Xây dựng hình ảnh, lan tỏa giá trị khoa học xã hội và nhân văn trong bối cảnh chuyển đổi số
“Trong thời đại số, kết quả nghiên cứu không thể chỉ dừng lại ở nghiệm thu hay công bố học thuật khép kín, mà cần được “dịch” sang ngôn ngữ dễ tiếp cận, lan tỏa rộng rãi đến công chúng. Truyền thông vì vậy không còn là khâu phụ trợ, mà trở thành một phần hữu cơ của quy trình nghiên cứu, góp phần nâng cao giá trị ứng dụng và tác động xã hội của khoa học”.
TS. Đặng Xuân Thanh, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam đã nhấn mạnh như vậy tại Hội nghị “Nâng cao hiệu quả công tác truyền thông điện tử của Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam" tổ chức ngày 24/3.
Những tín hiệu tích cực trong thời gian vừa qua
Phát biểu tại Hội nghị, TS. Đặng Xuân Thanh cho biết, trong thời đại số, kết quả nghiên cứu không thể chỉ dừng lại ở nghiệm thu hay công bố học thuật khép kín, mà cần được “dịch” sang ngôn ngữ dễ tiếp cận, lan tỏa rộng rãi đến công chúng. Truyền thông vì vậy không còn là khâu phụ trợ, mà trở thành một phần hữu cơ của quy trình nghiên cứu, góp phần nâng cao giá trị ứng dụng và tác động xã hội của khoa học.
Hội nghị “Nâng cao hiệu quả công tác truyền thông điện tử” không chỉ là diễn đàn trao đổi nghiệp vụ, mà còn đánh dấu bước chuyển quan trọng trong nhận thức và hành động về công tác truyền thông điện tử, góp phần xây dựng hình ảnh, lan tỏa giá trị khoa học xã hội và nhân văn trong bối cảnh chuyển đổi số.
Báo cáo tại Hội nghị cho thấy những tín hiệu tích cực trong thời gian vừa qua. Chỉ trong quý I năm 2026, hệ thống cổng thông tin điện tử của Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam đã đăng tải 415 tin, bài, tăng hơn 170% so với quý trước.
Tần suất cập nhật được nâng lên đáng kể, từ mức trung bình dưới 20 tin mỗi tuần lên khoảng 60 tin, phản ánh sự chủ động và quyết liệt hơn trong tổ chức sản xuất nội dung. Không chỉ tăng về số lượng, chất lượng thông tin cũng được cải thiện theo hướng đa dạng hóa đề tài, bám sát các vấn đề thời sự và gắn với nhu cầu xã hội.
Sự chuyển biến này gắn liền với việc đầu tư đồng bộ hạ tầng công nghệ. Bốn hệ thống cốt lõi gồm cổng thông tin điện tử, hệ điều hành nội bộ, email công vụ và mạng nội bộ đã được nâng cấp, chuyển sang nền tảng điện toán đám mây của các nhà cung cấp lớn trong nước. Nhờ đó, khả năng vận hành, bảo mật và lưu trữ dữ liệu được cải thiện rõ rệt, tạo nền tảng vững chắc cho phát triển truyền thông số dài hạn.
Một điểm sáng đáng chú ý là sự phát triển của fanpage chính thức của Cổng thông tin điện tử. Dù mới đi vào hoạt động từ cuối năm 2025, hệ thống thu hút gần 4.000 người theo dõi với hàng trăm bài đăng, trong đó nhiều nội dung đạt mức tương tác cao. Điều này cho thấy khi thông tin khoa học được trình bày phù hợp với đặc thù nền tảng số, hoàn toàn có khả năng tiếp cận và tạo ảnh hưởng trong cộng đồng rộng lớn.
Với tinh thần thẳng thắn, khách quan và xây dựng, phần thảo luận tại Hội nghị đã tập trung nhận diện những rào cản nội tại đang làm giảm hiệu quả truyền thông của toàn hệ thống. Truyền thông khoa học hiện vẫn chưa theo kịp yêu cầu phát triển. Khoảng cách giữa đặc thù nghiên cứu cơ bản - vốn mang tính dài hạn, tích lũy - với yêu cầu cập nhật nhanh, liên tục của truyền thông đã tạo ra áp lực không nhỏ cho các đơn vị. Nhiều nơi còn lúng túng trong tổ chức sản xuất nội dung, dẫn đến tình trạng hình thức hoặc thiếu chiều sâu.
Ở nhiều đơn vị, công tác truyền thông chủ yếu do cán bộ kiêm nhiệm đảm trách, trong khi khối lượng công việc chuyên môn đã rất nặng. Kinh phí dành cho vận hành trang thông tin điện tử còn hạn chế, chưa tương xứng với yêu cầu đổi mới. Sự chênh lệch về điều kiện giữa các đơn vị cũng khiến việc áp dụng chung một bộ tiêu chí đánh giá trở nên thiếu linh hoạt.
