Phát triển vùng trồng tre ngọt: Hướng đi mới tại Nghệ An
Thông qua ứng dụng tiến bộ khoa học và công nghệ trong nhân giống, trồng thâm canh và sơ chế măng, Nghệ An hướng tới xây dựng mô hình sản xuất tre ngọt phù hợp với điều kiện địa phương. Đây được kỳ vọng là hướng phát triển sinh kế, khai thác hiệu quả tiềm năng đất lâm nghiệp và từng bước hình thành vùng nguyên liệu phục vụ chế biến.
Sáng 13/11/2026, Trung tâm Ứng dụng tiến bộ KH&CN (Sở KH&CN Nghệ An) tổ chức Hội thảo đánh giá kết quả thực hiện và đề xuất giải pháp nhân rộng mô hình thuộc dự án “Ứng dụng tiến bộ KH&CN xây dựng mô hình nhân giống và trồng tre ngọt Dendrocalamus brandisii (Munro) Kurz lấy măng tại các huyện miền Tây tỉnh Nghệ An”.
.jpg)
Khai thác tiềm năng từ cây trồng đa giá trị
Nghệ An có diện tích tự nhiên lớn, trong đó đất lâm nghiệp chiếm tỷ trọng đáng kể. Toàn tỉnh có hơn 962.896 ha rừng, trong đó diện tích rừng tre trúc thuần loài khoảng 42.647 ha, rừng hỗn giao gỗ và tre nứa hơn 174.277 ha. Đây là cơ sở để địa phương nghiên cứu phát triển các mô hình lâm nghiệp phù hợp, góp phần nâng cao giá trị kinh tế từ tài nguyên rừng.
Tre ngọt là loài cây có nhiều công dụng. Măng được sử dụng làm thực phẩm, có thể chế biến thành nhiều sản phẩm; thân tre có thể khai thác làm nguyên liệu phục vụ xây dựng, thủ công mỹ nghệ và một số ngành sản xuất khác. Với đặc điểm sinh trưởng thành bụi, có khả năng tái sinh, tre ngọt có tiềm năng trở thành cây trồng cung cấp sản phẩm thường xuyên, góp phần đa dạng hóa nguồn thu cho người dân miền núi.
Thực tế tại các huyện miền núi Nghệ An cho thấy, nghề trồng tre trúc lấy măng đã hình thành ở một số địa phương. Tuy nhiên, việc trồng chủ yếu còn mang tính tự phát, xen trong vườn rừng, thiếu quy hoạch và hướng dẫn kỹ thuật đồng bộ nên hiệu quả chưa cao. Trong khi đó, nhu cầu thu mua măng phục vụ chế biến được đánh giá là khá lớn. Thuyết minh dự án dẫn thông tin lượng măng do nông dân cung cấp mới đáp ứng khoảng 10 - 15% nhu cầu thu mua của các doanh nghiệp chuyên chế biến măng xuất khẩu. Khoảng cách giữa nguồn cung và nhu cầu thị trường cho thấy dư địa phát triển vùng nguyên liệu nếu tổ chức được sản xuất bài bản.
Từ thực tiễn đó, việc lựa chọn tre ngọt để xây dựng mô hình nhân giống và trồng thâm canh tại miền Tây Nghệ An có ý nghĩa cả về kinh tế và xã hội. Mô hình không chỉ hướng tới tạo nguồn nguyên liệu măng mà còn góp phần đa dạng hóa cơ cấu cây trồng lâm nghiệp, tạo thêm việc làm và thu nhập cho người dân, nhất là các hộ sống dựa vào sản xuất nông, lâm nghiệp.
Ứng dụng khoa học và công nghệ xây dựng mô hình
Dự án “Ứng dụng tiến bộ KH&CN xây dựng mô hình nhân giống và trồng tre ngọt lấy măng tại các huyện miền Tây tỉnh Nghệ An” do Trung tâm Ứng dụng tiến bộ KH&CN Nghệ An chủ trì, có thời gian thực hiện 36 tháng, từ tháng 12/2023 đến tháng 12/2026. Dự án tiếp nhận, ứng dụng tiến bộ kỹ thuật từ Trung tâm Khoa học Lâm nghiệp vùng Trung tâm Bắc Bộ, thuộc Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam.
Mục tiêu của dự án là xây dựng mô hình sản xuất giống và trồng tre ngọt có năng suất, chất lượng, thích ứng với điều kiện khí hậu Nghệ An; đồng thời hoàn thiện quy trình nhân giống, trồng, chăm sóc và sơ chế, bảo quản măng để chuyển giao cho người dân.
Một trong những nội dung quan trọng là xây dựng mô hình sản xuất giống trên diện tích 3.500 m² tại Trạm Nghiên cứu Thực nghiệm và Ươm tạo công nghệ cao Thái Hòa. Dự án đặt mục tiêu sản xuất 2.500 cây giống đạt tiêu chuẩn, với tỷ lệ cây xuất vườn đạt 60-65%. Cây giống phải có cành, lá, rễ phát triển khỏe mạnh, không sâu bệnh, bảo đảm điều kiện đưa ra trồng sản xuất.
