Tết trong kỷ nguyên số: Khi chợ Xuân bước lên không gian mạng
Từ những siêu thị chật kín người ngày giáp Tết đến các phiên livestream bán quà xuân kéo dài hàng giờ, mùa cao điểm tiêu dùng lớn nhất năm đang thay đổi từng ngày. Công nghệ đang tái định hình hành vi tiêu dùng, phương thức kinh doanh và cách thị trường vận hành dịp Tết.
Không gian chợ Tết dịch chuyển và hành vi tiêu dùng thay đổi
Nếu như trước đây, hình ảnh quen thuộc của Tết là dòng người xếp hàng thanh toán, là những giỏ quà chất đầy xe đẩy trong siêu thị thì nay khung cảnh ấy đã bớt phần đông đúc. Thay vào đó, không ít gia đình chọn cách “đi chợ” qua điện thoại.
Chị Nguyễn Thị Hằng, (47 tuổi, Long Biên, Hà Nội) cho biết năm nay chị đặt gần như toàn bộ giỏ quà biếu, bánh mứt và thực phẩm khô qua nền tảng trực tuyến. “Tôi có thể so sánh giá giữa nhiều cửa hàng, đọc phản hồi của khách trước rồi mới quyết định. Đỡ phải chen chúc những ngày sát Tết”, chị nói.
Sự thay đổi này không chỉ diễn ra ở đô thị lớn. Tại một số địa phương, các hộ sản xuất nhỏ cũng chủ động đưa sản phẩm lên mạng xã hội, sàn thương mại điện tử, nhận đơn qua tin nhắn và chuyển hàng đi khắp nơi. Chợ Tết vì thế không biến mất, mà đang tồn tại song song ở hai không gian: Truyền thống và số hóa.
Trên các nền tảng như Shopee, dịp trước Tết luôn là thời điểm sôi động. Các gian hàng quà biếu, thực phẩm, đồ gia dụng đẩy mạnh quảng bá qua livestream, video ngắn và chương trình giảm giá theo giờ. Người tiêu dùng có thể tiếp cận nhiều lựa chọn hơn trong cùng một thời điểm, không bị giới hạn bởi vị trí địa lý. Cũng vì thế, khái niệm “đặc sản” không còn bị đóng khung theo kiểu phải đến tận nơi mới mua được.
Một món mứt ở miền Trung, một hộp trà ở vùng núi phía Bắc, một hũ mắm ở miền Tây có thể đi thẳng đến bàn ăn gia đình ở Hà Nội hay TP. HCM bằng dịch vụ vận chuyển nhanh.
Khi một cú chạm màn hình có thể thay cho một buổi dạo chợ, Tết vẫn rộn ràng, nhưng nhịp rộn ràng ấy đang dần có thêm tiếng “ting” của thông báo đơn hàng, tiếng quét mã QR, tiếng chuông giao hàng gõ cửa.
Nhưng điều đáng nói hơn là thói quen mua sắm đã thay đổi. Trước khi đặt hàng, nhiều người dành thời gian đọc đánh giá, xem hình ảnh thực tế, kiểm tra mức độ uy tín của gian hàng.
Quyết định mua không còn hoàn toàn dựa vào cảm quan trực tiếp mà dựa trên hệ thống thông tin số. Công nghệ khiến người tiêu dùng chủ động hơn, đồng thời cũng buộc người bán phải minh bạch hơn nếu muốn tồn tại lâu dài.
Thanh toán không tiền mặt cũng trở nên phổ biến trong mùa Tết. Từ việc quét mã QR tại cửa hàng đến chuyển khoản nhanh qua ứng dụng ngân hàng, các hình thức giao dịch số dần thay thế tiền mặt trong nhiều giao dịch nhỏ lẻ. Việc này tạo cảm giác tiện lợi, nhanh, ít phải chuẩn bị tiền lẻ, đặc biệt trong các tình huống mua bán gấp gáp cuối năm.
