Hai giống lay ơn tiềm năng mở lối thương hiệu hoa Ninh Bình

Bài toán giống trong ngành hoa lay ơn và yêu cầu đổi mới để bắt nhịp thị trường Tết

Những năm gần đây, sản xuất hoa, cây cảnh tại khu vực tỉnh Nam Định cũ (nay là tỉnh Ninh Bình) đã có bước chuyển mình mạnh mẽ, từng bước trở thành ngành hàng nông nghiệp có giá trị kinh tế cao. Trong đó, hoa lay ơn là một trong những loại hoa chủ lực, đặc biệt được ưa chuộng vào dịp Tết Nguyên đán nhờ dáng hoa vươn cao, màu sắc rực rỡ, biểu trưng cho sự đủ đầy, thịnh vượng.

Theo thống kê, diện tích trồng hoa lay ơn của địa phương đã tăng đáng kể trong vòng vài năm trở lại đây, từ khoảng 45 ha năm 2019 lên gần 70 ha vào năm 2023. Sự mở rộng này phản ánh nhu cầu thị trường ngày càng lớn, nhất là vào những tháng cao điểm phục vụ Tết và lễ hội. Tuy nhiên, đằng sau bức tranh tăng trưởng đó là không ít thách thức đang đặt ra cho người trồng hoa.

Vấn đề lớn nhất nằm ở nguồn giống. Trong nhiều năm, sản xuất hoa lay ơn tại Ninh Bình vẫn phụ thuộc chủ yếu vào giống nhập ngoại với giá thành cao, chi phí đầu tư lớn và tiềm ẩn nhiều rủi ro. Việc tự nhân giống trong điều kiện sản xuất nhỏ lẻ dễ dẫn đến thoái hóa giống, suy giảm chất lượng hoa và khả năng chống chịu sâu bệnh.

Bên cạnh đó, cơ cấu màu sắc của các giống hiện trồng chưa thực sự đa dạng, trong khi thị hiếu người tiêu dùng ngày càng khắt khe, đòi hỏi những gam màu mới lạ, cành hoa dài, số hoa trên cành nhiều và đồng đều.

Đặc biệt, trong bối cảnh sản xuất hoa phục vụ Tết - thời điểm “vàng” của ngành hoa cảnh - yêu cầu về tính ổn định của giống, khả năng sinh trưởng đồng đều và tỷ lệ hoa loại I càng trở nên khắt khe. Chỉ cần thời gian sinh trưởng chênh lệch hoặc sâu bệnh phát sinh mạnh, người trồng hoa có thể đối mặt với rủi ro mất mùa hoặc giảm mạnh giá trị thương phẩm.

Xuất phát từ thực tế đó, việc nghiên cứu, tuyển chọn và đưa vào sản xuất các giống hoa lay ơn mới, phù hợp điều kiện sinh thái địa phương và nhu cầu thị trường Tết, đã trở thành yêu cầu cấp thiết đối với ngành hoa cảnh Ninh Bình.

Hai giống lay ơn mới K1 và K2 - Kết quả nghiên cứu gắn với thực tiễn sản xuất

Xuất phát từ yêu cầu đổi mới giống và nâng cao hiệu quả sản xuất hoa lay ơn, đề tài cấp tỉnh “Nghiên cứu tuyển chọn và phát triển một số giống hoa lay ơn mới (Gladiolus communis L.) tại Nam Định” đã được Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Hoa, Cây cảnh - Viện Nghiên cứu Rau quả triển khai trong giai đoạn 2023 - 2025.

Trong khuôn khổ đề tài, các dòng, giống hoa lay ơn mới được nghiên cứu, tuyển chọn và đánh giá thông qua trồng khảo nghiệm trong vụ Đông Xuân 2024 - 2025 tại địa phương. Quá trình theo dõi, đánh giá được thực hiện chặt chẽ trên các chỉ tiêu sinh trưởng, hình thái hoa, khả năng chống chịu sâu bệnh và hiệu quả kinh tế.

Trên cơ sở kết quả bước đầu, một số giống triển vọng tiếp tục được theo dõi, hoàn thiện quy trình kỹ thuật và xây dựng mô hình sản xuất trong vụ Đông Xuân 2025 - 2026 nhằm đánh giá khả năng thích ứng và hiệu quả trong điều kiện sản xuất hàng hóa.

Kết quả cho thấy, trong số các dòng lai được khảo nghiệm, hai dòng K1 và K2 nổi bật với nhiều đặc tính ưu việt, được đánh giá là phù hợp để bổ sung vào cơ cấu giống hoa lay ơn của tỉnh.

Giống K1, được đặt tên thương mại là Lay ơn Đỏ Nam Định (LoĐ_NĐ), gây ấn tượng mạnh với màu đỏ tươi rực rỡ - gam màu được thị trường Tết đặc biệt ưa chuộng.

