Thúc đẩy đột phá trong chính sách hỗ trợ doanh nghiệp khoa học và công nghệ

Ngày 27/1/2026, tại Hà Nội, Hội Tự động hóa Việt Nam (VAA) phối hợp các cơ quan tổ chức hội thảo “Cơ hội và chính sách hỗ trợ doanh nghiệp KH&CN” thu hút sự tham gia của đông đảo đại biểu là các nhà quản lý, các chuyên gia và doanh nghiệp KH&CN.

Tạo hành lang đồng bộ cho đổi mới sáng tạo

Sau gần hai thập kỷ, bối cảnh phát triển đã thay đổi sâu sắc, đặc biệt khi doanh nghiệp đang đứng trước những cơ hội lớn từ các Nghị quyết quan trọng của Bộ Chính trị, nổi bật là Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển KH, CN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, cùng Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân.

Phát biểu tại Hội thảo, TS. Nguyễn Quân, nguyên Bộ trưởng Bộ KH&CN, Chủ tịch VAA đã khẳng định về vai trò, vị thế của doanh nghiệp KH&CN trong bối cảnh hiện nay.

Thực tế cho thấy, lực lượng doanh nghiệp KH&CN đã có bước tăng trưởng đáng kể, từ vài trăm doanh nghiệp cách đây 3 - 4 năm, đến nay đã vượt mốc 1.000. Cùng với đó, sự bùng nổ của công nghệ số, bán dẫn, vi mạch và chuyển đổi số đang tạo nền tảng thuận lợi để các doanh nghiệp công nghệ bứt phá.

TS. Nguyễn Quân nhấn mạnh, Nghị quyết 57 là bước đột phá về chính sách, là đòn bẩy cho KH&CN phát triển. Đây cũng là cơ sở để chúng ta tiến tới các đột phá về chính sách đối với các doanh nghiệp KH&CN, đưa lực lượng này thật sự trở thành nòng cốt của nền kinh tế số hiện nay.

Những quan điểm mang tính đột phá trong các nghị quyết này được triển khai đầy đủ và được thể chế hóa hiệu quả thông qua hệ thống luật pháp, nghị định, thông tư, doanh nghiệp Việt Nam sẽ có không gian phát triển rất lớn. Khi đó, Việt Nam có thể từng bước hình thành một hệ thống doanh nghiệp hiện đại, hoạt động hiệu quả, đủ năng lực cạnh tranh khu vực và quốc tế.

TS. Nguyễn Quân nhấn mạnh, mục tiêu tăng trưởng hai con số trong nhiều năm liên tục, hướng tới năm 2045 đưa Việt Nam trở thành quốc gia công nghiệp hiện đại, có thu nhập cao, chỉ có thể đạt được khi đất nước có hàng triệu doanh nghiệp sở hữu trình độ công nghệ cao, năng lực đổi mới sáng tạo mạnh và hoạt động hiệu quả, đóng góp thực chất cho nền kinh tế.

Tuy nhiên, bên cạnh những tín hiệu tích cực, TS. Nguyễn Quân cũng chỉ ra một nghịch lý kéo dài nhiều năm, đó là: Hiệu quả triển khai chính sách đối với doanh nghiệp KH&CN còn rất hạn chế. Không ít doanh nghiệp dù đáp ứng đầy đủ tiêu chí công nghệ nhưng lại không mặn mà với danh hiệu “doanh nghiệp KH&CN”.

Nhiều doanh nghiệp chưa cảm nhận được lợi ích thực chất từ các chính sách ưu đãi về thuế, đất đai và tín dụng. Thủ tục hành chính vẫn là rào cản lớn.

Trước đây, việc cấp giấy chứng nhận do các Sở KH&CN địa phương đảm nhiệm, song nhiều nơi thiếu cán bộ đủ năng lực thẩm định các dự án công nghệ phức tạp. Bên cạnh đó, các hướng dẫn cụ thể, chi tiết vẫn còn thiếu, trong khi quy trình tiếp cận ưu đãi về thuế và đất đai được đánh giá là rườm rà, khiến doanh nghiệp nản lòng.

Đối với doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ và các startup, khó khăn lớn nhất vẫn là nguồn vốn. Tài sản chủ yếu của họ là trí tuệ, trong khi tài sản thế chấp truyền thống gần như không có, khiến việc tiếp cận tín dụng ngân hàng trở nên khó khăn.

