Nuôi lươn đồng không bùn bằng thức ăn thảo dược: Hướng đi mới cho thủy sản bền vững ở Hải Phòng

Từ yêu cầu thực tiễn đến bài toán khoa học

Vừa qua, Sở KH&CN Hải Phòng đã tổ chức Hội nghị tư vấn, đánh giá, nghiệm thu nhiệm vụ KH&CN cấp thành phố: “Xây dựng mô hình nuôi lươn đồng thương phẩm trong bể không bùn có sử dụng thức ăn thảo dược trên địa bàn tỉnh Hải Dương ( nay là thành phố Hải Phòng)”.

Nhiệm vụ do Công ty Cổ phần Tập đoàn BB GREENFOOD VN chủ trì thực hiện, ThS. Nguyễn Tiến Thắng làm chủ nhiệm; Hội đồng khoa học do TS. Lê Lương Thịnh, Phó Giám đốc Sở KH&CN, làm Chủ tịch.

Lươn đồng là đối tượng thủy sản có giá trị kinh tế cao, được thị trường ưa chuộng. Tuy nhiên, phương thức nuôi truyền thống trong bùn tiềm ẩn nhiều rủi ro: Khó kiểm soát dịch bệnh, tốn công chăm sóc, ô nhiễm môi trường và khó đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm.

Trong khi đó, mô hình nuôi lươn không bùn đang dần được người dân quan tâm nhờ dễ quản lý, năng suất cao, song vẫn còn tồn tại thách thức về sức đề kháng của con nuôi và chi phí thức ăn.

“Việc nghiên cứu sử dụng các loại thảo dược sẵn có trong nước để bổ sung vào khẩu phần ăn của lươn không chỉ nhằm nâng cao tỷ lệ sống, mà còn hướng tới giảm phụ thuộc vào kháng sinh, hóa chất - đây là xu hướng tất yếu của ngành nuôi trồng thủy sản hiện nay,” TS. Lê Lương Thịnh nhấn mạnh.

Thảo dược - “chìa khóa” nâng cao sức khỏe vật nuôi

Trong quá trình triển khai nhiệm vụ, Ban chủ nhiệm đã tập trung thử nghiệm hiệu quả của việc bổ sung hỗn hợp thảo dược vào thức ăn cho lươn đồng. Hỗn hợp này được tuyển chọn từ các cây thuốc quen thuộc trong y học cổ truyền và dân gian Việt Nam như: Lá Đinh Lăng, Hoàn Ngọc trắng, Bìm bịp, Xạ đen, Cỏ xước và củ tỏi.

Theo ThS. Nguyễn Tiến Thắng, các loại thảo dược trên đều có đặc tính kháng khuẩn, tăng cường miễn dịch, hỗ trợ tiêu hóa và cải thiện sức khỏe tổng thể của vật nuôi. “Chúng tôi không lựa chọn ngẫu nhiên, mà dựa trên tổng hợp các nghiên cứu trong và ngoài nước, kết hợp với kinh nghiệm thực tế trong sản xuất,” ông cho biết.

Thử nghiệm được thiết kế với ba nghiệm thức bổ sung thảo dược ở các mức 1%, 2% và 3% vào khẩu phần thức ăn, so sánh với đối chứng sử dụng 100% thức ăn tự chế không bổ sung thảo dược. Kết quả theo dõi cho thấy, ở cả ba nghiệm thức có thảo dược, lươn đều sinh trưởng tốt, đặc biệt nghiệm thức bổ sung 3% cho hiệu quả vượt trội nhất.

Đáng chú ý, trong suốt thời gian thử nghiệm, đàn lươn không ghi nhận trường hợp mắc bệnh - yếu tố rất quan trọng trong điều kiện nuôi thâm canh mật độ cao.

Các chuyên gia thủy sản tham gia Hội đồng đánh giá nhận định: “Điểm đáng ghi nhận của đề tài là đã chứng minh được tác động tích cực của thảo dược một cách tương đối rõ ràng thông qua số liệu thực nghiệm, chứ không chỉ dừng ở mức kinh nghiệm.”

Mô hình thực tế, hiệu quả nhìn thấy rõ

Từ kết quả thử nghiệm ban đầu, Ban chủ nhiệm đã khảo sát và lựa chọn ba hộ dân tại thôn Hà Kỳ, xã Nguyên Giáp, thành phố Hải Phòng để triển khai mô hình nuôi lươn đồng thương phẩm trong bể không bùn, có sử dụng thức ăn bổ sung thảo dược. Quy mô mô hình đạt 120m², gồm 12 bể nuôi (10m²/bể), với tổng số 48.000 con lươn giống.

Kết quả theo dõi trong quá trình nuôi cho thấy, tỷ lệ sống của lươn ở các hộ tham gia mô hình đạt trung bình 97,85 ± 0,55% khi sử dụng khẩu phần có bổ sung 3% hỗn hợp thảo dược, cao hơn rõ rệt so với mức 93,75 ± 0,60% của nhóm không bổ sung. Sản lượng thu hoạch đạt từ 901,2 đến 957,0 kg mỗi bể 10m², mang lại lợi nhuận từ 56,9 đến 60,8 triệu đồng/bể.

