Triết học cần giữ vai trò dẫn dắt tư duy trong kỷ nguyên mới

Báo cáo tại buổi làm việc, PGS. TS Nguyễn Tài Đông, Viện trưởng Viện Triết học cho biết, Viện Triết học tiền thân là Tổ Triết học được thành lập vào tháng 8 năm 1959 thuộc Ủy ban Khoa học Nhà nước.

Viện có 39 cán bộ, trong đó về trình độ học vấn có 3 Phó giáo sư (8%), 16 Tiến sỹ (40%), 17 Thạc sỹ (44%) và 3 cử nhân đại học (8%).

Giai đoạn 2021 - 2025, Viện Triết học đã công bố 49 bài quốc tế uy tín (27 WoS, 11 Scopus, 11 quốc tế khác); công bố trong nước: 308 bài (60 bài/năm); 38 đầu sách, nhưng tỷ lệ sách chuyên khảo giảm từ 80% (2021) xuống 25% (2024).

Tại buổi làm việc, Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng đã lắng nghe, cùng trao đổi và đưa ra những chỉ đạo kịp thời nhằm tăng cường tiềm lực tài chính, giao một số nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể cho Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam nói chung và Viện Triết học nói riêng.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng nhấn mạnh, Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với những chuyển đổi sâu sắc do trí tuệ nhân tạo, dữ liệu và xã hội số mang lại.

Những chuyển đổi này không chỉ là vấn đề công nghệ mà cốt lõi là vấn đề về con người, giá trị, đạo đức và ý nghĩa của sự phát triển - những lĩnh vực thuộc về triết học. Vì vậy, triết học không thể đứng ngoài mà cần giữ vai trò dẫn dắt tư duy trong kỷ nguyên mới.

Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng cho rằng, triết học cần chuyển từ việc chủ yếu giải thích thế giới sang chủ động tham gia kiến tạo tương lai, đồng hành cùng Nhà nước trong việc xây dựng tầm nhìn phát triển dài hạn.

Triết học phải tham gia ngay từ khâu định nghĩa đúng vấn đề, tạo nền tảng tư duy cho quá trình xây dựng chính sách, nhất là các chính sách về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Theo đó, Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng đề nghị Viện Triết học tập trung nghiên cứu các vấn đề triết học của thời đại số như: Triết học về dữ liệu, đạo đức trí tuệ nhân tạo, quyền lực và quản trị trong xã hội số, bảo vệ phẩm giá con người, công bằng xã hội và quyền riêng tư dữ liệu.

Trên cơ sở đó, góp phần làm rõ và phát huy những giá trị mang bản sắc văn hóa Việt Nam, phục vụ việc xây dựng hệ giá trị Việt Nam trong thế kỷ XXI, vừa hiện đại, vừa nhân văn, vừa giữ gìn căn tính dân tộc.

Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng cũng gợi mở việc hình thành các nhóm tư tưởng chiến lược, xây dựng cơ chế tham vấn triết học đối với các chính sách lớn của quốc gia; từng bước đưa Viện Triết học trở thành trung tâm đối thoại tư tưởng, kết nối triết học với khoa học, công nghệ, giáo dục và quản trị nhà nước.

Viện Triết học không chỉ là cơ sở nghiên cứu học thuật mà còn là địa chỉ tư duy chiến lược, góp phần dẫn dắt nhận thức và định hướng phát triển đất nước trong giai đoạn mới./.

VH