Khi “chúc Tết online” ngày càng phổ biến, cách nào để an toàn?

Giao tiếp trên môi trường số ngày càng rõ nét dịp Tết Nguyên Đán

Tại Việt Nam, thói quen hoạt động trên môi trường số càng thể hiện rõ nét hơn trong dịp Tết Nguyên Đán - thời điểm quan trọng nhất trong năm để các gia đình sum họp.

Khi các thành viên trong gia đình dành nhiều thời gian bên nhau hơn, dù trực tiếp hay kết nối từ xa, các nền tảng số ngày càng đóng vai trò trung tâm trong tương tác hằng ngày, các hoạt động giải trí chung và giao tiếp góp phần kết nối các thế hệ trong gia đình trở nên gần gũi hơn.

Từ thực tế đó, Kaspersky đã thực hiện một khảo sát để làm rõ các thói quen phổ biến của đời sống gia đình hiện đại trong kỷ nguyên số, đồng thời chỉ ra những thách thức về an ninh mạng tiềm ẩn phía sau các hoạt động tương tác trực tuyến.

Theo khảo sát mới nhất từ Kaspersky, 97% đáp viên sử dụng các nền tảng số để tương tác với các thành viên trong gia đình.

Cụ thể, 86% thường xuyên liên lạc qua các ứng dụng nhắn tin, 58% duy trì gọi video, và 44% thậm chí còn chia sẻ tài khoản xem phim trực tuyến. Quá trình số hóa đang biến việc giao tiếp trong gia đình trở nên tiện lợi và linh hoạt hơn bao giờ hết.

Xu hướng này đặc biệt phổ biến tại Việt Nam vào dịp Tết Nguyên đán - thời điểm các hoạt động tương tác gia đình và hoạt động trực tuyến chung gia tăng rõ rệt.

Các chuyên gia của Kaspersky cảnh báo, mức độ kết nối trực tuyến cao hơn cũng đồng nghĩa với việc người dùng cần nâng cao ý thức về an toàn số và bảo vệ thiết bị cá nhân.

Lựa chọn hàng đầu khi liên lạc với người thân

Theo khảo sát ở phạm vi toàn cầu, việc nhắn tin thường xuyên qua các ứng dụng như WhatsApp, Telegram, Signal, Viber… là lựa chọn hàng đầu của người dùng khi liên lạc với người thân. Phương thức liên lạc này phổ biến nhất trong nhóm người dùng từ 35-54 tuổi, được 89% đáp viên lựa chọn.

Ngược lại, việc giữ liên lạc với người thân thông qua phương thức gọi video là cách thức ít phổ biến hơn, được 58% người tham gia khảo sát lựa chọn.

Riêng tại Việt Nam, các nhóm chat gia đình thường trở nên sôi động hơn trong dịp Tết, khi các thành viên cập nhật tình hình hằng ngày, gửi lời chúc và khoảnh khắc lễ hội qua những nền tảng phổ biến như Zalo, Messenger.

Các ứng dụng nhắn tin trở thành kênh kết nối chính; gọi video thường chỉ được dùng cho những trường hợp không thể gặp mặt trực tiếp, chứ không phải như một phương thức giao tiếp thường xuyên.

Một cách kết nối trực tuyến phổ biến khác trong các gia đình phạm vi khảo sát là chia sẻ bài đăng, meme trên mạng xã hội hoặc qua ứng dụng nhắn tin (53%). Nhóm tuổi từ 18-34 đang dẫn đầu xu hướng này với tỷ lệ tham gia là 58%.

Tại Việt Nam, cách thức kết nối này cũng ngày càng trở nên phổ biến trong dịp Tết, khi các thành viên trong gia đình chia sẻ cho nhau hình ảnh, video và nội dung mang không khí lễ hội. Điều này cho thấy sự hài hước và những nét tương đồng về văn hóa đang trở thành sợi dây liên kết không thể thiếu trong các gia đình hiện đại.

Theo khảo sát toàn cầu như trên của Kaspersky, nhóm người dùng lớn tuổi (trên 55 tuổi) nhìn chung ít tham gia các hoạt động trong môi trường số hơn so với các độ tuổi khác, mặc dù tỷ lệ những người trò chuyện với gia đình qua các ứng dụng nhắn tin vẫn ngang bằng với mức trung bình là 85%.

Đáng chú ý, 42% người dùng trong nhóm này cũng chia sẻ meme và bài đăng trên mạng xã hội. Dù mức độ tham gia môi trường số của nhóm lớn tuổi đang tăng lên, họ có thể vẫn chưa sẵn sàng đối mặt với các mối đe dọa an ninh mạng và hình thức lừa đảo trực tuyến.

Vấn đề này đặc biệt đáng lưu ý tại Việt Nam trong dịp Tết. Để gìn giữ văn hóa truyền thống mùa lễ hội, nhiều người lớn tuổi bắt đầu sử dụng phương thức “lì xì điện tử” thông qua các ứng dụng ngân hàng số.

Chỉ với vài thao tác trên điện thoại thông minh, người dùng có thể gửi lì xì cho người thân mà không cần đến tiền mặt hay phong bao lì xì truyền thống.

