Hoàn thiện hành lang pháp lý để xây dựng văn hóa số lành mạnh
Việc hoàn thiện hành lang pháp lý thông qua Luật An ninh mạng 2025 cho thấy định hướng đặt pháp luật ở vị trí trung tâm của quản trị không gian số.
Không gian mạng đang trở thành một phần không thể tách rời của đời sống hiện đại. Song hành với cơ hội phát triển là những rủi ro phức tạp về an ninh dữ liệu, xâm phạm quyền riêng tư, thao túng thông tin và lạm dụng công nghệ. Trong bối cảnh đó, Việt Nam đang từng bước hoàn thiện hành lang pháp lý nhằm định hướng và điều chỉnh hành vi trên môi trường số, trong đó Luật An ninh mạng 2025 là bước đi có ý nghĩa chiến lược.
Không gian mạng và yêu cầu thiết lập trật tự pháp lý trong kỷ nguyên AI
Việt Nam hiện thuộc nhóm quốc gia có tỷ lệ người dân sử dụng Internet cao trong khu vực. Hàng chục triệu tài khoản mạng xã hội hoạt động mỗi ngày đã biến không gian mạng thành một môi trường văn hóa mới, nơi hình thành quan điểm, chia sẻ giá trị và tác động trực tiếp đến nhận thức xã hội.
Các hoạt động thương mại điện tử, thanh toán số, dịch vụ công trực tuyến, học tập và làm việc từ xa ngày càng phổ biến, góp phần thúc đẩy chuyển đổi số quốc gia.
Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng của môi trường số cũng làm gia tăng những hệ lụy đáng lo ngại. Thông tin sai lệch có thể lan truyền với tốc độ tức thời, tạo ra hiệu ứng đám đông và gây nhiễu loạn dư luận.
Các hành vi xâm phạm đời tư, bôi nhọ danh dự cá nhân, bắt nạt trực tuyến hay lừa đảo qua mạng diễn biến ngày càng tinh vi. Đặc biệt, sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) tạo sinh đã mở ra khả năng sản xuất nội dung giả ở mức độ cao, từ văn bản, hình ảnh đến giọng nói và video.
Công nghệ deepfake cho phép tạo ra các đoạn ghi âm hoặc video với hình ảnh, giọng nói giống thật, khiến việc phân biệt thật giả trở nên khó khăn. Nếu bị lợi dụng, những công cụ này có thể được sử dụng để lừa đảo tài chính, thao túng thông tin, phá hoại uy tín cá nhân hoặc tổ chức, thậm chí phục vụ mục đích chống phá an ninh quốc gia.
Trong bối cảnh đó, việc xây dựng văn hóa số lành mạnh không thể chỉ dừng ở lời kêu gọi ứng xử văn minh mà phải đặt trên nền tảng pháp lý đủ mạnh để thiết lập chuẩn mực hành vi và cơ chế xử lý vi phạm.
Những năm gần đây, Việt Nam đã ban hành nhiều quy định liên quan đến bảo vệ dữ liệu cá nhân, an toàn thông tin mạng và quản lý nội dung trên không gian mạng.
Tuy nhiên, sự thay đổi nhanh chóng của công nghệ, đặc biệt là AI, đòi hỏi phải cập nhật và hoàn thiện hành lang pháp lý theo hướng toàn diện hơn, phù hợp với thực tiễn phát triển và yêu cầu bảo vệ lợi ích quốc gia trong môi trường số.
Chia sẻ về vấn đề này, Nguyễn Đình Quang Minh, sinh viên năm nhất Trường Đại học Bách Khoa (Hà Nội) cho biết em từng chứng kiến bạn bè bị giả mạo tài khoản mạng xã hội để nhắn tin vay tiền người thân hoặc việc các hình ảnh giả mạo xuất hiện tràn lan trên mạng xã hội dẫn đến sự hoang mang cho người dùng.
