Bình dân học vụ số: Không để người công nhân đứng ngoài cuộc
Khi công nghệ ngày càng hiện diện trong hoạt động sản xuất, kỹ năng số không còn là yêu cầu riêng của đội ngũ quản lý hay nhân sự kỹ thuật. Với công nhân tại các nhà máy, khu công nghiệp, khả năng sử dụng công cụ số đang trở thành điều kiện quan trọng để thích ứng với môi trường làm việc mới, nâng cao năng lực nghề nghiệp và chủ động trước những thay đổi của thị trường lao động.
Kỹ năng số - yêu cầu mới đối với người lao động
Trong các nhà máy hiện nay, công nghệ số đã hiện diện trong nhiều hoạt động thường ngày như chấm công, tiếp nhận lịch làm việc, cập nhật quy trình sản xuất, theo dõi tiến độ và tham gia đào tạo trực tuyến. Một số doanh nghiệp còn ứng dụng phần mềm quản lý sản xuất, hệ thống theo dõi chất lượng và nền tảng trao đổi thông tin nội bộ. Điều đó khiến khả năng tiếp cận, sử dụng công nghệ trở thành yêu cầu thiết thực đối với đội ngũ công nhân.
Tuy nhiên, không phải người lao động nào cũng có mức độ thành thạo công nghệ như nhau. Sự khác biệt về độ tuổi, trình độ học vấn, vị trí công việc và điều kiện tiếp cận thiết bị có thể tạo ra khoảng cách kỹ năng ngay trong cùng một doanh nghiệp. Một bộ phận công nhân vẫn gặp khó khăn khi sử dụng phần mềm quản lý, tra cứu tài liệu hoặc thực hiện các thao tác trên nền tảng trực tuyến.
Nếu không được hỗ trợ kịp thời, những hạn chế này có thể ảnh hưởng đến khả năng tiếp nhận quy trình mới và thích ứng với phương thức sản xuất hiện đại.
Vì vậy, phổ cập kỹ năng số cho công nhân không đơn thuần là hướng dẫn sử dụng điện thoại thông minh hay cài đặt ứng dụng. Quan trọng hơn, người lao động cần biết vận dụng công nghệ vào công việc, chủ động tìm kiếm thông tin, xử lý những tình huống cơ bản và thích ứng với các thay đổi trong quy trình sản xuất. Đây cũng là nền tảng để họ tiếp tục học tập, nâng cao tay nghề và mở rộng cơ hội nghề nghiệp.
Quyết định số 757/QĐ-BKHCN ngày 29/4/2025 của Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành Khung kiến thức, kỹ năng số cơ bản và hướng dẫn đánh giá, xác nhận hoàn thành mức độ phổ cập kỹ năng số, trong đó có nội dung dành riêng cho người lao động trong doanh nghiệp [1].
Kế hoạch số 01-KH/BCĐTW ngày 21/4/2025 cũng đặt mục tiêu đến năm 2026, người lao động trong doanh nghiệp, hợp tác xã được trang bị kiến thức cơ bản về công nghệ số và kỹ năng sử dụng thiết bị thông minh phục vụ sản xuất, kinh doanh [2].
Để đạt được mục tiêu này, nội dung đào tạo cần xuất phát từ đặc thù từng vị trí việc làm. Công nhân sản xuất cần biết tiếp nhận thông tin, tra cứu tài liệu hướng dẫn và cập nhật dữ liệu theo quy trình. Người làm việc trong kho vận cần sử dụng các công cụ quản lý hàng hóa; trong khi những vị trí thường xuyên phối hợp giữa các bộ phận cần thành thạo công cụ trao đổi, chia sẻ thông tin.
Với những công việc có ứng dụng thiết bị và hệ thống điều khiển số, người lao động cũng cần được hướng dẫn cách tiếp nhận thông báo, nhận biết lỗi cơ bản và thực hiện đúng quy trình báo cáo. Học đúng kỹ năng cần thiết sẽ giúp người lao động dễ tiếp thu và ứng dụng ngay vào công việc.

Đưa hoạt động học tập vào nhịp sản xuất
Một thách thức lớn khi phổ cập kỹ năng số cho công nhân là điều kiện tổ chức học tập. Đặc thù làm việc theo ca, thời gian nghỉ hạn chế và yêu cầu bảo đảm tiến độ sản xuất khiến người lao động khó tham gia những chương trình đào tạo kéo dài. Vì vậy, doanh nghiệp cần lựa chọn hình thức linh hoạt như hướng dẫn ngắn tại phân xưởng, video thao tác, học liệu trực tuyến và thực hành theo nhóm nhỏ. Nội dung cần được chia thành từng bước cụ thể, sử dụng tình huống quen thuộc để người học dễ hiểu và có thể thực hành ngay.
