Xu thế khí tượng thủy văn năm 2026: Bão ít hơn nhưng không thể chủ quan
Nếu như năm 2025 được ghi nhận là “năm của những kỷ lục thời tiết”, bức tranh khí tượng thủy văn năm 2026 được dự báo có nhiều điểm khác biệt đáng chú ý.
Theo nhận định của các cơ quan chuyên môn, số lượng bão và áp thấp nhiệt đới có khả năng ảnh hưởng đến Việt Nam trong năm 2026 sẽ ít hơn so với trung bình nhiều năm. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa với việc mức độ rủi ro giảm đi. Ngược lại, bão mạnh, nắng nóng gay gắt, khô hạn cục bộ và những biến động thời tiết khó lường tiếp tục là các yếu tố cần được đặt trong trạng thái cảnh giác cao.
Thông tin này được ông Hoàng Phúc Lâm, Phó Giám đốc Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn Quốc gia tại Hội thảo thông tin báo chí về dự báo xu thế khí tượng thủy văn năm 2026 diễn ra vào chiều 3/2 tại Hà Nội.
ENSO - “Chìa khóa” định hình thời tiết năm 2026
Một trong những cơ sở quan trọng để đưa ra dự báo xu thế khí tượng thủy văn năm 2026 là trạng thái của ENSO - hiện tượng dao động khí quyển - đại dương có ảnh hưởng sâu rộng đến thời tiết toàn cầu.
Theo các chuyên gia khí tượng, giai đoạn đầu năm 2026, ENSO đang trong trạng thái La Nina yếu. Tuy nhiên, khả năng cao hiện tượng này sẽ chuyển sang trạng thái trung tính trong nửa đầu năm, trước khi có xu hướng dịch chuyển sang pha El Nino vào những tháng cuối năm.
Sự chuyển pha này mang ý nghĩa đặc biệt. Trong điều kiện ENSO trung tính và nghiêng dần về pha nóng, hoàn lưu khí quyển trên khu vực Thái Bình Dương có những điều chỉnh đáng kể: Gió tín phong suy yếu, hoạt động đối lưu dịch chuyển về khu vực trung tâm Thái Bình Dương và giảm dần ở phía Tây - nơi có Biển Đông và Đông Nam Á.
Điều đó đồng nghĩa với việc hoạt động hình thành bão trên Biển Đông có thể không sôi động như những năm La Nina mạnh, song lại tiềm ẩn nguy cơ xuất hiện những cơn bão có cường độ lớn, đường đi phức tạp và khó dự báo hơn.
Bão năm 2026: Ít hơn về số lượng, khó lường về cường độ
Dựa trên các mô hình dự báo dài hạn, tổng số bão và áp thấp nhiệt đới hoạt động trên Biển Đông trong năm 2026 được dự báo thấp hơn mức trung bình nhiều năm. Số cơn có khả năng ảnh hưởng trực tiếp đến đất liền Việt Nam cũng ở mức thấp hơn so với giai đoạn cao điểm những năm gần đây.
Trong nửa đầu năm (từ khoảng tháng 2 - 7/2026), hoạt động của bão và áp thấp nhiệt đới được nhận định ở mức tương đương trung bình nhiều năm. Đây là giai đoạn Biển Đông thường chưa bước vào cao điểm mùa bão, song vẫn có thể xuất hiện những hệ thống thời tiết nguy hiểm, đặc biệt là áp thấp nhiệt đới gây mưa lớn cục bộ.
Từ tháng 8 - 12, giai đoạn thường ghi nhận số lượng bão nhiều nhất trong năm, xu thế chung lại cho thấy sự suy giảm về tần suất. Tuy nhiên, các chuyên gia đặc biệt lưu ý rằng số lượng ít không đồng nghĩa với mức độ rủi ro thấp. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, những cơn bão xuất hiện có thể đạt cường độ mạnh, thậm chí rất mạnh, kèm theo mưa lớn, gió giật và nước dâng do bão.
Về không gian ảnh hưởng, từ cuối mùa hè sang đầu thu, bão và áp thấp nhiệt đới có xu hướng tác động nhiều hơn đến khu vực Bắc Bộ. Sang những tháng cuối năm, phạm vi ảnh hưởng dịch chuyển dần xuống Trung Bộ và Nam Bộ. Sự phân bố này đòi hỏi công tác phòng, chống thiên tai phải được triển khai linh hoạt theo từng vùng và từng thời điểm.
Nắng nóng: Đến sớm hơn, kéo dài và gay gắt hơn
Nếu như số lượng bão năm 2026 được dự báo giảm, thì nắng nóng lại là yếu tố được đánh giá có xu hướng gia tăng rõ rệt so với năm 2025.
Ngay từ cuối tháng 2 đến đầu tháng 3, khu vực Đông Nam Bộ có khả năng bước vào những đợt nắng nóng đầu tiên. Sau đó, vùng nắng nóng mở rộng dần sang Tây Nam Bộ, gây áp lực lớn lên sinh hoạt, sản xuất và nguồn nước trong mùa khô.
