Khoa học và công nghệ cần bắt đầu từ bài toán thực tiễn, từ nhu cầu phát triển, thay vì xuất phát từ công nghệ

Ngày 20/3/2026, tại Hà Nội, Bộ KH&CN đã tổ chức Hội nghị giao ban quản lý nhà nước Quý I/2026 với các Sở KH&CN trên toàn quốc.

Đưa KHCN, ĐMST&CĐS đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng hai con số

Hội nghị tập trung trao đổi, thảo luận vào 5 vấn đề chính: i) Khoa học và công nghệ: Mô hình tổ chức và hoạt động của Quỹ phát triển KHCN&ĐMST của địa phương; ii) Đổi mới sáng tạo: Mô hình tổ chức và hoạt động của Trung tâm Đổi mới sáng tạo cấp tỉnh; Quỹ đầu tư mạo hiểm của địa phương; iii) Chuyển đổi số: Hoàn thiện và cung cấp nền tảng số, Cơ sở dữ liệu dùng chung quy mô quốc gia để địa phương khai thác, tránh đầu tư trùng lắp; iv) Viễn thông: Đẩy nhanh tiến độ thực hiện chương trình viễn thông công ích nhằm xóa dứt điểm các điểm lõm sóng tại vùng sâu, vùng xa; v) Vấn đề chung: Hướng dẫn các địa phương cách làm để KHCN, ĐMST&CĐS đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng hai con số.

Một trong những nội dung được nhiều địa phương quan tâm là việc thành lập Quỹ phát triển KHCN&ĐMST của địa phương.

Theo Bộ trưởng Bộ KH&CN Nguyễn Mạnh Hùng, hệ thống pháp luật hiện hành về cơ bản đã đủ cơ sở để các bộ, ngành và địa phương thành lập Quỹ. Bộ KH&CN dự kiến ban hành thông tư điều lệ mẫu của Quỹ trong tháng 3, qua đó giúp các địa phương triển khai thuận lợi hơn.

Theo định hướng của Bộ KH&CN, Quỹ phát triển KHCN và ĐMST của địa phương sẽ đóng vai trò tiếp nhận nguồn ngân sách, đồng thời tài trợ cho các nhiệm vụ nghiên cứu, ứng dụng khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Một vấn đề khác được nhiều địa phương đề nghị hướng dẫn Mô hình tổ chức và hoạt động của Trung tâm Đổi mới sáng tạo cấp tỉnh.

Bộ KH&CN cho biết, hành lang pháp lý về cơ bản đã đầy đủ. Tuy nhiên, Bộ vẫn đang hoàn thiện quyết định liên quan đến tiêu chuẩn hạ tầng của trung tâm đổi mới sáng tạo. Dự kiến quyết định sẽ được ban hành trong tháng 3 để các địa phương có thể triển khai.

Theo Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng, trung tâm đổi mới sáng tạo cấp tỉnh không nên chỉ là nơi hỗ trợ khởi nghiệp mà phải trở thành đầu mối giải quyết những bài toán phát triển lớn của địa phương. Bộ KH&CN cũng đã thành lập tổ công tác hỗ trợ các địa phương xây dựng trung tâm đổi mới sáng tạo.

“Trung tâm đổi mới sáng tạo của tỉnh phải giúp giải các bài toán tăng trưởng, góp phần đưa địa phương đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số”, Bộ trưởng Bộ KH&CN Nguyễn Mạnh Hùng nhấn mạnh.

Hiện một số địa phương như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh và Điện Biên đã bắt đầu triển khai mô hình này.

Một số đề xuất như quỹ đầu tư mạo hiểm cấp của địa phương hiện vẫn đang được nghiên cứu thêm vì cơ chế đầu tư mạo hiểm liên quan đến nhiều yếu tố rủi ro và cần khung pháp lý chặt chẽ hơn.

