Tăng cường phân cấp trong kỷ nguyên số: Kinh nghiệm từ các nước Bắc Âu

Ngày 18/3/2026, tại Hà Nội, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh phối hợp với Đại sứ quán các nước Bắc Âu tại Hà Nội (gồm Đan Mạch, Phần Lan, Na Uy và Thụy Điển) đồng tổ chức Tọa đàm Bắc Âu thường niên lần thứ 9 với chủ đề: “Thực hiện phân cấp thành công trong kỷ nguyên số - Chia sẻ kinh nghiệm giữa Việt Nam và các nước Bắc Âu”.

Chủ đề Tọa đàm bám sát việc thực hiện các quyết sách chiến lược của Đảng và Nhà nước Việt Nam hiện nay, đặc biệt là Nghị quyết 57 về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số (CĐS), và Nghị quyết 66 về hoàn thiện thể chế, phân cấp, phân quyền.

Đây là dịp để các nhà hoạch định, thực thi chính sách, các nhà khoa học và chuyên gia chia sẻ kinh nghiệm quản trị cấp cao.

Các thảo luận xoay quanh xây dựng nhà nước phúc lợi hiện đại, tối ưu hóa hệ thống thuế và khai thác CĐS nhằm bảo đảm dịch vụ công (DVC) hiệu quả, minh bạch, lấy người dân làm trung tâm. Những nỗ lực này góp phần nâng cao hiệu lực thể chế và hỗ trợ cho giai đoạn phát triển tiếp theo của đất nước.

Cuộc cách mạng tinh gọn tổ chức, bộ máy và thể chế được truyền lực mạnh mẽ bởi chuyển đổi số

Việt Nam hiện đang triển khai một trong những chương trình cải cách có quy mô và mức độ tham vọng lớn nhất trong nhiều thập kỷ qua, tập trung tinh gọn bộ máy nhà nước, mở rộng phân cấp cho chính quyền địa phương và đẩy mạnh CĐS trên toàn khu vực công.

Những cải cách này nhằm hiện đại hóa quản trị, củng cố thể chế và hỗ trợ quá trình phát triển của đất nước trong giai đoạn mới.

Các sáng kiến then chốt bao gồm tái cơ cấu bộ, ngành và đơn vị hành chính để xây dựng bộ máy tinh gọn, hiệu quả hơn; số hóa hàng nghìn thủ tục hành chính thông qua các nền tảng thống nhất như Cổng DVC Quốc gia và hệ thống định danh số; nâng cao minh bạch và chất lượng dịch vụ cho người dân và DN.

Phát biểu khai mạc Tọa đàm, PGS. TS. Lê Hải Bình, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Giám đốc Thường trực Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh nhấn mạnh, trong bối cảnh thế giới đang trải qua những biến đổi sâu sắc, nhanh chóng và khó dự báo; những thách thức vốn hiện hữu đối với phát triển ở mọi quy mô toàn cầu, quốc gia, hay địa phương, ngày càng trở nên căng thẳng hơn, các yêu cầu đối với cải thiện năng lực quản trị quốc gia càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết; trong đó có xu hướng phổ biến là tăng cường phân cấp, phân quyền nhằm xây dựng, vận hành được một nền quản trị quốc gia năng động, hiện đại, hiệu lực, hiệu quả; phát huy tốt tính năng động, sáng tạo của địa phương nhằm lắng nghe tốt hơn và đáp ứng nhu cầu tốt hơn trông đợi của công dân và DN.

Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV vừa qua đã khẳng định tầm nhìn, giá trị và mục tiêu phát triển nhanh và bền vững đất nước trong kỷ nguyên phát triển mới. Hiện nay, Việt Nam đang nỗ lực và tích cực tổ chức thực hiện các quyết sách chiến lược bao gồm việc hoàn thiện thể chế, cơ chế vận hành hiệu năng, hiệu lực và hiệu quả của chính quyền địa phương 2 cấp, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và trao quyền, cải cách nền hành chính phục vụ nhân dân và DN, gần dân, sát dân.

