Ngân hàng thế giới, dữ liệu hiện nay được ví như nhiên liệu mới của nền kinh tế số.

Mỗi ngày nhân loại chúng ta có thể sản xuất ra hàng tỷ gigabyte dữ liệu. Các hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) cũng đang học dữ liệu, chính sách được xây dựng dựa trên dữ liệu, doanh nghiệp sử dụng dữ liệu này để ra các quyết định, tổ chức có các quyết định đầu tư dựa trên dữ liệu.

Tuy nhiên, thực tế là Ủy ban Thống kê Liên hợp quốc (UNSC) đã nhiều lần cảnh bảo rằng nhiều dữ liệu chưa đủ phân tách theo giới, theo tình trạng khuyết tật, theo khu vực, theo nhóm xã hội.

“Chúng ta đang sống trong thời đại dữ liệu, nhưng câu hỏi quan trọng không phải là có bao nhiêu dữ liệu, mà là dữ liệu đó có đủ bao trùm hay chưa. Chúng ta thường tự hào về những con số lớn - 98% có thể là một thành tựu đáng ghi nhận - nhưng 2% còn lại đôi khi chính là lý do để chính sách phải thay đổi. Khi người khuyết tật đặt câu hỏi: ‘Trong chuyển đổi số, có chúng tôi không? Chúng tôi đóng vai trò thế nào?’, thì đó không chỉ là một câu hỏi về công nghệ, mà là câu hỏi về việc công nghệ phải được thiết kế bao trùm ngay từ đầu. Dữ liệu phải bao trùm thì quyết định mới bao trùm; và chỉ khi đó chúng ta mới thực sự không để ai bị bỏ lại phía sau”, Viện trưởng MSD cho biết.

Theo đó, dữ liệu bao trùm không phải là một xu hướng toàn cầu, nó là một điều thiết yếu, đây không chỉ là một vấn đề kỹ thuật mà còn vì công bằng và sự phát triển bền vững của mọi quốc gia, trong đó có Việt Nam.

Với cơ quan quản lý nhà nước, CGD giúp phát hiện những khoảng cách giữa chính sách trên giấy với thực tế triển khai. Khi dữ liệu phản ánh tiếng nói của người dân thì chính sách sẽ không dựa trên trung bình, số lớn mà dựa trên thực tiễn, điều đó giúp chúng ta tiến gần hơn tới mục tiêu phát triển bền vững, để không có ai bị bỏ lại phía sau

Với các tổ chức xã hội, CGD chuyển từ can thiệp dựa trên cảm nhận sang can thiệp dựa trên bằng chứng. Đây chính là cầu nối để CGD được thực hiện hiệu quả, thân thiện với các nhóm cộng đồng, đặc biệt là các nhóm dễ bị tổn thương.

Đối với doanh nghiệp và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, dữ liệu cộng đồng chính là tài sản chiến lược. CGD có thể giúp doanh nghiệp thiết kế sản phẩm sát nhu cầu thực tế, giảm rủi ro thị trường, tăng tính minh bạch và xây dựng niềm tin.

Bà Linh cũng nhấn mạnh việc tham chiếu Khung Copenhagen về Dữ liệu công dân (Citizen-Generated Data) như một hướng tiếp cận bổ sung cho hệ thống dữ liệu quốc gia, đồng thời kêu gọi mở rộng không gian thể chế để tích hợp tiếng nói người dân vào tiến trình hoạch định chính sách và đổi mới sáng tạo.

“Đã đến lúc chúng ta cần mở rộng không gian thể chế cho dữ liệu bao trùm và dữ liệu cộng đồng. Cơ quan quản lý cần tạo cơ chế để tích hợp tiếng nói người dân vào hệ thống dữ liệu quốc gia; doanh nghiệp cần coi phản hồi từ cộng đồng là tài sản chiến lược trong ESG và đổi mới sáng tạo; các tổ chức xã hội cần tiếp tục chuyển tiếng nói thành bằng chứng. Dữ liệu không chỉ là công cụ quản lý. Dữ liệu là trách nhiệm chung - và là nền tảng để xây dựng một Việt Nam phát triển bao trùm trong kỷ nguyên chuyển đổi số", Viện trưởng MSD khẳng định.

Từ dữ liệu đến đổi mới sáng tạo và đầu tư tác động

Tại sự kiện, Đối tác “Không để ai bị bỏ lại phía sau” đã công bố hai báo cáo: Báo cáo Dữ liệu Cộng đồng 2025 (CGD 2025) và báo cáo Năng lực số của người khuyết tật tại Việt Nam 2025.

Báo cáo CGD 2025 được thực hiện với sự tham gia của 1.262 người thuộc 7 nhóm cộng đồng và gần 20 tổ chức xã hội. Kết quả cho thấy: Chưa có mục tiêu phát triển bền vững nào được đánh giá là hoàn thành hoàn toàn tại thời điểm 2024 - 2025; tiến độ giữa các mục tiêu và giữa các nhóm dân cư còn chênh lệch; người khuyết tật, phụ nữ, người trẻ và một số nhóm thiểu số vẫn đối mặt với rào cản trong tiếp cận cơ hội và dịch vụ.

Trong khi đó, báo cáo Năng lực số của người khuyết tật 2025 chỉ ra kỹ năng số nâng cao còn hạn chế trong bối cảnh AI phát triển nhanh. Đặc biệt, trên 90% người tham gia khảo sát chưa từng thực hiện thành công dịch vụ công trực tuyến; hơn 50% chưa biết sử dụng các công cụ AI.

Sự kiện không chỉ dừng lại ở công bố báo cáo, mà tập trung vào cách ứng dụng CGD trong: Hoạch định chính sách bao trùm; thiết kế sản phẩm và giải pháp đổi mới sáng tạo; báo cáo ESG và đo lường tác động; thu hút và ra quyết định đầu tư bền vững

Theo các diễn giả và đại biểu tham dự, CGD không chỉ là khảo sát. Đó là quá trình hiện thực hóa sự tham gia của người dân. Khi mỗi tiếng nói được ghi nhận trong dữ liệu, chúng ta tiến gần hơn tới một Việt Nam phát triển bao trùm.

Sự kiện diễn ra trong bối cảnh Việt Nam hướng tới Ngày Người khuyết tật Việt Nam (18/4), Ngày Đổi mới sáng tạo thế giới (21/4) và kỷ niệm 30 năm thành lập SEARAV (20/8/2026), khẳng định cam kết thúc đẩy phát triển bao trùm trong kỷ nguyên số./.

Ngọc Diệp