Tăng trưởng xanh phải được lượng hóa, kiểm chứng và nhân rộng trong thực tiễn
Tăng trưởng xanh không thể dừng ở chủ trương hay khẩu hiệu, mà phải được lượng hóa, kiểm chứng và có khả năng nhân rộng trong thực tiễn. Tăng trưởng xanh đã vượt ra khỏi phạm vi của tầm nhìn chiến lược, trở thành câu chuyện của các hệ thống vận hành cụ thể, từ đo lường môi trường, xây dựng tiêu chuẩn đến quản trị dựa trên bằng chứng khoa học.
Ngày 3/2, tại Hà Nội, Viện Nghiên cứu Tăng trưởng xanh (AGG) - Học viện Nông nghiệp Việt Nam tổ chức Hội nghị “Dấu ấn hành trình 5 năm kiến tạo tăng trưởng xanh” và Tọa đàm “Định hướng phát triển xanh trong kỷ nguyên mới”, với sự tham dự của đông đảo nhà khoa học, nhà quản lý và đại diện doanh nghiệp.
Hội nghị đánh dấu chặng đường 5 năm hình thành và phát triển của AGG (2020-2025), đồng thời giới thiệu định hướng chiến lược giai đoạn 2026-2030.
Phát triển từ nền tảng Trung tâm Quan trắc và Phân tích môi trường, sau 5 năm, AGG từng bước khẳng định năng lực nghiên cứu và ứng dụng với hệ thống phòng thí nghiệm đạt chuẩn ISO/IEC 17025:2017, hơn 45 phép thử được công nhận và nhiều thiết bị phân tích hiện đại.
Viện đã làm chủ một số công nghệ xử lý môi trường “Make in Vietnam” như xử lý nước thải chăn nuôi, vật liệu xúc tác quang phân hủy các chất ô nhiễm hữu cơ bền, chế phẩm vi sinh công nghệ cao, góp phần giảm thiểu ô nhiễm môi trường.
Cùng với hoạt động nghiên cứu, AGG triển khai các mô hình nông nghiệp bền vững gắn với du lịch sinh thái, hỗ trợ hàng nghìn nông dân tại các vùng trọng điểm chuyển đổi sang canh tác hữu cơ, qua đó tạo ra những tác động xã hội tích cực và lâu dài.
Tăng trưởng xanh không thể dừng ở chủ trương hay khẩu hiệu
Phát biểu tại Hội nghị, PGS.TS. Nguyễn Công Tiệp, Phó Giám đốc Học viện Nông nghiệp Việt Nam nhấn mạnh, tăng trưởng xanh không thể dừng ở chủ trương hay khẩu hiệu, mà phải được lượng hóa, kiểm chứng và có khả năng nhân rộng trong thực tiễn.
Theo đó, tăng trưởng xanh đã vượt ra khỏi phạm vi của tầm nhìn chiến lược, trở thành câu chuyện của các hệ thống vận hành cụ thể, từ đo lường môi trường, xây dựng tiêu chuẩn đến quản trị dựa trên bằng chứng khoa học.
Từ góc nhìn này, khoa học không tách rời sản xuất mà giữ vai trò nền tảng cho các quyết định kinh tế. Các hoạt động như phân tích chất lượng đất, nước, không khí; kiểm soát dư lượng trong nông sản; kiểm kê phát thải khí nhà kính là những thành tố cốt lõi để hình thành một nền kinh tế xanh thực chất. Khi dữ liệu môi trường được coi là một dạng hạ tầng thiết yếu, tăng trưởng xanh mới có thể vận hành một cách hiệu quả và bền vững.
Thực tiễn phát triển thị trường carbon cho thấy rõ sự chuyển dịch từ cam kết sang năng lực triển khai. Theo TS. Hoàng Hiệp, Viện trưởng Viện Nghiên cứu tăng trưởng xanh, Học viện Nông nghiệp Việt Nam, tín chỉ carbon không phải đích đến cuối cùng, mà chỉ là giá trị gia tăng từ quá trình giảm phát thải thực chất.
Nếu chỉ chạy theo lợi ích tài chính ngắn hạn mà không thay đổi căn bản phương thức sản xuất, các kết quả “xanh hóa” sẽ khó bền vững.
Cách tiếp cận này đưa tăng trưởng xanh trở về đúng bản chất: Xây dựng năng lực giảm phát thải và quản trị tài nguyên ngay từ nền tảng. Trọng tâm không nằm ở các công cụ mang tính khuyến khích, mà ở việc tạo lập những thay đổi lâu dài trong tổ chức sản xuất và quản trị.
Từ đó, ưu tiên hàng đầu là phát triển năng lực từ gốc, thông qua việc nâng cao chất lượng các dịch vụ hỗ trợ “xanh hóa” cho doanh nghiệp và địa phương. Các nội dung trọng tâm gồm đánh giá hiện trạng môi trường, xây dựng hệ thống dữ liệu phục vụ quản trị ESG, tư vấn lộ trình chuyển đổi xanh phù hợp với từng ngành, lĩnh vực, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao về minh bạch và số hóa.
Bên cạnh đó, năng lực kiểm kê khí nhà kính và tham gia thị trường carbon cần được phát triển theo hướng thực chất, gắn với các mô hình sản xuất tạo ra đồng thời lợi ích về môi trường, sinh kế và năng suất.
Trong bối cảnh thị trường còn nhiều thách thức về chi phí và quy trình, chỉ khi giảm phát thải được triển khai bằng các giải pháp kỹ thuật và quản trị hiệu quả, tín chỉ carbon mới thực sự có giá trị lâu dài, thay vì trở thành mục tiêu ngắn hạn.
Nông nghiệp sinh thái và công nghệ hiện đại không đối lập nhau
Tại phiên tọa đàm, GS.TS Trần Đức Viên, Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo, Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã chia sẻ những định hướng cho phát triển nông nghiệp sinh thái trong giai đoạn tới.
GS.TS Trần Đức Viên cho rằng, nông nghiệp sinh thái và công nghệ hiện đại không đối lập nhau. Công nghệ chỉ là công cụ hỗ trợ, trong khi sinh thái mới là nền tảng cốt lõi, quyết định chất lượng và tính bền vững của sản xuất. Vấn đề then chốt là sử dụng công nghệ đúng vai trò, nhằm nuôi dưỡng và củng cố hệ sinh thái, thay vì làm suy yếu hoặc lấn át các quy luật tự nhiên.
Xét về dài hạn, giá trị của nông nghiệp sinh thái không nằm ở việc chạy theo sản lượng trước mắt, mà ở khả năng duy trì cân bằng sinh học, phục hồi tài nguyên và nâng cao năng lực thích ứng trước biến động khí hậu và thị trường. Những hệ thống sản xuất thuận theo tự nhiên có thể không tạo ra tăng trưởng nhanh trong ngắn hạn, nhưng lại ổn định hơn và ít rủi ro hơn trước các cú sốc bên ngoài.
Một trụ cột quan trọng của nông nghiệp sinh thái là tri thức bản địa. Nhiều mô hình canh tác truyền thống tồn tại bền vững qua thời gian không phải vì chậm đổi mới, mà vì phù hợp với điều kiện tự nhiên và vận hành theo nguyên lý tuần hoàn. Trong bối cảnh hiện nay, công nghệ không phủ nhận những giá trị đó, mà đóng vai trò đo lường, chuẩn hóa và tích hợp vào các chuỗi giá trị hiện đại./.