Thực tế triển khai phong trào tại Ninh Bình cho thấy, việc phổ cập kỹ năng số cần gắn với điều kiện làm việc của công nhân.
Tại buổi khảo sát kết quả triển khai phong trào “Bình dân học vụ số” ở Liên đoàn Lao động tỉnh Ninh Bình diễn ra vào tháng 5/2026, đoàn công tác đã đề xuất tổ chức các chiến dịch phổ cập trực tiếp tại nhà máy, phân xưởng; xây dựng tài liệu ngắn gọn, trực quan và lựa chọn doanh nghiệp, khu công nghiệp tiêu biểu để triển khai mô hình điểm [3]. Đây là hướng tiếp cận phù hợp nhằm đưa hoạt động học tập đến gần hơn với người lao động, đồng thời tạo điều kiện để các mô hình hiệu quả được chia sẻ và nhân rộng.
Bên cạnh kỹ năng phục vụ công việc, công nhân cũng cần được trang bị kiến thức sử dụng môi trường số an toàn. Các nội dung như bảo vệ tài khoản, mật khẩu, nhận diện đường dẫn đáng ngờ, kiểm chứng thông tin và phòng tránh lừa đảo trực tuyến cần được lồng ghép trong chương trình phổ cập.
Người lao động cũng cần biết cách bảo vệ thông tin cá nhân khi sử dụng các nền tảng trực tuyến và thận trọng trước những yêu cầu cung cấp dữ liệu hoặc chuyển tiền không rõ nguồn gốc. Qua đó, họ không chỉ biết sử dụng công nghệ mà còn có khả năng tự bảo vệ mình khi tham gia môi trường số.
Doanh nghiệp giữ vai trò quan trọng trong quá trình này thông qua việc bố trí thời gian, thiết bị và điều kiện học tập phù hợp. Tổ chức công đoàn có thể phối hợp nắm bắt nhu cầu, phản ánh khó khăn và vận động người lao động tham gia.
Các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, đơn vị đào tạo cũng có thể hỗ trợ xây dựng nội dung thực hành theo từng nhóm ngành nghề. Sự phối hợp giữa các bên sẽ giúp hoạt động phổ cập không dừng ở những đợt tuyên truyền ngắn hạn mà từng bước trở thành một phần trong kế hoạch phát triển nguồn nhân lực của doanh nghiệp.
Hiệu quả phổ cập không nên chỉ được đo bằng số lớp học hay số lượt người tham gia, mà cần đánh giá qua khả năng ứng dụng thực tế: người lao động có thể tự sử dụng công cụ số phục vụ công việc, tra cứu tài liệu, cập nhật thông tin và nhận biết rủi ro an toàn mạng hay không. Việc đánh giá thông qua các thao tác thực hành cụ thể sẽ giúp doanh nghiệp xác định những kỹ năng người lao động đã nắm vững, những nội dung còn hạn chế để tiếp tục hỗ trợ.
Phong trào ‘Bình dân học vụ số’ không chỉ hướng đến người cao tuổi, đồng bào dân tộc thiểu số hay người dân ở vùng sâu, vùng xa - những nhóm thường gặp nhiều khó khăn trong tiếp cận công nghệ, mà còn cần quan tâm đến cả những đối tượng đang trực tiếp tham gia vào các hoạt động sản xuất, kinh doanh và cung ứng dịch vụ.
Trong đó, công nhân tại các nhà máy, khu công nghiệp là lực lượng cần được trang bị kỹ năng số để thích ứng với sự thay đổi của công nghệ, nâng cao năng lực nghề nghiệp và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của môi trường lao động. Phổ cập kỹ năng số cho nhóm đối tượng này không chỉ giúp mỗi người lao động chủ động hơn trong công việc mà còn góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, thúc đẩy chuyển đổi số trong doanh nghiệp và lan tỏa những lợi ích thiết thực của công nghệ đến toàn xã hội./.
Tài liệu tham khảo
[1] Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ (2025), Quyết định số 757/QĐ-BKHCN ngày 29/4/2025 ban hành Khung kiến thức, kỹ năng số cơ bản và hướng dẫn đánh giá, xác nhận hoàn thành mức độ phổ cập kỹ năng số.
[2] Ban chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam (2025), Kế hoạch số 01-KH/BCĐTW ngày 21/4/2025 triển khai phong trào “Bình dân học vụ số”.
[3] Nguyễn Ngọc Quý (2026), “Khảo sát, đánh giá kết quả triển khai Phong trào “Bình dân học vụ số” tại Liên đoàn Lao động tỉnh Ninh Bình”, https://cds.ninhbinh.gov.vn/binh-dan-hoc-vu-so/khao-sat-danh-gia-ket-qua-trien-khai-phong-trao-binh-dan-hoc-vu-so-tai-lien-doan-lao-dong-tinh-ninh-binh-381.html, truy cập ngày 10/11/2026.