Truyền thông

Lô Lô Chải trước bài toán “xanh hóa”

TXB • 16/11/2026 15:54

Sự nổi tiếng của Lô Lô Chải đưa lượng khách du lịch đến ngày càng đông, mở ra cơ hội phát triển kinh tế cho người dân. Nhưng phía sau những homestay đông khách và dịch vụ ngày càng mở rộng là bài toán về nước sạch, rác thải, hạ tầng và bảo vệ cảnh quan.

Khi lượng khách tăng nhanh hơn năng lực hạ tầng

Lô Lô Chải, thôn nhỏ nằm dưới chân Cột cờ quốc gia Lũng Cú, tỉnh Tuyên Quang, đang trải qua một quá trình chuyển đổi đáng chú ý. Từ một bản làng miền núi với sinh kế chủ yếu dựa vào nông nghiệp, nơi đây đã trở thành điểm đến được nhiều du khách trong và ngoài nước tìm kiếm. Những ngôi nhà trình tường, hàng rào đá, mái ngói âm dương và không gian văn hóa của người Lô Lô tạo nên sức hấp dẫn riêng, đưa du lịch trở thành một ngành sinh kế quan trọng của cộng đồng.

Ngày 17/10/2025, Lô Lô Chải được Tổ chức Du lịch Liên hợp quốc (UN Tourism) vinh danh là một trong những “Làng du lịch tốt nhất thế giới”. Danh hiệu quốc tế không chỉ ghi nhận những giá trị văn hóa và cảnh quan được cộng đồng gìn giữ mà còn mở rộng cơ hội quảng bá điểm đến, thu hút khách du lịch và kết nối với thị trường.

Từ đó, quy mô hoạt động du lịch tại địa phương đã có những thay đổi rõ rệt. Tính đến tháng 01/2026, Lô Lô Chải có 62 hộ kinh doanh homestay được công nhận, với khả năng phục vụ khoảng 1.000 lượt khách mỗi đêm. Du lịch không còn là hoạt động riêng lẻ của một vài gia đình mà đã trở thành lĩnh vực kinh tế có sự tham gia của nhiều hộ dân.

Sự phát triển ấy mang lại nguồn thu và cơ hội việc làm tại chỗ. Người dân có thể kinh doanh lưu trú, phục vụ ăn uống, giới thiệu sản phẩm thủ công, tổ chức trải nghiệm văn hóa và cung cấp các dịch vụ liên quan. Những ngôi nhà truyền thống được cải tạo để đón khách; các sản phẩm địa phương có thêm thị trường tiêu thụ; lao động trẻ có thêm lựa chọn việc làm ngay tại quê hương.

Tuy nhiên, khi một bản làng nhỏ trở thành điểm đến có khả năng đón hàng nghìn lượt khách mỗi ngày, áp lực lên hạ tầng và môi trường cũng tăng theo. Nước sinh hoạt, điện, giao thông, thu gom rác, vệ sinh công cộng và xử lý nước thải không còn là những vấn đề riêng của từng hộ gia đình mà trở thành yêu cầu quản lý chung của cả cộng đồng.

Đây là nghịch lý mà nhiều điểm du lịch vùng cao phải đối mặt: càng thu hút khách, cơ hội phát triển kinh tế càng lớn, nhưng nếu hạ tầng không theo kịp, chính sự tăng trưởng ấy có thể làm suy giảm chất lượng môi trường và trải nghiệm du lịch.

Khối lượng rác thu gom bình quân trên địa bàn khoảng 1,5 tấn/ngày, cho thấy áp lực môi trường đáng kể tại khu vực đang phát triển du lịch. Nhu cầu nước sinh hoạt cũng là vấn đề cần giải quyết. Khi số lượng cơ sở lưu trú và dịch vụ ăn uống tăng, lượng nước sử dụng cho sinh hoạt, vệ sinh và phục vụ du khách cũng tăng. Đối với một địa bàn vùng cao, nơi điều kiện tự nhiên và hạ tầng cấp nước còn nhiều hạn chế, bảo đảm nguồn nước ổn định không chỉ phục vụ đời sống người dân mà còn quyết định khả năng duy trì hoạt động du lịch.

Những vấn đề này cho thấy, thành công của một điểm du lịch không thể chỉ đo bằng số lượt khách, số cơ sở lưu trú hay doanh thu dịch vụ. Một điểm đến muốn phát triển lâu dài cần có khả năng đáp ứng nhu cầu của du khách mà không làm quá tải hạ tầng, gây tổn hại cảnh quan hoặc ảnh hưởng đến chất lượng sống của cư dân địa phương.

450-202611161448521.png
Những ngôi nhà trình tường truyền thống - nguồn lực kiến trúc bản địa góp phần phát triển du lịch xanh tại Lô Lô Chải.

“Xanh hóa” điểm đến từ những bài toán cụ thể

Trước sức ép phát triển, yêu cầu đặt ra với Lô Lô Chải không đơn thuần là tiếp tục mở rộng dịch vụ mà phải tổ chức lại hoạt động du lịch theo hướng sử dụng tài nguyên hiệu quả và giảm tác động môi trường.

Trước hết là bài toán quản lý chất thải. Với hàng chục cơ sở lưu trú và lượng khách lớn, việc thu gom rác cần được tổ chức theo một quy trình thống nhất, thay vì chỉ phụ thuộc vào ý thức của từng hộ kinh doanh. Các cơ sở homestay cần thực hiện phân loại rác tại nguồn, hạn chế đồ nhựa dùng một lần, giảm sử dụng bao bì khó phân hủy và bố trí điểm tập kết phù hợp. Rác hữu cơ từ hoạt động ăn uống có thể được nghiên cứu xử lý theo điều kiện thực tế, thay vì đưa toàn bộ vào cùng một dòng chất thải.