Trước đây em nghĩ những chuyện đó hiếm gặp, nhưng giờ công nghệ làm giả hình ảnh, giọng nói dễ quá nên ai cũng có thể trở thành nạn nhân. Em cho rằng việc tăng cường quy định đối với hành vi lợi dụng AI để làm giả nội dung là rất cần thiết, vì nếu không có luật đủ mạnh thì người trẻ tụi em rất khó tự bảo vệ mình trên mạng”, Quang Minh chia sẻ.
Luật An ninh mạng 2025: Bước hoàn thiện quan trọng của hành lang pháp lý số
Ngày 10/12/2025, Quốc hội đã thông qua Luật An ninh mạng 2025, Luật số 116/2025/QH15, có hiệu lực từ 1/7/2026. Đây là bước tiến quan trọng trong quá trình hoàn thiện hệ thống pháp luật điều chỉnh hoạt động trên không gian mạng, đáp ứng yêu cầu quản trị số trong kỷ nguyên AI.
Luật đặt trọng tâm vào bảo vệ an ninh dữ liệu và thông tin cá nhân. Các tổ chức, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ số có nghĩa vụ thực hiện các biện pháp bảo mật phù hợp, bảo đảm việc thu thập, lưu trữ và xử lý dữ liệu tuân thủ quy định pháp luật.
Việc nâng cao trách nhiệm pháp lý của doanh nghiệp không chỉ bảo vệ người dùng mà còn góp phần xây dựng môi trường kinh doanh số minh bạch và bền vững.
Điểm đáng chú ý là quy định nghiêm cấm sử dụng AI và công nghệ mới để làm giả hình ảnh, giọng nói hoặc tạo nội dung giả nhằm lừa đảo, xâm phạm danh dự, nhân phẩm cá nhân hoặc phục vụ mục đích vi phạm an ninh quốc gia.
Trong bối cảnh các công cụ tạo sinh ngày càng dễ tiếp cận, quy định này mang ý nghĩa phòng ngừa và răn đe quan trọng, giúp kiểm soát nguy cơ lạm dụng công nghệ.
Luật tiếp tục hoàn thiện quy định về trách nhiệm của cá nhân, tổ chức khi tham gia không gian mạng, đồng thời tăng cường yêu cầu phối hợp giữa nền tảng số và cơ quan có thẩm quyền trong xử lý nội dung vi phạm theo quy định pháp luật.
Đồng thời, cơ chế phối hợp giữa các cơ quan chức năng trong phát hiện, điều tra và xử lý hành vi xâm phạm an ninh mạng được tăng cường nhằm bảo đảm hiệu quả thực thi.
Việc hoàn thiện hành lang pháp lý thông qua Luật An ninh mạng 2025 cho thấy định hướng đặt pháp luật ở vị trí trung tâm của quản trị không gian số.
Pháp luật không chỉ là công cụ xử phạt mà còn là nền tảng để định hình môi trường số an toàn, lành mạnh và có trách nhiệm. Một khung pháp lý rõ ràng cũng tạo điều kiện cho doanh nghiệp công nghệ đổi mới sáng tạo trong giới hạn minh bạch, giảm thiểu rủi ro và nâng cao năng lực cạnh tranh.
Trong giai đoạn tới, thách thức không chỉ nằm ở việc ban hành quy định mà còn ở khâu tổ chức thực thi. Điều này đòi hỏi tăng cường hạ tầng an ninh mạng, nâng cao năng lực giám sát và đẩy mạnh hợp tác quốc tế trong xử lý vi phạm xuyên biên giới.
Khi pháp luật được thực thi nghiêm minh, ý thức cộng đồng được nâng cao và công nghệ được sử dụng có trách nhiệm, văn hóa số lành mạnh được kỳ vọng sẽ góp phần tạo nền tảng ổn định và vững chắc cho phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của Việt Nam trong kỷ nguyên số./.