Theo PGS. TS. Lê Hải Bình, cốt lõi của phân cấp không nằm ở việc chuyển giao quyền đơn thuần, mà ở thiết kế được một hệ thống thể chế và vận hành một khuôn khổ chính sách bảo đảm sự cân bằng giữa kiểm soát quyền lực với phát huy sự năng động, sáng tạo và tự chủ của địa phương; giữa phân quyền và tính thống nhất của quốc gia.

Cuộc cách mạng tinh gọn tổ chức, bộ máy và thể chế, chuyển từ hệ thống chính quyền 4 cấp sang 3 cấp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, thực tiễn phân cấp ở Việt Nam trong những năm qua đã đạt được những kết quả quan trọng. Điều này được truyền lực mạnh mẽ bởi quá trình CĐS quốc gia với các cơ sở qua trọng cho thay đổi tư duy, phương thức và hiệu suất công vụ cũng như sự tham gia và đồng sáng tạo của người dân vào quá trình phát triển.

Những cải cách này đã góp phần phát huy tiềm năng, lợi thế của các vùng và địa phương; thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội; đồng thời nâng cao chất lượng cung cấp dịch vụ công cho người dân và DN.

Với lịch sử lâu dài và thành tựu nổi bật trong phát triển, với mô hình quản trị quốc gia được ghi nhận là hiện đại, minh bạch và hiệu quả, PGS. TS. Lê Hải Bình nhấn mạnh: “Các quốc gia Bắc Âu từ lâu được đánh giá là những hình mẫu tiêu biểu về quản trị công nói chung, phân cấp, phân quyền nói riêng, được xem là nguồn tri thức tham khảo phong phú và hữu ích cho nhiều quốc gia trên thế giới, trong đó có Việt Nam”.

Phân cấp trong kỷ nguyên số là củng cố niềm tin của công chúng

Phân cấp trong kỷ nguyên số không chỉ là chuyển giao thẩm quyền mà còn là củng cố niềm tin của công chúng, nâng cao trách nhiệm giải trình và chất lượng dịch vụ.

Các Đại sứ Bắc Âu nhấn mạnh: “Kinh nghiệm Bắc Âu cho thấy, các công cụ số, khi kết hợp với khung thể chế rõ ràng và trách nhiệm tài khóa, cho phép trao quyền cho chính quyền địa phương đồng thời bảo đảm tính thống nhất trên toàn quốc. Các giải pháp số cũng phải thân thiện, dễ tiếp cận và bao trùm, thiết kế cho mọi nhóm dân cư, kể cả những người hạn chế về khả năng số”.

Các nước Bắc Âu luôn nằm trong nhóm dẫn đầu thế giới về phúc lợi, CĐS và quản trị công. Mô hình quản trị của các nước Bắc Âu được quốc tế đánh giá cao nhờ sự kết hợp giữa hệ thống an sinh xã hội toàn dân, DVC trên nền tảng số tiên tiến và mức độ minh bạch cùng niềm tin công chúng rất cao.

Bà Hilde Solbakken, Đại sứ Na Uy tại Việt Nam chia sẻ: “Ở Na Uy, số hóa đã góp phần hiện đại hóa nhà nước phúc lợi bằng cách giúp các dịch vụ trở nên dễ tiếp cận hơn, tăng khả năng phối hợp và hoạt động hiệu quả hơn. Hồ sơ sức khỏe điện tử tích hợp, dịch vụ chăm sóc xã hội và các công nghệ chăm sóc từ xa đã củng cố nền kinh tế chăm sóc, đặc biệt trong ứng phó với tình trạng già hóa dân số.

Tuy nhiên, theo Đại sứ Hilde Solbakken, "Công nghệ thôi là chưa đủ; cần đi kèm với bảo vệ dữ liệu mạnh mẽ, thiết kế mang tính bao trùm và củng cố niềm tin của công chúng”.