Thời gian sinh trưởng của giống dao động từ 80 - 85 ngày, phù hợp với kế hoạch sản xuất hoa phục vụ dịp cuối năm. Chiều dài cành hoa đạt trung bình 125 - 138 cm, mỗi cành mang từ 13 - 15 hoa, phân bố đều, nở đồng loạt, tạo hình dáng đẹp mắt. Đáng chú ý, tỷ lệ thu hoạch hoa đạt trên 96%, trong đó phần lớn là hoa loại I, đáp ứng tiêu chuẩn thương phẩm cao.

Trong khi đó, giống K2 - Lay ơn Hồng Nam Định (LoH_NĐ) - mang đến làn gió mới về màu sắc với tông hồng cam dịu nhẹ, khác biệt so với các giống phổ biến hiện nay. Thời gian sinh trưởng của giống từ 84- 90 ngày, cành hoa vươn dài vượt trội, đạt 140 - 145 cm, mỗi cành có 14 - 16 hoa. Tỷ lệ thu hoạch lên tới hơn 98%, cao hơn rõ rệt so với nhiều giống đang trồng tại địa phương.

Chính sự khác biệt về màu sắc và hình thái đã giúp giống K2 nhanh chóng nhận được sự quan tâm của thương lái và người tiêu dùng, đặc biệt trong phân khúc hoa trang trí dịp Tết.

Không chỉ nổi bật về hình thái và năng suất, cả hai giống lay ơn mới còn thể hiện khả năng chống chịu sâu bệnh tốt, đặc biệt là bệnh khô đầu lá - căn bệnh phổ biến gây thiệt hại lớn trong sản xuất hoa lay ơn. Bên cạnh đó, hệ số nhân giống vô tính của hai giống đều ở mức cao, giúp nông dân chủ động nguồn giống, giảm chi phí đầu vào và hạn chế phụ thuộc vào nguồn giống nhập ngoại.

Từ giống mới đến thương hiệu hoa lay ơn Ninh Bình - Hướng đi bền vững cho mùa Xuân dài lâu

Kết quả khảo sát thị trường trong quá trình xây dựng mô hình cho thấy, nông dân và thương lái đều đánh giá cao hai giống lay ơn K1 và K2.

Các ưu điểm như màu sắc bắt mắt, cành hoa dài, hoa to, độ đồng đều cao và khả năng tiêu thụ thuận lợi là những yếu tố quan trọng giúp giống mới nhanh chóng tiếp cận sản xuất đại trà.

Đối với người trồng hoa, việc có trong tay giống lay ơn phù hợp cho sản xuất vụ Đông Xuân - vụ hoa gắn liền với Tết Nguyên đán - không chỉ mang ý nghĩa kinh tế mà còn tạo sự chủ động trong kế hoạch sản xuất. Thay vì phụ thuộc vào nguồn giống nhập ngoại với chi phí cao và rủi ro lớn, nông dân có thể từng bước xây dựng vùng sản xuất hoa dựa trên giống nội địa chất lượng cao, ổn định và bền vững.

Từ góc độ quản lý, việc tuyển chọn thành công hai giống lay ơn mới góp phần quan trọng trong việc đa dạng hóa cơ cấu giống hoa của tỉnh Ninh Bình.

Đây là tiền đề để địa phương từng bước hình thành vùng sản xuất hoa lay ơn tập trung, gắn với tiêu chuẩn chất lượng và định hướng xây dựng thương hiệu. Trong bối cảnh thị trường hoa ngày càng cạnh tranh, việc sở hữu những giống hoa mang “dấu ấn địa phương” là lợi thế không nhỏ để nâng cao giá trị sản phẩm.

Xa hơn, hai giống lay ơn K1 và K2 không chỉ phục vụ thị trường trong tỉnh mà còn có tiềm năng mở rộng ra các địa phương lân cận và hướng tới xuất khẩu. Với ưu thế về hình thái, chất lượng và khả năng thích ứng, các giống này phù hợp với xu thế phát triển nông nghiệp bền vững, giảm chi phí sản xuất, tăng hiệu quả kinh tế và bảo vệ môi trường.

Khi mùa Xuân gõ cửa, những cành lay ơn đỏ thắm, hồng cam vươn cao không chỉ làm đẹp cho không gian ngày Tết mà còn mang theo kỳ vọng về một hướng đi mới cho ngành hoa cảnh Ninh Bình. Từ những thí nghiệm trên đồng ruộng đến mô hình sản xuất quy mô rộng, hai giống lay ơn mới đang từng bước khẳng định giá trị, mở ra cơ hội nâng cao thu nhập cho nông dân và góp phần xây dựng thương hiệu hoa Ninh Bình trên bản đồ hoa cảnh Việt Nam.

Câu chuyện của lay ơn K1 và K2 cũng là minh chứng rõ nét cho việc nghiên cứu khoa học gắn với thực tiễn sản xuất. Và biết đâu, trong những mùa Tết sắp tới, sắc hoa lay ơn Ninh Bình sẽ trở thành lựa chọn quen thuộc trên khắp mọi miền, mang theo hương Xuân và niềm tin về một nền nông nghiệp phát triển bền vững, giàu bản sắc./.

Lê Hạnh