Hỗ trợ nhà ở: Điểm tựa an sinh để thoát nghèo bền vững

Bảo đảm chỗ ở an toàn cho người dân, đặc biệt đối với các hộ nghèo và cận nghèo, luôn được xem là một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong chiến lược giảm nghèo của Việt Nam. Khi có một ngôi nhà vững chắc, người dân không chỉ được bảo vệ trước thiên tai mà còn có nền tảng để ổn định sinh kế, tập trung phát triển kinh tế, cải thiện đời sống và nâng cao khả năng thoát nghèo bền vững.

Nhìn từ góc độ an sinh xã hội, việc “an cư” đóng vai trò như tuyến phòng thủ đầu tiên giúp các hộ gia đình giảm thiểu rủi ro và tạo môi trường thuận lợi để từng bước “lạc nghiệp”.

Trong Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững giai đoạn 2021 - 2025, Dự án 5 “Hỗ trợ nhà ở cho hộ nghèo, hộ cận nghèo tại các huyện nghèo” được triển khai như một trong những cấu phần trọng yếu. Dự án đặt mục tiêu hỗ trợ khoảng 100.000 hộ xây mới hoặc cải tạo nhà đạt chuẩn “3 cứng” (nền cứng, khung - tường cứng, mái cứng), diện tích tối thiểu 30 m² và tuổi thọ trên 20 năm.

Đối tượng thụ hưởng là các hộ nghèo, cận nghèo đang cư trú tại huyện nghèo và đáp ứng yêu cầu về thời gian tách hộ; các trường hợp đã nhận hỗ trợ từ những chương trình khác sẽ không nằm trong diện ưu tiên nhằm bảo đảm công bằng và tránh trùng lặp. Tổng nhu cầu vốn của Dự án 5 là 8.000 tỷ đồng, trong đó ngân sách trung ương chiếm 4.000 tỷ, phần còn lại đến từ ngân sách địa phương cùng các nguồn huy động hợp pháp khác.

Thái Nguyên: Huy động nguồn lực, đẩy nhanh tiến độ xây dựng

Thái Nguyên là một trong những địa phương hoạt động tích cực trong hỗ trợ nhà ở cho hộ nghèo và cận nghèo. Sau khi Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững được phê duyệt, tỉnh đã nhanh chóng ban hành Đề án hỗ trợ nhà ở, phân công Sở Xây dựng làm cơ quan chủ trì triển khai và phối hợp với các đơn vị liên quan kiểm tra, giám sát tiến độ thi công cũng như chất lượng từng công trình.

Giai đoạn 2021 - 2025, tổng vốn dành cho hỗ trợ nhà ở tại tỉnh đạt 30,39 tỷ đồng, chủ yếu từ ngân sách trung ương. Tính đến giữa năm 2025, hơn 58,45% nguồn vốn đã được giải ngân. Tỉnh đã hỗ trợ xây mới hoặc sửa chữa cho 390 hộ nghèo và 68 hộ cận nghèo trong giai đoạn 2021 - 2024, dự kiến năm 2025 sẽ tiếp tục hỗ trợ thêm khoảng 275 hộ.

Qua kiểm tra thực tế, nhìn chung chất lượng nhà ở của các hộ dân sau khi được hỗ trợ đều đáp ứng tiêu chí kỹ thuật và đảm bảo tiêu chuẩn “3 cứng”. Công tác xét duyệt, công khai danh sách và triển khai hỗ trợ được thực hiện minh bạch, có giám sát của người dân, tạo sự đồng thuận cao trong cộng đồng. Dù vậy, địa phương vẫn đối mặt với một số khó khăn như vốn phân bổ chậm, định mức hỗ trợ chưa tương xứng với chi phí xây dựng thực tế, hay phong tục tập quán ảnh hưởng đến tiến độ thi công.

Tỉnh Thái Nguyên xác định, trong giai đoạn tới sẽ tiếp tục tăng cường giám sát, đẩy mạnh tuyên truyền, huy động nguồn lực xã hội và đẩy nhanh tiến độ thực hiện để bảo đảm mọi hộ nghèo đủ điều kiện đều được tiếp cận hỗ trợ.

Điện Biên - Phối hợp đa chương trình, tạo hiệu quả cộng hưởng

Tại xã Nậm Kè (tỉnh Điện Biên), công tác hỗ trợ xây dựng và sửa chữa nhà ở cho hộ nghèo, cận nghèo thời gian qua được triển khai đồng bộ. Năm 2025, xã có 47 hộ thuộc diện hỗ trợ theo Chương trình giảm nghèo; 96 hộ được hỗ trợ theo đề án xóa nhà tạm, dột nát.

Quá trình triển khai không tránh khỏi vướng mắc, như chênh lệch mức hỗ trợ giữa các chương trình dẫn đến tâm lý so sánh, hay một số hộ đi làm ăn xa khiến tiến độ thi công chậm. Bên cạnh đó, địa hình đồi núi và thời tiết bất lợi gây khó khăn trong vận chuyển vật liệu.

Tuy nhiên, chính quyền xã đã chủ động huy động lực lượng hỗ trợ, tổ chức các cuộc họp dân công khai, phân công trách nhiệm rõ ràng và tăng cường kiểm tra thực địa, nhằm đẩy nhanh tiến độ xây dựng. Sau khi công trình hoàn thành, xã nghiệm thu và chi trả hỗ trợ đúng đối tượng, công khai, minh bạch, đồng thời tổng hợp và quyết toán theo quy định.

Nhờ cách làm quyết liệt và sự chung tay của người dân, đến ngày cuối tháng 8/2025, 100% số hộ thuộc diện hỗ trợ đã hoàn thành việc làm mới, sửa chữa nhà ở theo đúng kế hoạch.

Hỗ trợ nhà ở, tạo nền tảng để “không ai bị bỏ lại phía sau”

Hỗ trợ nhà ở là chính sách mang lại hiệu quả lâu dài, góp phần giải quyết cả hai khía cạnh của giảm nghèo: Nhu cầu cơ bản và năng lực tự vươn lên.

Đối với vùng khó khăn, một ngôi nhà kiên cố không chỉ góp phần cải thiện điều kiện sinh hoạt mà còn tạo niềm tin, khích lệ người dân yên tâm sản xuất, giảm lo lắng về rủi ro thiên tai và nâng cao khả năng thoát nghèo bền vững trong tương lai.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu phức tạp, khoảng cách vùng miền còn lớn và rủi ro tái nghèo hiện hữu, việc tiếp tục đầu tư cho chương trình hỗ trợ nhà ở chính là đầu tư cho phát triển bền vững. Những kinh nghiệm từ Thái Nguyên và Điện Biên khẳng định rằng, khi chính sách được tổ chức thực hiện bài bản, có sự đồng thuận của cộng đồng và sự vào cuộc mạnh mẽ của cả hệ thống chính trị, mục tiêu “không để ai bị bỏ lại phía sau” sẽ ngày càng trở thành hiện thực./.

Thanh Trúc