Ông Phạm Văn Vân, một hộ tham gia mô hình, chia sẻ: “Trước đây gia đình tôi nuôi lươn theo cách cũ, vừa vất vả lại hay bị hao hụt. Từ khi áp dụng mô hình không bùn, lại dùng thức ăn có thảo dược, lươn khỏe hơn, ít bệnh, việc chăm sóc cũng nhẹ nhàng hơn nhiều. Quan trọng nhất là đầu ra ổn định, thương lái rất ưa chuộng.”

Không chỉ dừng ở hiệu quả kinh tế, mô hình còn cho thấy ưu điểm về môi trường: Nước thải ít ô nhiễm hơn, dễ xử lý, giảm mùi hôi so với nuôi trong bùn. Đây là yếu tố đặc biệt quan trọng trong bối cảnh nhiều khu vực nông thôn đang chịu áp lực từ ô nhiễm do chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản nhỏ lẻ.

Hoàn thiện quy trình - nền tảng để nhân rộng

Một kết quả quan trọng khác của nhiệm vụ là việc xây dựng và hoàn thiện một quy trình nuôi lươn đồng thương phẩm trong bể không bùn, có sử dụng thức ăn bổ sung thảo dược, được đánh giá là tương đối đơn giản, dễ áp dụng và phù hợp với điều kiện sản xuất của địa phương.

Quy trình này bao gồm các bước từ chuẩn bị bể nuôi, chọn giống, chế độ cho ăn, quản lý môi trường nước, đến phòng và xử lý một số bệnh thường gặp. Việc chuẩn hóa quy trình không chỉ giúp người dân dễ tiếp cận, mà còn tạo cơ sở khoa học để các cơ quan quản lý, khuyến nông - khuyến ngư tổ chức tập huấn, chuyển giao rộng rãi trong thời gian tới. Hội đồng khoa học đánh giá, điểm mạnh của đề tài nằm ở chỗ “đã gắn nghiên cứu với thực tiễn sản xuất, có số liệu kinh tế cụ thể và quy trình rõ ràng - đây là những điều người nông dân cần nhất”.

Đánh giá tổng thể kết quả nhiệm vụ, Hội đồng khoa học thống nhất nghiệm thu sau khi Ban chủ nhiệm tiếp thu, chỉnh sửa và bổ sung một số nội dung, đặc biệt là làm rõ hơn cơ chế tác động của thảo dược đối với vật nuôi, cũng như cập nhật thêm các công trình nghiên cứu liên quan.

TS. Lê Lương Thịnh cho rằng, trong bối cảnh ngành nông nghiệp đang chuyển mạnh sang hướng xanh, an toàn và bền vững, việc tận dụng nguồn thảo dược trong nước để nâng cao chất lượng con nuôi là hướng đi rất đáng khuyến khích. “Nếu được tiếp tục nghiên cứu chuyên sâu hơn, mô hình này hoàn toàn có thể mở rộng không chỉ với lươn, mà còn với một số đối tượng thủy sản khác,” ông nhận định.

Thực tế cho thấy, nhu cầu thị trường đối với các sản phẩm thủy sản an toàn, ít dư lượng kháng sinh ngày càng tăng. Mô hình nuôi lươn đồng không bùn, sử dụng thức ăn thảo dược không chỉ đáp ứng yêu cầu đó, mà còn giúp người nuôi giảm chi phí thuốc thú y, hạn chế rủi ro dịch bệnh.

Một cán bộ khuyến nông địa phương nhận xét: “Điều người dân quan tâm nhất là hiệu quả kinh tế và tính ổn định. Với mức lợi nhuận gần 60 triệu đồng cho mỗi bể 10m², đây rõ ràng là mô hình có sức thuyết phục. Nếu được hỗ trợ về giống, kỹ thuật và vốn ban đầu, khả năng nhân rộng là rất lớn.”

Có thể nói, nhiệm vụ “Xây dựng mô hình nuôi lươn đồng thương phẩm trong bể không bùn có sử dụng thức ăn thảo dược” là một ví dụ điển hình cho việc KH&CN đi vào đời sống sản xuất một cách thiết thực. Không chỉ tạo ra giá trị kinh tế, mô hình còn góp phần thay đổi tư duy sản xuất của người dân, hướng tới những phương thức nuôi trồng an toàn, thân thiện với môi trường.

Trong bức tranh chung của nông nghiệp Hải Phòng nói riêng và cả nước nói chung, những đề tài như vậy chính là “mắt xích” quan trọng giúp kết nối nghiên cứu với thực tiễn, đưa tri thức khoa học trở thành động lực phát triển bền vững cho khu vực nông thôn./.

L.H