Những thay đổi ấy khiến không gian Tết mở rộng. Tết không còn chỉ hiện diện trong chợ hoa, siêu thị hay cửa hàng tạp hóa. Tết lan toả lên khắp môi trường mạng, nơi người bán và người mua gặp nhau qua màn hình, qua dữ liệu và qua các nền tảng trung gian.
Công nghệ, tính minh bạch và những yêu cầu mới của thị trường dịp cao điểm
Sự dịch chuyển lên môi trường số mang lại nhiều tiện ích, nhưng cũng đặt ra yêu cầu mới đối với thị trường dịp Tết. Khi sức mua tăng mạnh, rủi ro về chất lượng hàng hóa và thông tin sai lệch cũng có thể gia tăng nếu thiếu kiểm soát.
Vì vậy, nhu cầu minh bạch trở nên cấp thiết hơn. Hiện nay, nhiều sản phẩm thực phẩm và quà biếu đã được gắn mã QR để người tiêu dùng truy xuất nguồn gốc. Chỉ cần quét mã bằng điện thoại, người mua có thể kiểm tra thông tin cơ bản về đơn vị sản xuất hoặc thời gian đóng gói.
Đây là bước tiến so với cách kiểm tra truyền thống chỉ dựa vào nhãn in trên bao bì. Dù vậy, người tiêu dùng cũng hiểu rằng mã QR chỉ thực sự có ý nghĩa khi dữ liệu phía sau nó được cập nhật trung thực, có thể đối chiếu, và không chỉ là một “lớp áo” làm đẹp.
Ở phía người bán, việc số hóa cũng tạo áp lực phải làm ăn bài bản hơn. Nhiều hộ kinh doanh nhỏ đã sử dụng ứng dụng quản lý bán hàng, theo dõi đơn, kiểm soát tồn kho, ghi nhận doanh thu theo ngày. Trong mùa cao điểm, chỉ cần sai lệch khâu đóng gói hoặc giao nhầm hàng là mất uy tín.
Khi giao dịch dịch chuyển mạnh lên môi trường số, áp lực kiểm soát thị trường dịp cao điểm cũng gia tăng. Kết quả triển khai đợt cao điểm từ ngày 15/12/2025 đến 3/2/2026 cho thấy những con số đáng chú ý.
Lực lượng Quản lý thị trường Hà Nội đã kiểm tra 1.597 vụ việc, xử lý 1.580 vụ, chuyển cơ quan điều tra 23 vụ; tổng số tiền phạt hành chính 25,8 tỷ đồng, trị giá hàng hóa tiêu hủy 11,9 tỷ đồng và tịch thu 8,2 tỷ đồng. Theo đánh giá, việc tăng cường kiểm tra đồng bộ cả thị trường truyền thống và thương mại điện tử góp phần hạn chế hàng hóa không rõ nguồn gốc, hàng giả lưu thông trong dịp cao điểm cuối năm.
Tết trong kỷ nguyên số vì thế không chỉ là câu chuyện của tiện ích mua sắm. Đó là sự thay đổi đồng thời ở hành vi tiêu dùng, phương thức kinh doanh và cách vận hành thị trường. Không gian lễ hội được mở rộng, kết nối nhanh hơn và linh hoạt hơn, nhưng cũng đòi hỏi trách nhiệm cao hơn. Người bán phải chuẩn hơn, người mua phải tỉnh hơn, còn cơ chế quản lý phải theo kịp một thị trường đang dịch chuyển nhanh hơn thói quen.
Giữa sắc xuân ngoài phố và những phiên chợ online trên màn hình, Tết vẫn giữ tinh thần cũ: Đủ đầy, tử tế, ấm áp. Chỉ khác rằng, sự đủ đầy ấy giờ đây có thể được thực hiện bằng một cú chạm, được thanh toán bằng một mã QR, được chuyển đi bằng một tuyến giao hàng./.