Ở khu vực phía Bắc, nắng nóng cục bộ có thể xuất hiện từ tháng 3 tại vùng Tây Bắc. Từ tháng 4, các tỉnh từ Thanh Hóa đến Thừa Thiên Huế bắt đầu ghi nhận các đợt nắng nóng diện rộng. Đến cuối tháng 4 và đầu tháng 5, nắng nóng có khả năng bao trùm phần lớn Bắc Bộ và Trung Bộ.
Đáng chú ý, giai đoạn từ tháng 5 đến tháng 8, nắng nóng tại Bắc Bộ và Trung Bộ được dự báo gia tăng cả về cường độ lẫn thời gian kéo dài, trong khi khu vực phía Nam có xu hướng giảm dần từ giữa mùa hè. So với năm 2025, nắng nóng năm 2026 có khả năng xuất hiện nhiều hơn và gay gắt hơn, đặc biệt trong bối cảnh đô thị hóa nhanh và hiệu ứng đảo nhiệt đô thị ngày càng rõ rệt.
Không khí lạnh: Ít hơn nhưng vẫn tiềm ẩn rét đậm, rét hại
Trong những tháng đầu năm 2026, hoạt động của không khí lạnh được dự báo yếu hơn so với trung bình nhiều năm. Tuy nhiên, điều này không loại trừ khả năng xuất hiện các đợt rét đậm, rét hại, nhất là tại khu vực vùng núi phía Bắc.
Tháng 2 được nhận định là thời điểm cần đặc biệt lưu ý, khi không khí lạnh có thể kết hợp với độ ẩm cao gây ra băng giá, sương muối tại các khu vực núi cao. Hiện tượng mưa nhỏ, mưa phùn ở miền Bắc vẫn tập trung chủ yếu trong nửa cuối tháng 2 và tháng 3, ảnh hưởng không nhỏ đến sinh hoạt, giao thông và sản xuất nông nghiệp.
Mưa và lũ: Không nhiều về số đợt, nhưng nguy cơ cục bộ vẫn cao
Về tổng thể, mùa mưa năm 2026 trên phạm vi toàn quốc được dự báo diễn ra ở mức tương đương trung bình nhiều năm. Thời điểm bắt đầu mùa mưa tại các khu vực không có nhiều biến động lớn: Tây Nguyên vào cuối tháng 4 – đầu tháng 5, Nam Bộ vào nửa cuối tháng 5 và Bắc Bộ vào khoảng tháng 5.
Số đợt mưa lớn diện rộng trong năm được dự báo ở mức xấp xỉ hoặc thấp hơn trung bình nhiều năm. Tuy nhiên, trong điều kiện biến đổi khí hậu, mưa lớn cục bộ với cường suất cao trong thời gian ngắn vẫn có khả năng gây ra ngập úng đô thị, lũ quét và sạt lở đất tại nhiều địa phương.
Các đợt mưa lớn diện rộng có xu hướng bắt đầu từ tháng 6 tại Bắc Bộ, sau đó dịch chuyển dần xuống phía Nam và kết thúc vào khoảng tháng 11 tại Trung Bộ.
Khô hạn, xâm nhập mặn và những thách thức dài hạn
Trong mùa khô đầu năm 2026, xâm nhập mặn tại đồng bằng sông Cửu Long được dự báo ở mức xấp xỉ trung bình nhiều năm và thấp hơn so với mùa khô 2024–2025. Dù vậy, giai đoạn từ tháng 2 đến tháng 4 vẫn cần được theo dõi chặt chẽ, đặc biệt tại các khu vực ven biển và cửa sông.
Từ tháng 4 đến tháng 7, nguy cơ khô hạn và thiếu nước cục bộ có thể xảy ra tại một số tỉnh Tây Nguyên như Gia Lai, Đắk Lắk, Lâm Đồng, nhất là tại những khu vực nằm ngoài vùng cấp nước của các công trình thủy lợi.
Bài toán thích ứng trong bối cảnh biến đổi khí hậu
Năm 2025 đã để lại nhiều bài học đắt giá với hàng loạt hiện tượng thời tiết cực đoan mang tính “dị thường”. Bước sang năm 2026, dù số lượng bão được dự báo giảm, song các chuyên gia đều thống nhất rằng mức độ rủi ro thiên tai không vì thế mà giảm theo.
Biến đổi khí hậu đang làm thay đổi quy luật thời tiết truyền thống, khiến các hiện tượng cực đoan xuất hiện với cường độ lớn hơn, phạm vi ảnh hưởng rộng hơn và khó dự báo hơn. Trong bối cảnh đó, việc nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo sớm, đồng thời chủ động các phương án phòng, chống thiên tai theo kịch bản linh hoạt là yêu cầu cấp thiết.
Năm 2026 không chỉ là bài toán dự báo số cơn bão, mà còn là bài toán về khả năng thích ứng của xã hội trước những biến động ngày càng phức tạp của khí hậu. Bão có thể ít hơn, nhưng nắng nóng, hạn hán, mưa cực đoan và các hình thái thời tiết bất thường khác vẫn là những thách thức hiện hữu, đòi hỏi sự chủ động và chuẩn bị từ sớm, từ xa./.