Từ thực tiễn đó, TS. Nguyễn Quân đề xuất một số giải pháp mang tính chiến lược. Trước hết là cắt giảm tối đa thủ tục hành chính, tạo điều kiện để doanh nghiệp dễ dàng xác nhận kết quả nghiên cứu và văn bằng bảo hộ sở hữu trí tuệ làm cơ sở cấp giấy chứng nhận.

Đồng thời, các Bộ KH&CN, Bộ Tài chính cần ban hành các văn bản hướng dẫn thông thoáng hơn, giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn lực tài chính cho nghiên cứu và ứng dụng.

Một hướng đi quan trọng khác là ưu tiên hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và các doanh nghiệp “spin-off” hình thành từ viện nghiên cứu, trường đại học.

Dù mức hỗ trợ ban đầu không lớn, nhưng có vai trò kích hoạt, tạo động lực để doanh nghiệp phát triển nhanh hơn. Đặc biệt, ông nhấn mạnh vai trò của các quỹ tài chính đặc thù như quỹ đầu tư mạo hiểm và quỹ phát triển khoa học và công nghệ địa phương.

Bên cạnh đó, các địa phương cần có định hướng công nghệ chiến lược, tập trung nguồn lực cho các sản phẩm công nghệ chủ lực, thay vì để doanh nghiệp phát triển tự phát trong những lĩnh vực dễ làm.

Doanh nghiệp là trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo

Từ góc độ chính sách, TS. Phạm Thế Dũng, đại diện VAA cho biết, sau hơn 40 năm hình thành và phát triển chính sách KH&CN và đổi mới sáng tạo, vai trò của doanh nghiệp ngày càng được xác định rõ là trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, giữ vai trò thương mại hóa kết quả nghiên cứu, làm chủ và phát triển công nghệ. Nhà nước, viện nghiên cứu và trường đại học chuyển dần sang vai trò hỗ trợ, đồng hành và kiến tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp.

Các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp KH&CN hiện nay tập trung vào bốn nhóm chính: Nâng cao năng lực KH&CN và chuyển đổi số cho doanh nghiệp; hỗ trợ tài chính cho hoạt động nghiên cứu, đổi mới công nghệ và đổi mới sáng tạo; hỗ trợ chuyển giao, làm chủ và phát triển công nghệ thông qua liên kết viện - trường - doanh nghiệp và hỗ trợ về sở hữu trí tuệ nhằm hình thành và khai thác hiệu quả tài sản trí tuệ.

Tuy nhiên, trong thực tiễn triển khai, doanh nghiệp KH&CN vẫn gặp nhiều rào cản, đặc biệt là thủ tục hành chính còn phức tạp, hướng dẫn chưa đủ cụ thể, trong khi các ưu đãi về thuế, đất đai và tín dụng chưa thực sự tạo động lực rõ ràng.

Doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp khởi nghiệp, doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ, gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn lực, trong khi tài sản lớn nhất của họ lại là tài sản trí tuệ, loại tài sản khó định giá theo cách tiếp cận truyền thống.

Cũng tại hội thảo, các chuyên gia đều thống nhất cao rằng, cần sớm hoàn thiện khung pháp lý và cơ chế khuyến khích đầu tư R&D theo hướng minh bạch, linh hoạt, đồng thời tăng hiệu quả liên kết “ba nhà” giữa Nhà nước, cơ sở nghiên cứu, đào tạo và doanh nghiệp.

Trong khuôn khổ hội thảo, lễ ra mắt các sản phẩm mới thuộc hệ sinh thái Medifood VGreen (Kombucha thuần thực vật, giấm táo Kombucha và Men gừng Kombucha (men sống từ gừng - nghệ) đã chính thức diễn ra. Theo đó, các sản phẩm được phát triển trên nền tảng lên men vi sinh, định hướng ứng dụng dinh dưỡng khoa học trong chăm sóc sức khỏe chủ động. Việc giới thiệu hệ sinh thái Medifood VGreen chính là một trường hợp cụ thể về chuyển hóa tri thức khoa học thành sản phẩm và mô hình kinh doanh./.

PT