AI - Hạ tầng sản xuất mới: Đề xuất chiến lược quốc gia từ doanh nghiệp công nghệ

Yêu cầu cấp thiết về mô hình tăng trưởng dựa trên AI

Chiều 28/3/2026, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã chủ trì phiên họp lần thứ hai năm 2026 của Ban Chỉ đạo của Chính phủ về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và Đề án 06.

Phiên họp được tổ chức theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến với các bộ, ngành, địa phương, tập trung rà soát kết quả triển khai các nhiệm vụ đã đề ra, xác định những nút thắt cần tháo gỡ kịp thời và định hướng các ưu tiên trọng tâm nhằm đưa khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo cùng chuyển đổi số quốc gia đi vào chiều sâu, tạo tác động thực chất đến phát triển kinh tế - xã hội.

Phát biểu chỉ đạo, Thủ tướng Phạm Minh Chính nhấn mạnh yêu cầu quyết liệt thúc đẩy khoa học công nghệ, chuyển đổi số để tạo chuyển biến thực chất, tập trung phát triển các công nghệ lõi và chiến lược như AI, 5G, chip bán dẫn, nhằm giải quyết các bài toán thực tiễn của đất nước, góp phần thực hiện chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm tại phiên họp Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương.

Thủ tướng khẳng định các lĩnh vực này là động lực then chốt để đạt tăng trưởng cao, bền vững, hướng tới mục tiêu hai con số.

Trong đó, Đề án 06 - với trọng tâm xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, định danh và xác thực điện tử - tiếp tục khẳng định vai trò nền tảng, tạo “mạch sống số” cho chuyển đổi số quốc gia, cung cấp nguồn dữ liệu chất lượng cao làm cơ sở cho kinh tế dữ liệu và các ứng dụng AI quy mô lớn.

Trong bối cảnh đó, Tập đoàn Công nghệ CMC - đại diện duy nhất từ khu vực doanh nghiệp khoa học công nghệ - được mời trình bày tham luận với chủ đề “Kiến tạo nền kinh tế AI thông qua làm chủ các công nghệ chiến lược”.

Đây là minh chứng rõ nét cho việc tiếng nói của doanh nghiệp tư nhân ngày càng được coi trọng trong quá trình xây dựng chính sách quốc gia, đặc biệt ở những lĩnh vực mang tính nền tảng như khoa học công nghệ và chuyển đổi số.

Theo tham luận của Chủ tịch Tập đoàn Công nghệ CMC, mô hình tăng trưởng truyền thống chủ yếu dựa vào lao động giá rẻ và tích lũy vốn đang dần chạm ngưỡng, không còn đủ dư địa để Việt Nam bứt phá mạnh mẽ và vượt qua bẫy thu nhập trung bình. Để đạt mục tiêu tăng trưởng nhanh, bền vững, đất nước cần một động lực phát triển mới, lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và nâng cao năng suất lao động làm trung tâm.

Trong bối cảnh ấy, AI không chỉ là công nghệ ứng dụng đơn lẻ mà là công nghệ nền tảng có khả năng tái cấu trúc toàn bộ chuỗi sản xuất, quản trị, cung ứng dịch vụ và tổ chức nền kinh tế.

Từ góc nhìn này, CMC đề xuất hình thành khái niệm “Nền kinh tế AI”, trong đó AI được xác định là hạ tầng sản xuất mới, mang lại năng lực vận hành tiên tiến cho cả khu vực công và tư.

Doanh nghiệp đánh giá, nếu được triển khai đồng bộ và quyết liệt, AI có thể đóng góp từ 120 đến 130 tỷ USD cho nền kinh tế, tương đương khoảng 25% quy mô GDP hiện nay. Đây là tiềm năng lớn đòi hỏi một chiến lược quốc gia toàn diện, đủ tầm và đủ sâu để biến cơ hội thành lợi thế cạnh tranh thực tế.

Đề xuất Khung chuyển đổi AI quốc gia (Chương trình AI-X)

Trên nền tảng nghiên cứu chuyên sâu nhiều năm của Viện Nghiên cứu Ứng dụng Công nghệ CMC ATI và Trường Đại học CMC, CMC kiến nghị xây dựng Khung Chuyển đổi AI quốc gia - một đề án tổng thể dài hạn, không chỉ dừng ở góc độ công nghệ hay chuyển đổi số thuần túy mà là chiến lược tái cấu trúc mô hình phát triển quốc gia.