Từ thực tiễn đó, nhiều ý kiến đề xuất cần thay đổi cách tiếp cận trong đánh giá và ghi nhận đóng góp. Một trong những kiến nghị đáng chú ý là đưa “sản phẩm truyền thông” vào hệ thống KPI, quy đổi tương đương với các loại hình công bố khoa học. Điều này không chỉ tạo động lực cho đội ngũ cán bộ, mà còn góp phần giải quyết những khó khăn giữa nhiệm vụ nghiên cứu và yêu cầu truyền thông.
Bên cạnh đó, các đại biểu cũng đề xuất xây dựng các nhóm chuyên trách như nhóm sáng tạo nội dung, nhóm phân tích dữ liệu truyền thông, tăng cường sản xuất video ngắn, infographic và các định dạng mới phù hợp với xu hướng tiếp nhận thông tin hiện nay. Việc mở rộng hợp tác quốc tế trong truyền thông khoa học cũng được nhấn mạnh, nhằm nâng cao mức độ hiện diện của Viện trên không gian học thuật toàn cầu.
Nâng cao năng lực phản ứng, chủ động cung cấp thông tin kịp thời, chính xác và có cơ sở khoa học
Phát biểu kết luận, TS. Đặng Xuân Thanh nhắc lại những bài học từ các tình huống khủng hoảng truyền thông trước đây, khi thông tin sai lệch lan nhanh trong khi phản hồi chính thống còn chậm.
TS. Đặng Xuân Thanh yêu cầu toàn hệ thống phải nâng cao năng lực phản ứng, chủ động cung cấp thông tin kịp thời, chính xác và có cơ sở khoa học. Trong môi trường số, sự im lặng hoặc chậm trễ có thể khiến thông tin không chính thống chiếm ưu thế, gây tác động tiêu cực đến nhận thức xã hội.
Một thông điệp quan trọng được nhấn mạnh là phương châm “lấy cái đẹp dẹp cái xấu”. Thay vì chỉ phản bác thông tin sai lệch, cần chủ động tạo ra dòng thông tin tích cực, có chất lượng, dựa trên phân tích khoa học và lập luận thuyết phục. Đây không chỉ là nhiệm vụ truyền thông, mà còn là trách nhiệm xã hội của đội ngũ trí thức.
“Trong bối cảnh đất nước đang đẩy mạnh chuyển đổi số và phát triển kinh tế tri thức, nhu cầu về những tiếng nói khoa học đáng tin cậy ngày càng lớn. Các vấn đề phức tạp trong đời sống kinh tế, xã hội, văn hóa đòi hỏi sự tham gia của các chuyên gia với góc nhìn đa chiều và cơ sở lý luận vững chắc. Truyền thông vì vậy trở thành cầu nối quan trọng giữa giới nghiên cứu và công chúng, giữa tri thức hàn lâm và thực tiễn đời sống”, TS. Đặng Xuân Thanh nhấn mạnh.
Giải pháp trọng tâm
Trên cơ sở thảo luận, Hội nghị đã thống nhất một số nhóm giải pháp trọng tâm. Trước hết là chuẩn hóa hệ thống nhận diện và giao diện các trang thông tin điện tử, đảm bảo tính thống nhất trong toàn Viện, đồng thời vẫn giữ được đặc thù chuyên ngành của từng đơn vị.
Tiếp đó là xây dựng định mức nội dung cụ thể, yêu cầu mỗi đơn vị duy trì tần suất cập nhật tối thiểu, đồng thời khuyến khích đổi mới hình thức thể hiện.
Về cơ chế đánh giá, Văn phòng Viện được giao nghiên cứu, đề xuất phương án tính KPI phù hợp với đặc thù truyền thông khoa học, tham khảo kinh nghiệm trong và ngoài nước. Mức độ cập nhật thông tin và tương tác của người dùng sẽ trở thành tiêu chí quan trọng trong đánh giá hiệu quả hoạt động của các đơn vị.
Về nguồn lực, lãnh đạo Viện sẽ tiếp tục làm việc với các cơ quan liên quan để tăng cường đầu tư cho truyền thông, coi đây là một hạng mục thiết yếu trong phát triển khoa học.
Đồng thời, việc đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng truyền thông cho cán bộ cũng sẽ được đẩy mạnh, nhằm hình thành đội ngũ vừa giỏi chuyên môn, vừa có khả năng truyền tải tri thức hiệu quả.
TS. Đặng Xuân Thanh yêu cầu, lãnh đạo các đơn vị phải trực tiếp chỉ đạo, triển khai ngay các nhiệm vụ, không để truyền thông tiếp tục là “khâu yếu”. Văn phòng Viện sẽ đóng vai trò đầu mối hỗ trợ kỹ thuật và nghiệp vụ, đảm bảo sự đồng bộ trong toàn hệ thống.
“Với quyết tâm chính trị cao và định hướng hành động cụ thể, công tác truyền thông điện tử của Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam đang đứng trước cơ hội chuyển mình mạnh mẽ. Nếu được triển khai hiệu quả, truyền thông sẽ không chỉ là công cụ lan tỏa thông tin, mà còn trở thành động lực thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nâng cao chất lượng nghiên cứu và đóng góp thiết thực vào sự phát triển của xã hội trong kỷ nguyên số”, TS. Đặng Xuân Thanh khẳng định./.