Bộ trưởng Bộ KH&CN Nguyễn Mạnh Hùng chỉ rõ ba hướng đi được đánh giá là dễ triển khai nhưng có thể mang lại hiệu quả rõ rệt trong thúc đẩy tăng trưởng hai con số, gồm: Giảm 30% thời gian xử lý dịch vụ công; đẩy mạnh thương mại điện tử; và tăng gấp đôi tốc độ internet di động.

Theo Bộ trưởng, việc nâng cao tốc độ kết nối sẽ thúc đẩy tiêu dùng, học tập và đổi mới sáng tạo trong xã hội, qua đó tạo động lực tăng trưởng mới.

Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng cũng lưu ý các đơn vị thuộc Bộ cần tập trung vào những nhiệm vụ có thể tác động trực tiếp đến tăng trưởng kinh tế của địa phương, thay vì dàn trải quá nhiều nội dung cùng lúc.

Trong giai đoạn hiện nay, theo Bộ trưởng, các địa phương nên ưu tiên triển khai những công cụ có thể áp dụng ngay như Quỹ phát triển KHCN và ĐMST của địa phương, trung tâm đổi mới sáng tạo và các nền tảng phục vụ chuyển đổi số.

Sở KH&CN các địa phương nên chuyển từ quản lý đề tài sang dẫn dắt tăng trưởng kinh tế bằng KHCN, ĐMST&CĐS

Phát biểu kết luận tại Hội nghị, Bộ trưởng Bộ KH&CN Nguyễn Mạnh Hùng nhấn mạnh, KH&CN cần bắt đầu từ bài toán thực tiễn, từ nhu cầu phát triển, thay vì xuất phát từ công nghệ. Từ bài toán, từ vấn đề thì sinh ra sản phẩm, từ sản phẩm thì sinh ra công nghệ.

Các Sở Khoa học và Công nghệ các địa phương nên chuyển từ quản lý đề tài sang dẫn dắt tăng trưởng kinh tế cho các địa phương bằng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Bộ KH&CN cũng sẽ xây dựng bộ chỉ số đánh giá (KPI) mới đối với các Sở KH&CN địa phương, tập trung vào các tiêu chí cụ thể như: Tỷ lệ doanh nghiệp tăng năng suất lao động, doanh thu từ sản phẩm công nghệ, mức giảm thời gian xử lý dịch vụ công, cũng như tốc độ internet di động được cải thiện.

Bên cạnh đó, Bộ trưởng Bộ KH&CN cũng gợi ý một số chương trình cụ thể để các địa phương triển khai:

Tăng năng suất doanh nghiệp: Mỗi tỉnh có thể lựa chọn khoảng 50-100 doanh nghiệp quan trọng, xác định các bài toán tăng năng suất hoặc giảm chi phí và công bố rộng rãi để doanh nghiệp công nghệ tham gia giải quyết. Nhà nước hỗ trợ kinh phí theo kết quả đạt được.

Phát triển sản phẩm chủ lực địa phương: Mỗi địa phương có thể lựa chọn một số sản phẩm có tiềm năng lớn để tập trung phát triển, từ đó tạo ra thị trường và doanh thu mới.

Ứng dụng Voucher công nghệ: Cung cấp các voucher hỗ trợ doanh nghiệp (ví dụ: 100 triệu đồng) để thử nghiệm công nghệ mới, thuê chuyên gia hoặc ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong sản xuất và quản trị. Chương trình này vừa giúp doanh nghiệp đổi mới công nghệ, vừa tạo thị trường cho các doanh nghiệp công nghệ.

Đổi mới công nghệ theo ngành: Thay vì hỗ trợ từng doanh nghiệp riêng lẻ, địa phương có thể lựa chọn một ngành kinh tế quan trọng như gỗ, thủy sản hoặc nông nghiệp để triển khai đổi mới công nghệ trên toàn chuỗi giá trị.

Cuối cùng, Bộ trưởng Bộ KH&CN cũng mong muốn các Giám đốc Sở KH&CN cần trở thành lực lượng tham mưu chiến lược cho địa phương trong mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số bằng KHCN, ĐMST&CĐS, thay vì chỉ dừng ở vai trò quản lý và tuyển chọn đề tài"./.

Phạm Thịnh - Ngọc Mai