Tại Na Uy, mô hình phúc lợi nổi bật với khả năng tiếp cận phổ quát, trách nhiệm cao của chính quyền đô thị và mức độ tin cậy cao từ công chúng. Các đô thị giữ vai trò trung tâm trong cung cấp dịch vụ y tế, chăm sóc xã hội và việc làm, trong khi cơ quan trung ương thiết lập khung pháp lý, cơ chế tài chính và hạ tầng số rõ ràng.

Sự cân bằng này giúp phân cấp vận hành hiệu quả mà không làm suy giảm tính công bằng hay chất lượng dịch vụ.

Còn tại Đan Mạch, một trong những quốc gia OECD có mức độ phân cấp cao và năng lực chính quyền địa phương mạnh. Các đô thị Đan Mạch giữ vai trò then chốt trong cung cấp các dịch vụ phúc lợi cốt lõi như y tế, chăm sóc xã hội và giáo dục, với sự hỗ trợ của khuôn khổ tài khóa rõ ràng và sự phối hợp chặt chẽ giữa trung ương và địa phương.

Đan Mạch cũng được biết đến với nền quản trị công số hóa tiên tiến, giúp DVC dễ tiếp cận, lấy người dân làm trung tâm, đồng thời tăng hiệu quả và minh bạch trong quản lý khu vực công.

Lấy ví dụ về hệ thống thuế tại Đan Mạch ứng dụng công nghệ số để vận hành hiệu quả, ông Nicolai Prytz, Đại sứ Đan Mạch tại Việt Nam cho biết: “Tại Đan Mạch, việc mở rộng cơ sở thuế không chỉ nhằm tăng thu ngân sách. Đó còn là vấn đề về công bằng, minh bạch và xây dựng niềm tin giữa người dân và Nhà nước. Đan Mạch cho thấy sự minh bạch và đơn giản có thể hỗ trợ một hệ thống thuế vận hành hiệu quả, một phần nhờ việc sử dụng các công cụ số. Đồng thời, bảo đảm các giải pháp số thân thiện với người dùng là điều thiết yếu để giúp người nộp thuế tuân thủ dễ dàng hơn”.

Chia sẻ kinh nghiệm từ Thuỵ Điển, ông Johan Ndisi, Đại sứ Thụy Điển tại Việt Nam cho biết: “Việc phân cấp, được hỗ trợ bởi minh bạch số, không đồng nghĩa với mất khả năng giám sát; mà là tăng cường độ chính xác trong quản lý hành chính. Khi trao cho chính quyền địa phương các công cụ số và quyền tự chủ để quản lý ngân sách và dịch vụ của họ, chúng ta không chỉ nâng cao chất lượng cung ứng dịch vụ - mà còn khơi dậy sự đổi mới từ cơ sở".

Tại Thuỵ Điển, hệ thống an sinh xã hội toàn diện là kết quả của quá trình cải tiến liên tục, được thiết kế để duy trì khả năng chống chịu trước những biến động nhân khẩu học và thay đổi của thị trường lao động. Ở khía cạnh này, việc duy trì công bằng xã hội mang lại những góc nhìn hữu ích, đóng góp cho quá trình cải tiến.

Đại sứ Johan Ndisi chia sẻ thêm: Khi Việt Nam đối mặt với tình trạng già hóa dân số, những cải cách chủ động và dựa trên bằng chứng dữ liệu là hết sức cần thiết.

"Phúc lợi bền vững không phải gánh nặng, mà là khoản đầu tư chiến lược cho cả cân bằng tài khóa và ổn định xã hội. Thật đáng khích lệ khi thấy Việt Nam theo đuổi tinh thần tinh gọn hóa và quản trị số”.

Một kinh nghiệm quan trọng từ Phần Lan, được Đại sứ Phần Lan tại Việt Nam, ông Pekka Voutilainen chia sẻ đó là quốc gia này đã đầu tư vào giáo dục nâng cao năng lực số, hoạch định chính sách mang tính bao trùm và quản trị dựa trên bằng chứng dữ liệu - nhờ vậy các công cụ kỹ thuật số góp phần tăng cường sự tham gia, tăng khả năng phản hồi và gắn kết xã hội.