Đối với nước sinh hoạt, việc đầu tư hệ thống cấp nước cần đi cùng các giải pháp tiết kiệm và quản lý nhu cầu sử dụng. Các cơ sở lưu trú có thể sử dụng thiết bị tiết kiệm nước, kiểm soát rò rỉ và xây dựng quy trình sử dụng nước hợp lý. Nước thải từ hoạt động lưu trú, ăn uống cũng cần được thu gom, xử lý phù hợp trước khi thải ra môi trường. Đây là những yêu cầu thiết yếu để bảo vệ nguồn nước và hạn chế tác động đến cảnh quan tự nhiên.

Một vấn đề khác là kiểm soát hoạt động xây dựng và cải tạo cơ sở lưu trú. Sức hấp dẫn của Lô Lô Chải đến từ chính kiến trúc nhà trình tường, hàng rào đá và cấu trúc không gian truyền thống. Nếu việc mở rộng homestay chạy theo nhu cầu thị trường mà thiếu định hướng bảo tồn, những đặc trưng tạo nên giá trị của bản làng có thể dần bị thay thế bởi các công trình không phù hợp. Vì vậy, phát triển dịch vụ cần gắn với quy hoạch kiến trúc, sử dụng vật liệu và phương thức cải tạo phù hợp với cảnh quan địa phương.

Tháng 10/2025, trong chương trình khảo sát du lịch cộng đồng vùng cao Tuyên Quang, Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam đã ghi nhận tiềm năng của Lô Lô Chải, đồng thời đặt ra yêu cầu cải thiện hạ tầng, vệ sinh môi trường, hệ thống đón tiếp khách và khả năng kết nối tour, tuyến. Những vấn đề này cho thấy phát triển du lịch xanh không thể chỉ dựa vào nỗ lực riêng lẻ của các hộ kinh doanh mà cần sự tham gia của chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng.

Thực tế, một số giải pháp hạ tầng đã được địa phương triển khai. Xã Lũng Cú đang thực hiện đầu tư hệ thống cấp nước cho Lô Lô Chải và khu vực trung tâm với tổng mức đầu tư 7,5 tỷ đồng. Công trình được kỳ vọng bổ sung nguồn nước sinh hoạt, đáp ứng nhu cầu của người dân và hoạt động dịch vụ. Đây là một trong những điều kiện quan trọng để điểm du lịch phát triển mà không tạo thêm áp lực quá lớn lên nguồn nước hiện có.

Bên cạnh đầu tư hạ tầng, công nghệ cũng có thể hỗ trợ quản lý điểm đến. Các nền tảng số có thể được sử dụng để cập nhật thông tin lưu trú, theo dõi lượng khách, quản lý đặt phòng và hỗ trợ điều phối hoạt động du lịch. Trong tương lai, việc ứng dụng công nghệ giám sát môi trường, quản lý chất thải và theo dõi mức tiêu thụ nước tại các cơ sở dịch vụ cũng có thể giúp chính quyền và cộng đồng có thêm dữ liệu để điều hành.

Tuy nhiên, công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi người dân được trang bị kỹ năng và có khả năng tham gia vào quá trình quản lý. Các hộ kinh doanh cần được hướng dẫn về tiêu chuẩn môi trường, tiết kiệm năng lượng, sử dụng nước hợp lý, phân loại chất thải và bảo đảm vệ sinh tại cơ sở lưu trú. Những tiêu chí này nên trở thành một phần trong quá trình đánh giá chất lượng dịch vụ, thay vì chỉ dừng ở các hoạt động tuyên truyền.

Đặc biệt, cần có cơ chế để cộng đồng cùng tham gia quản lý tài nguyên và phân chia lợi ích từ du lịch. Người dân là những người trực tiếp chịu tác động khi lượng khách tăng, đồng thời cũng là lực lượng quan trọng nhất trong bảo vệ không gian sống. Nếu các hộ chỉ cạnh tranh mở rộng dịch vụ mà thiếu sự phối hợp, nguy cơ quá tải hạ tầng và suy giảm chất lượng môi trường sẽ khó được kiểm soát. Ngược lại, khi cộng đồng cùng thống nhất quy tắc ứng xử, trách nhiệm bảo vệ cảnh quan và tiêu chuẩn dịch vụ, tăng trưởng du lịch sẽ có nền tảng bền vững hơn.

Câu chuyện Lô Lô Chải cho thấy một khía cạnh quan trọng của chuyển đổi xanh ở miền núi: không phải cứ phát triển du lịch là tự động đạt được tăng trưởng xanh. Tăng trưởng chỉ thực sự bền vững khi giá trị kinh tế được tạo ra song hành với khả năng bảo vệ tài nguyên, giảm chất thải, sử dụng hiệu quả hạ tầng và duy trì chất lượng sống của người dân.

Danh hiệu quốc tế đã đưa Lô Lô Chải đến gần hơn với du khách, nhưng chặng đường tiếp theo không chỉ là thu hút thêm khách hay mở rộng số lượng homestay. Thách thức lớn hơn là xây dựng một mô hình quản lý điểm đến có khả năng cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế, bảo tồn cảnh quan và bảo vệ môi trường. Khi giải quyết được bài toán ấy, Lô Lô Chải mới có thể trở thành một hình mẫu về phát triển du lịch xanh tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi./.

TXB