Về kỹ thuật nhân giống, dự án tập trung ứng dụng phương pháp giâm hom cành và hom thân. Đây là phương pháp đã được nghiên cứu, chuyển giao trong lĩnh vực lâm nghiệp, cho phép tận dụng vật liệu từ cây mẹ, nâng cao hệ số nhân giống và chủ động nguồn cây trồng. Với phương pháp giâm hom cành, vật liệu giống được lựa chọn từ cây mẹ khỏe mạnh; hom sau khi xử lý được đưa vào bầu ươm, chăm sóc trong khoảng 6 - 8 tháng trước khi phân loại, lựa chọn cây đạt tiêu chuẩn.
Song song với nhân giống, dự án xây dựng mô hình trồng tre ngọt quy mô 5 ha tại hai địa điểm: xã Nghĩa Bình, huyện Tân Kỳ, với diện tích 2 ha và xã Châu Thôn, huyện Quế Phong, với diện tích 3 ha.
Bên cạnh sản xuất giống và trồng thâm canh, dự án còn đặt ra yêu cầu hoàn thiện quy trình thu hoạch, sơ chế và bảo quản măng. Theo quy trình, măng sau thu hoạch được lựa chọn, phân loại, bóc vỏ, cắt, luộc ở nhiệt độ 100°C trong khoảng 2 giờ, sau đó ngâm nước làm nguội, ép trong 24 giờ và đưa đi phơi hoặc sấy. Phương án phơi có thể kéo dài khoảng 6 ngày tùy điều kiện thời tiết; nếu sấy, nhiệt độ dự kiến là 80°C. Việc chuẩn hóa khâu sơ chế giúp tạo ra sản phẩm đồng đều hơn, kéo dài thời gian bảo quản và thuận lợi cho tiêu thụ.
Dự án cũng góp phần đào tạo 10 cán bộ kỹ thuật và tập huấn cho 60 lượt hộ dân về kỹ thuật nhân giống, trồng, chăm sóc, phòng trừ sinh vật hại, thu hái và bảo quản măng. Đây là nội dung cần thiết để người dân không chỉ tham gia mô hình mà còn có khả năng tiếp nhận, duy trì và mở rộng quy trình sản xuất sau khi dự án kết thúc.
Đồng bộ giải pháp để nhân rộng mô hình
Từ mô hình thử nghiệm đến phát triển vùng trồng tập trung là quá trình cần có sự chuẩn bị về kỹ thuật, tổ chức sản xuất và thị trường. Vì vậy, để tre ngọt thực sự trở thành cây trồng có giá trị tại miền Tây Nghệ An, cần triển khai đồng bộ một số nhóm giải pháp.
Trước hết, cần đánh giá đầy đủ kết quả sinh trưởng, khả năng thích nghi và hiệu quả kinh tế của mô hình tại Tân Kỳ, Quế Phong. Các chỉ tiêu như tỷ lệ sống, tốc độ sinh trưởng, khả năng sinh măng, chất lượng măng, mức độ sâu bệnh và chi phí chăm sóc cần được theo dõi qua các giai đoạn. Trên cơ sở đó, cơ quan chuyên môn có thể xác định khu vực phù hợp, hoàn thiện hướng dẫn kỹ thuật và xây dựng khuyến cáo cụ thể cho từng vùng sinh thái. Việc nhân rộng cần dựa trên kết quả đánh giá thực tế, tránh phát triển diện tích theo phong trào.
Thứ hai, cần duy trì và phát triển nguồn giống đạt chất lượng. Nguồn cây giống ổn định là điều kiện tiên quyết để hình thành vùng nguyên liệu tập trung. Đồng thời, cần có cơ chế kiểm soát chất lượng cây giống, hướng dẫn người dân lựa chọn giống rõ nguồn gốc, đúng tiêu chuẩn, hạn chế tình trạng sử dụng giống không đồng đều làm ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng măng.
Thứ ba, tổ chức sản xuất theo hướng liên kết. Chính quyền địa phương và cơ quan chuyên môn cần vận động người dân tham gia các tổ hợp tác, hợp tác xã hoặc nhóm hộ trồng tre ngọt; từng bước hình thành vùng sản xuất có quy mô, có quy trình thống nhất.
Thứ tư, chú trọng khâu chế biến và phát triển thị trường. Măng tươi có đặc điểm dễ hư hỏng nếu không được sơ chế, bảo quản kịp thời. Do đó, cùng với mở rộng diện tích trồng, cần nghiên cứu đầu tư các cơ sở sơ chế phù hợp quy mô địa phương, áp dụng quy trình bảo quản bảo đảm an toàn thực phẩm.
Thứ năm, cần có chính sách hỗ trợ phù hợp để khuyến khích người dân tham gia. Trồng tre ngọt là quá trình đầu tư dài hạn, trong khi người dân miền núi thường gặp khó khăn về vốn, kỹ thuật và khả năng tiếp cận thị trường. Vì vậy, cần xem xét hỗ trợ một phần chi phí cây giống, tập huấn kỹ thuật, kết nối tiêu thụ và tiếp cận các nguồn vốn tín dụng phù hợp./.