Bằng cách kết hợp công nghệ với mô hình quản trị dựa trên niềm tin và giáo dục, Phần Lan cho thấy CĐS có khả năng củng cố thể chế dân chủ và giúp quản trị công trở nên linh hoạt hơn trong bối cảnh có nhiều thay đổi.

"Chúng tôi cũng nhận thức được vai trò quan trọng của cộng đồng DN trong thúc đẩy đổi mới số và luôn sẵn sàng kết nối các công ty công nghệ Phần Lan với các đối tác Việt Nam nhằm góp phần đẩy mạnh các công cụ số phục vụ cho nỗ lực quản trị của Việt Nam”, Đại sứ Pekka Voutilainen chia sẻ.

Nhiều năm qua, Phần Lan đã đầu tư mạnh vào hệ thống giáo dục và các chương trình nâng cao kỹ năng số trên toàn quốc. Nhờ đó, 82% dân số sở hữu kỹ năng số cơ bản, vượt xa mức trung bình 55.6% của Liên minh Châu Âu (EU), theo báo cáo Digital Decade 2025.

Nền tảng này giúp người dân và DN dễ dàng tiếp cận, sử dụng và nhanh chóng quen thuộc với dịch vụ công trên nền tảng số, qua đó thúc đẩy CĐS mạnh mẽ trong cả khu vực công và tư.

Các Đại sứ Bắc Âu khẳng định: “Số hóa là một động lực mạnh mẽ, nhưng sự rõ ràng về thể chế và niềm tin công chúng vẫn mang tính nền tảng. Khi các cải cách của Việt Nam thể hiện cam kết mạnh mẽ đối với hiện đại hóa và củng cố thể chế, các nước Bắc Âu sẽ tiếp tục duy trì đối thoại và hợp tác với Việt Nam nhằm hướng tới những mục tiêu toàn diện trong giai đoạn phát triển mới của đất nước”.

“

Bắc Âu qua các chỉ số

Các nước Bắc Âu luôn nằm trong nhóm dẫn đầu thế giới theo nhiều chỉ số toàn cầu như Chỉ số Phát triển Chính phủ điện tử (CPĐT) của Liên Hợp Quốc, Chỉ số Chính phủ Số OECD, Chỉ số Quản trị của Ngân hàng thế giới (WB) và Chỉ số phát triển con người - phản ánh thể chế vững mạnh, DVC số phát triển và hệ thống phúc lợi toàn diện.

Đan Mạch đứng thứ nhất toàn cầu trong Chỉ số Phát triển CPĐT 2024 của Liên Hợp Quốc; Phần Lan, Thụy Điển và Na Uy cũng nằm trong nhóm hàng đầu (UN E-Government Survey 2024).

Các nước Bắc Âu giữ vị trí cao trong Chỉ số Chính phủ Số OECD, nhờ DVC số tích hợp, cơ sở dữ liệu quốc gia đồng bộ và tỷ lệ sử dụng định danh số cao (Government at a Glance 2025 | OECD).

Các nước Bắc Âu luôn nằm trong top 10 toàn cầu theo Chỉ số Nhận thức Tham nhũng của Tổ chức Minh bạch Quốc tế, thể hiện mức độ minh bạch và niềm tin công chúng cao (https://www.transparency.org/en/cpi/2025).

Tất cả các nước Bắc Âu đều thuộc nhóm có chỉ số phát triển con người cao nhất thế giới theo UNDP. (Home | Human Development Reports).

Các nước Bắc Âu luôn dẫn đầu Báo cáo Hạnh phúc Thế giới; Phần Lan nhiều năm liền đứng thứ nhất, theo sau là Đan Mạch, Na Uy và Thụy Điển (The World Happiness Report)./.

Hoàng Linh