Khi tần suất tham gia vào các hoạt động tài chính trực tuyến tăng lên, người dùng cần chủ động trang bị kiến thức. Đồng thời, hướng dẫn người thân lớn tuổi cách sử dụng thiết bị an toàn và nhận biết rủi ro trên không gian mạng.

Ngay cả với những người dùng thành thạo công nghệ, giao tiếp trực tuyến vẫn luôn tiềm ẩn nhiều rủi ro an ninh mạng. Từ các chiêu lừa đảo giả mạo tin nhắn hợp pháp (phishing) đến những hình thức lừa đảo tinh vi dựa trên thao túng tâm lý, môi trường số giờ đây “len lỏi” ngay trong các kênh giao tiếp cá nhân riêng tư nhất của mỗi người.

Trong dịp Tết, khi các nhóm chat gia đình hoạt động sôi nổi với hàng loạt tin nhắn chúc mừng, lì xì điện tử hay lịch trình du xuân, những rủi ro này càng trở nên khó nhận diện hơn bao giờ hết.

Để giảm thiểu rủi ro khi sử dụng các ứng dụng nhắn tin, chuyên gia khuyến nghị người dùng nên: Kích hoạt quy trình xác thực hai yếu tố ngay khi có thể, sử dụng mật khẩu mạnh, phức tạp và khác nhau cho từng tài khoản, luôn cảnh giác với liên kết hoặc tệp đính kèm bất ngờ, trang bị giải pháp bảo mật đáng tin cậy có tính năng chống lừa đảo cho ứng dụng nhắn tin, đồng thời thường xuyên theo dõi và áp dụng các khuyến nghị bảo mật từ chuyên gia Kaspersky.

Tài khoản dùng chung trong gia đình - tiện lợi hay rủi ro?

Khảo sát toàn cầu cũng cho thấy, 70% gia đình chọn xem phim cùng nhau trong thời gian rảnh, với 44% dùng chung tài khoản xem phim. Trò chơi trực tuyến chưa đạt được mức độ phổ biến tương đương, khi chỉ được 35% đáp viên thuộc phạm vi khảo sát lựa chọn. Đáng chú ý, con số này tăng lên đáng kể ở thế hệ trẻ với tỷ lệ 45%.

Tại Việt Nam, thói quen dùng chung tài khoản đặc biệt phổ biến trong dịp Tết, khi các gia đình dành nhiều thời gian quây quần và cùng nhau tận hưởng các hoạt động giải trí. Nhìn bề ngoài, việc dùng chung tài khoản xem phim hay trò chơi có vẻ là giải pháp tiết kiệm. Tuy nhiên, trên thực tế, điều này lại vô tình mở ra nhiều rủi ro về bảo mật và quyền riêng tư, nhất là khi nhiều người cùng đăng nhập bằng một tài khoản và mật khẩu duy nhất.

Những tài khoản dùng chung này dễ trở thành “điểm yếu” bảo mật: Chỉ cần thiết bị của một thành viên trong gia đình bị xâm nhập, kẻ tấn công có thể chiếm quyền truy cập toàn bộ tài khoản.

Thêm vào đó, thói quen dùng chung một mật khẩu cho nhiều nền tảng khác nhau đồng nghĩa với việc chỉ cần một lần rò rỉ, toàn bộ thông tin tài chính, email và các dữ liệu nhạy cảm khác đều có nguy cơ bị phơi bày. Các chuyên gia khuyến nghị người dùng nên sử dụng trình quản lý mật khẩu để bảo vệ và quản lý mật khẩu an toàn cho tất cả các thành viên trong gia đình.

Bà Marina Titova, Phó Chủ tịch phụ trách mảng Khách hàng cá nhân của Kaspersky chia sẻ: Trẻ em và người lớn tuổi là những nhóm dễ bị tổn thương hơn cả, vì thế việc để mắt và bảo vệ các thành viên trong gia đình trên không gian mạng nên được ưu tiên hàng đầu. Bảo vệ quyền riêng tư trên môi trường số và áp dụng các biện pháp an ninh mạng là cách thiết thực để chúng ta chăm sóc, bảo vệ những người thân yêu.

Tại Việt Nam, việc giao tiếp giữa các thành viên gia đình đã được số hóa đáng kể. Đặc biệt trong dịp Tết, việc trao đổi trong các nhóm chat, gửi lời chúc online và thanh toán trực tuyến trở thành một phần không thể thiếu trong tương tác hằng ngày.

Để giúp các gia đình Việt Nam an tâm vui Tết, Kapersky có chương trình bảo vệ tốt nhất đúng vào thời điểm nhu cầu liên lạc, dùng chung thiết bị và chuyển tiền online của cả nhà đang tăng cao hơn bao giờ hết.

Ông Ngô Tấn Vũ Khanh, Giám đốc Quốc gia của Kaspersky tại Việt Nam cho hay: “Công nghệ đang mang các thành viên xích lại gần nhau hơn. Vì thế, khi mọi thế hệ đều biết cách tự bảo vệ mình trên mạng, những khoảnh khắc sum vầy sẽ càng thêm trọn vẹn và an tâm”./.

Hạnh Tâm