Chuyển đổi số - xanh: Động lực phát triển doanh nghiệp

Ngày 30/3, tại Hà Nội, Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đã tổ chức Hội thảo với chủ đề “Chuyển đổi số - xanh: Động lực phát triển doanh nghiệp trong kỷ nguyên mới”.

Hội thảo có sự tham dự của các chuyên gia, nhà quản lý, đại diện doanh nghiệp, tập trung làm rõ những vấn đề cốt lõi đặt ra trong tiến trình chuyển đổi số gắn với phát triển xanh trong bối cảnh kinh tế đang chuyển dịch mạnh mẽ.

Chuyển đổi kép là yêu cầu tất yếu trong bối cảnh mới

Tại Hội thảo, nhiều ý kiến cho thấy một thực tế không thể đảo ngược: Chuyển đổi số và chuyển đổi xanh đang hội tụ thành một xu thế phát triển tất yếu, gắn trực tiếp với năng lực cạnh tranh và khả năng tồn tại của doanh nghiệp trong kỷ nguyên mới.

Phát biểu tại Hội thảo, ông Đào Xuân Hưng, Tổng Biên tập Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường, nhấn mạnh: "Chuyển đổi số và chuyển đổi xanh không chỉ giúp doanh nghiệp nâng cao năng suất, đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ, nâng tầm năng lực đổi mới sáng tạo, tối ưu hóa quản trị, mà còn mở rộng không gian phát triển thông qua thương mại điện tử, kết nối thị trường, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu và hướng tới phát triển kinh tế tuần hoàn, sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm phát thải, bảo vệ môi trường và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh và giá trị thương hiệu doanh nghiệp Việt Nam".

Theo ông Đào Xuân Hưng, áp lực từ thị trường quốc tế đang ngày càng gia tăng khi các tiêu chuẩn về môi trường, phát thải và minh bạch chuỗi cung ứng liên tục được siết chặt. Điều này buộc doanh nghiệp phải thay đổi từ mô hình sản xuất đến phương thức quản trị nếu muốn duy trì vị thế trên thị trường.

Trình bày tham luận tại Hội thảo, PGS.TS. Phạm Anh Tuấn, Viện trưởng Viện Cơ điện nông nghiệp và Công nghệ sau thu hoạch cho rằng, ngành Nông nghiệp Việt Nam đang đối mặt với áp lực môi trường và yêu cầu ngày càng cao từ thị trường, đòi hỏi một cách tiếp cận mang tính hệ thống.

Ngành đã có những hạn chế nội tại như sản xuất phân tán, tổn thất sau thu hoạch cao và giá trị gia tăng thấp. Trong khi đó, thị trường đang đặt ra các yêu cầu mới là cần bảo đảm truy xuất nguồn gốc, minh bạch thông tin, giảm phát thải và nâng cao giá trị sản phẩm. Áp lực kép từ biến đổi khí hậu và cạnh tranh thị trường đang buộc ngành Nông nghiệp phải thay đổi mạnh mẽ.

Do đó, công nghệ số không chỉ giúp nâng cao năng suất, mà còn là công cụ quan trọng để kiểm soát toàn bộ quá trình sản xuất, bảo quản và chế biến, góp phần giảm phát thải và nâng cao hiệu quả. Thực tế cho thấy, việc ứng dụng công nghệ số đã mang lại những kết quả tích cực.

Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt gần 70 tỷ USD, tăng trưởng GDP ngành đạt khoảng 3,7-3,92%. Nhiều mô hình ứng dụng công nghệ như internet vạn vật (IoT), trí tuệ nhân tạo (AI), thiết bị bay không người lái (drone) hay công nghệ chuỗi khối (blockchain) đã giúp giảm chi phí sản xuất từ 15 đến 25% và tăng năng suất từ 10 đến 15%.

Tại Việt Nam, theo Quyết định số 749/QĐ-TTg ngày 03/06/2020 của Thủ tướng Chính phủ: Phê duyệt "Chương trình Chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030", nông nghiệp là một trong 8 lĩnh vực ưu tiên chuyển đổi số. Thực tế cho thấy, quá trình này đang từng bước chuyển từ "sản xuất theo kinh nghiệm" sang "quản trị chính xác".

Nhiều công nghệ đã được áp dụng như IoT giám sát môi trường, drone phun thuốc, AI dự báo dịch bệnh hay các nền tảng truy xuất nguồn gốc, thương mại điện tử nông sản. Điều này không chỉ giúp đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường quốc tế, mà còn gia tăng giá trị sản phẩm.

Ngoài ra, trong các chương trình sản xuất nông nghiệp phát thải thấp, việc số hóa quy trình đo đạc, báo cáo và thẩm định (MRV) đã tạo ra cơ sở dữ liệu minh bạch, phục vụ việc cấp tín chỉ carbon. Đây được xem là hướng đi mới, mở ra nguồn tài chính xanh đầy tiềm năng cho doanh nghiệp.

Doanh nghiệp phải chủ động tái cấu trúc để không bị tụt lại

Bên cạnh áp lực, Hội thảo cũng cho thấy chuyển đổi số - xanh chính là cơ hội để doanh nghiệp tái cấu trúc và nâng cao năng lực cạnh tranh. Khi áp dụng công nghệ số, doanh nghiệp có thể tối ưu hóa chuỗi cung ứng, giảm chi phí và nâng cao chất lượng sản phẩm.

Theo chuyên gia Hà Phan Kim Nguyệt - Giám đốc điều hành UPGREEN Việt Nam, mặc dù hơn 76% doanh nghiệp Việt Nam đã tích hợp yếu tố môi trường, vẫn tồn tại khoảng cách lớn giữa cam kết và thực thi, với nguy cơ “tẩy xanh” do thiếu dữ liệu và hệ thống đo lường.

Để khắc phục, chuyên gia Hà Phan Kim Nguyệt đề xuất cần tập trung vào hai trụ cột: Thiết kế tuần hoàn nhằm tái cấu trúc vòng đời sản phẩm và truy xuất số để minh bạch hóa dữ liệu môi trường. Sự kết hợp này giúp doanh nghiệp chuyển từ “tiếp thị bền vững” sang “chứng minh bền vững” bằng các chỉ số cụ thể.

Các chuyên gia cũng cho rằng, vấn đề cốt lõi không nằm ở việc có chuyển đổi hay không, mà là chuyển đổi nhanh đến đâu và hiệu quả ra sao. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải thay đổi tư duy, chủ động xây dựng chiến lược dài hạn thay vì triển khai manh mún.

Bên cạnh nỗ lực của doanh nghiệp, vai trò của chính sách cũng được nhấn mạnh. Việc hoàn thiện khung pháp lý, thúc đẩy tài chính xanh, phát triển hạ tầng dữ liệu và đào tạo nguồn nhân lực được xem là những yếu tố then chốt để thúc đẩy quá trình chuyển đổi.

Kết thúc Hội thảo, các đại biểu thống nhất rằng, chuyển đổi số - xanh không còn là xu hướng mà đã trở thành yêu cầu tất yếu. Trong một môi trường cạnh tranh ngày càng khốc liệt, doanh nghiệp Việt Nam buộc phải chủ động thích ứng, nếu không muốn bị tụt lại phía sau trong cuộc đua phát triển bền vững./.

Bích Việt