Truyền thông

Chính sách pháp luật phải đến đúng nhóm cần tiếp cận

Bích Việt • 18/11/2026 11:25

Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật số 12/2026/QH16 bổ sung nhiều nhóm cần được ưu tiên tiếp cận pháp luật. Thách thức là đưa quy định này vào thực tế bằng hình thức phù hợp với điều kiện sống, làm việc và khả năng tiếp nhận thông tin của từng nhóm.

Cùng một chính sách, nhiều cách tiếp cận

Một thông báo trên cổng thông tin điện tử có thể giúp người thường xuyên sử dụng internet tìm thấy văn bản. Nhưng người cao tuổi, người khuyết tật, lao động làm việc theo ca hoặc người dân ở vùng sâu, vùng xa có thể cần cách tiếp cận khác. Nếu chỉ sử dụng một hình thức và một khung giờ phổ biến, thông tin pháp luật có thể được đăng tải đầy đủ nhưng chưa đến được những người cần nó nhất.

Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật số 12/2026/QH16 xác định các nhóm đặc thù gồm người dân tộc thiểu số, người cư trú ở vùng sâu, vùng xa và địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn; người lao động trong khu công nghiệp, khu chế xuất và người lao động thu nhập thấp; người khuyết tật; người thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo; người cao tuổi; cùng một số nhóm đang chấp hành hoặc đã chấp hành hình phạt, biện pháp xử lý. Luật cũng giao Chính phủ quy định thêm đối tượng căn cứ vào mức độ khó khăn trong tiếp cận pháp luật và nhu cầu hỗ trợ [1].

Việc xác định nhóm đối tượng là bước quan trọng, nhưng hiệu quả còn phụ thuộc vào cách triển khai. Người lao động có thể cần thông tin về tiền lương, bảo hiểm, hợp đồng và an toàn lao động ngay tại nơi làm việc. Người cao tuổi có thể cần được hướng dẫn trực tiếp về thủ tục liên quan đến trợ cấp, bảo hiểm hoặc giao dịch dân sự. Với người khuyết tật, tài liệu cần được thiết kế để có thể tiếp cận bằng những phương thức linh hoạt, thay vì chỉ đăng văn bản dạng chữ trên mạng.

084805-215511-vna_potal_thang_hanh_dong_phong_chong_ma_tuy.jpeg
Truyền thông chính sách cho nhóm đặc thù cần được nhìn nhận như một phần của quá trình bảo đảm quyền tiếp cận pháp luật. (Ảnh: TTXVN)

Luật quy định hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật cho nhóm đặc thù cần được tổ chức theo chương trình phù hợp; người thực hiện cần được bồi dưỡng kiến thức pháp luật và kỹ năng chuyên biệt. Các cơ quan quản lý có liên quan có trách nhiệm hướng dẫn nội dung, hình thức và bố trí kinh phí. Riêng người sử dụng lao động có trách nhiệm tổ chức hoặc phối hợp tổ chức phổ biến, giáo dục pháp luật cho người lao động, bảo đảm thời gian và điều kiện phù hợp với tính chất, quy mô, điều kiện sản xuất, kinh doanh [1]. Quy định này tạo cơ sở để đưa thông tin pháp luật đến người lao động tại nơi làm việc, thay vì chỉ trông chờ họ tự tìm hiểu sau giờ làm.

Từ “đăng thông tin” sang giúp người dân biết cách thực hiện

Để chính sách đến đúng đối tượng, khâu tổ chức cần bắt đầu bằng việc xác định người tiếp nhận đang gặp trở ngại gì. Với người lao động theo ca, buổi phổ biến vào giờ hành chính có thể khó tham dự; có thể cân nhắc lồng ghép trong sinh hoạt tại doanh nghiệp, xây dựng tài liệu hỏi đáp ngắn hoặc cung cấp nội dung để người lao động xem lại. Với người dân tộc thiểu số, cần tính đến ngôn ngữ và vai trò của người am hiểu địa bàn. Với người khuyết tật, cần chú ý khả năng tiếp cận qua âm thanh, phụ đề, ngôn ngữ ký hiệu hoặc định dạng phù hợp.

Nội dung truyền thông cũng cần đi từ quy định đến tình huống thực tế. Thay vì chỉ giới thiệu tên luật và điều khoản, tài liệu có thể giải đáp các câu hỏi như: người lao động cần làm gì khi quyền lợi bảo hiểm bị ảnh hưởng; hộ gia đình liên hệ cơ quan nào để thực hiện thủ tục; cần chuẩn bị giấy tờ gì và thời hạn giải quyết ra sao. Trình bày theo câu hỏi, tình huống và bước thực hiện giúp người đọc hiểu mình cần làm gì, đồng thời hạn chế việc diễn giải sai văn bản.

Chuyển đổi số có thể mở thêm kênh tiếp cận, nhưng số hóa không đồng nghĩa mọi người đều có thể sử dụng thông tin trực tuyến. Nền tảng số, mạng xã hội và công cụ trí tuệ nhân tạo có thể hỗ trợ tìm kiếm, hỏi đáp và chuyển tải nội dung nhanh hơn; song vẫn cần phương thức trực tiếp cho người chưa có thiết bị, kết nối hoặc kỹ năng sử dụng. Luật mới khuyến khích chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và bồi dưỡng kỹ năng số cho người làm công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, truyền thông chính sách [1].