Thay vì đặt vấn đề “ứng dụng AI vào đâu”, khung đề xuất hướng tới câu hỏi cốt lõi: Làm thế nào để AI trở thành nền tảng mới cho năng suất, tăng trưởng và năng lực cạnh tranh quốc gia.

Khung gồm 8 trụ cột chiến lược cốt lõi: (1) Hạ tầng và năng lực tính toán - nền tảng vật lý cho vận hành AI quy mô lớn; (2) Kinh tế dữ liệu - coi dữ liệu là tài nguyên đầu vào then chốt, kết nối chặt chẽ với thành tựu của Đề án 06; (3) Nền tảng mô hình AI quốc gia - đảm bảo khả năng phát triển các mô hình lõi phù hợp với đặc thù Việt Nam; (4) Ứng dụng AI trong quản trị công và quản trị doanh nghiệp - tạo thay đổi thực chất về hiệu quả vận hành; (5) Ứng dụng AI thúc đẩy phát triển kinh tế ngành - mang lại giá trị gia tăng cụ thể cho các lĩnh vực ưu tiên; (6) Phát triển nguồn nhân lực và việc làm - - chuẩn bị lực lượng lao động chất lượng cao cho kỷ nguyên mới; (7) Quản trị niềm tin và đạo đức AI - bảo đảm phát triển đi đôi với trách nhiệm, minh bạch và an toàn; (8) Cơ chế tài chính và đầu tư - tạo nguồn lực bền vững cho triển khai quy mô quốc gia.

Khung được cụ thể hóa thành 12 chương trình hành động và 50 nhiệm vụ cụ thể, với lộ trình triển khai rõ ràng, các mục tiêu định lượng khả thi và cơ chế giám sát chặt chẽ. Cách tiếp cận này đảm bảo tính khả thi cao, chuyển AI từ ý tưởng thành công cụ sản xuất thực tiễn, góp phần nâng tầm hệ sinh thái khoa học công nghệ quốc gia.

5 kiến nghị cụ thể và cam kết từ doanh nghiệp

Dựa trên khung đề xuất, CMC đưa ra 5 kiến nghị trọng tâm nhằm hiện thực hóa chuyển đổi AI:

Thứ nhất, Chính phủ xem xét phê duyệt Chiến lược quốc gia về AI với tầm nhìn đến năm 2045, xác định rõ AI là động lực trung tâm của tăng trưởng kinh tế.

Thứ hai, giao cơ quan đầu mối xây dựng kế hoạch triển khai chi tiết Chương trình AI-X ngay trong năm 2026, bao gồm lộ trình huy động nguồn lực, phân công trách nhiệm và cơ chế phối hợp liên ngành.

Thứ ba, thành lập Hội đồng AI Quốc gia do lãnh đạo Chính phủ đứng đầu để điều phối thống nhất, tránh tình trạng phát triển phân tán giữa các bộ, ngành và địa phương.

Thứ tư, ưu tiên bố trí nguồn lực cho giai đoạn nền tảng 2026 - 2028, đồng thời ban hành các cơ chế đặc thù về tài chính, đất đai và nhân lực nhằm phát triển hạ tầng AI.

Thứ năm, tích hợp các chỉ số AI vào hệ thống chỉ tiêu đánh giá phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026 - 2030. Theo đó, AI không chỉ cần được khuyến khích bằng chủ trương, mà còn phải được đo lường bằng những chỉ số cụ thể để phản ánh chất lượng phát triển, mức độ sẵn sàng và hiệu quả triển khai. Việc đánh giá này sẽ thí điểm tại một số địa phương trọng điểm trước khi nhân rộng toàn quốc.

Đặc biệt, CMC khẳng định sẵn sàng bàn giao toàn bộ kết quả nghiên cứu đề án cho Chính phủ, góp phần rút ngắn thời gian xây dựng chiến lược và tiết kiệm đáng kể chi phí so với việc thuê tư vấn quốc tế. Đây là đóng góp thiết thực của doanh nghiệp công nghệ Việt Nam, thể hiện tinh thần chủ động đồng kiến tạo chính sách phát triển quốc gia.

Đề xuất của CMC không chỉ là tham luận của một doanh nghiệp mà còn mở ra hướng tiếp cận mới cho phát triển quốc gia trong kỷ nguyên AI: Chuyển từ chuyển đổi số thuần túy sang chuyển đổi AI toàn diện, lấy dữ liệu từ Đề án 06 làm nền tảng để tạo giá trị gia tăng cao hơn. Việc làm chủ công nghệ lõi sẽ giúp Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh toàn cầu, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chuẩn bị nguồn nhân lực chất lượng cao cho nền kinh tế tri thức./.

Minh Thiện