Luật số 12/2026/QH16 có hiệu lực từ ngày 1/3/2027. Trước thời điểm này, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1790/QĐ-TTg ngày 16/9/2026 về kế hoạch triển khai thi hành Luật. Kế hoạch yêu cầu các cơ quan, địa phương rà soát văn bản liên quan và gửi kết quả về Bộ Tư pháp trong tháng 1/2027; đồng thời đặt mục tiêu bảo đảm Luật được triển khai đồng bộ, thống nhất, đầy đủ từ ngày có hiệu lực [2], [3]. Đây là khoảng thời gian để các đơn vị chuẩn bị nội dung, phân công đầu mối và lựa chọn hình thức truyền thông phù hợp với nhóm đối tượng trên địa bàn.

Việc chuẩn bị không nên chỉ dừng ở kế hoạch tổ chức hội nghị hay sản xuất tài liệu. Mỗi địa phương cần xác định nhóm nào đang khó tiếp cận pháp luật, vấn đề pháp lý nào thường phát sinh và kênh nào có thể đưa thông tin đến họ. Với công nhân làm việc theo ca, có thể phối hợp với doanh nghiệp và tổ chức công đoàn để bố trí thời gian phù hợp, tập trung vào những nội dung gắn trực tiếp với quan hệ lao động. Với người cao tuổi, cần có địa chỉ tư vấn dễ tìm, người hướng dẫn trực tiếp và tài liệu trình bày rõ ràng. Còn tại địa bàn có đông đồng bào dân tộc thiểu số, việc lựa chọn người truyền đạt am hiểu ngôn ngữ, phong tục và điều kiện địa phương có thể giúp thông tin dễ tiếp nhận hơn.

Nội dung cũng cần được chia thành các mức độ khác nhau. Văn bản đầy đủ dành cho người cần tra cứu căn cứ; bản tóm tắt giúp nhận diện điểm chính; hỏi đáp tình huống giải thích cách áp dụng; còn buổi tư vấn trực tiếp hỗ trợ những trường hợp cần hướng dẫn cụ thể. Các hình thức này nên thống nhất về nội dung, tránh mỗi kênh diễn giải một cách khiến người dân hiểu khác nhau. Với chính sách liên quan đến quyền lợi hoặc nghĩa vụ mới, cần ghi rõ thời điểm áp dụng, cơ quan giải quyết, hồ sơ cần chuẩn bị và kênh liên hệ khi phát sinh vướng mắc.

Một điểm cần tính đến là khoảng cách giữa việc “đã truyền thông” và việc người dân thực sự hiểu, sử dụng được thông tin. Số buổi tổ chức, số tài liệu phát ra hay lượt xem trực tuyến phản ánh hoạt động, nhưng chưa cho biết người tiếp nhận có biết cách thực hiện quyền, nghĩa vụ hay không. Có thể đánh giá bằng việc ghi nhận câu hỏi thường gặp, khảo sát ngắn sau buổi phổ biến, theo dõi số trường hợp được hướng dẫn hoặc tổng hợp những nội dung người dân còn nhầm lẫn. Kết quả này giúp cơ quan tổ chức điều chỉnh tài liệu và cách truyền đạt cho lần tiếp theo.

Luật mới cũng đặt ra yêu cầu về nguồn lực. Nếu chương trình dành cho nhóm đặc thù chỉ được triển khai theo đợt, thiếu kinh phí hoặc phụ thuộc hoàn toàn vào cán bộ kiêm nhiệm, tính liên tục sẽ khó bảo đảm. Vì vậy, khi xây dựng kế hoạch thi hành, các đơn vị cần gắn nội dung phổ biến pháp luật với nhiệm vụ chuyên môn, bố trí người phụ trách và dự kiến kinh phí sát thực tế. Doanh nghiệp, tổ chức đại diện người lao động và các đơn vị cung cấp dịch vụ pháp lý có thể phối hợp theo trách nhiệm được giao, nhưng cần thống nhất đầu mối và nội dung để người dân biết nơi tìm thông tin chính thức.

Truyền thông chính sách cho nhóm đặc thù vì thế cần được nhìn nhận như một phần của quá trình bảo đảm quyền tiếp cận pháp luật. Khi cơ quan tổ chức hiểu rõ người dân cần biết gì, đang gặp trở ngại nào và cần được hướng dẫn bằng cách nào, hoạt động truyền thông mới có thể chuyển từ phổ biến thông tin sang hỗ trợ người dân vận dụng quy định vào tình huống của mình.

Hiệu quả truyền thông không chỉ tính bằng số cuộc tuyên truyền, tài liệu phát ra hay lượt truy cập. Cần xem người thuộc nhóm mục tiêu có hiểu quyền, nghĩa vụ của mình không; có biết nơi hỏi và cách thực hiện không; có thể phản hồi khi nội dung chưa rõ không. Khi thông tin được thiết kế theo nhu cầu và điều kiện tiếp cận cụ thể, chính sách pháp luật mới thực sự đến được người dân.

Tài liệu tham khảo

[1] Quốc hội (2026), “Luật số 12/2026/QH16 về Phổ biến, giáo dục pháp luật”, các Điều 16, 17, 18 và 30, ngày 23/8/2026, có hiệu lực từ ngày 1/3/2027, https://vanban.chinhphu.vn/?docid=219298&orggroupid=1&pageid=27160, truy cập ngày 18/11/2026.

[2] Thủ tướng Chính phủ (2026), “Quyết định số 1790/QĐ-TTg ban hành Kế hoạch triển khai thi hành Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật”, ngày 16/9/2026, https://vanban.chinhphu.vn/?docid=219503&pageid=27160, truy cập ngày 18/11/2026.

[3] Báo Điện tử Chính phủ (2026), “Kế hoạch triển khai thi hành Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật”, ngày 16/9/2026, https://baochinhphu.vn/ke-hoach-trien-khai-thi-hanh-luat-pho-bien-giao-duc-phap-luat-102260916153518009.htm, truy cập ngày 18/11/2026.

Bích Việt