Doanh nghiệp số mở rộng sinh kế cho đồng bào Xơ Đăng
Liên kết vùng nguyên liệu với các hộ dân, đầu tư chế biến dược liệu và ứng dụng nền tảng số để quảng bá sản phẩm, Công ty TNHH Thảo dược Tây Nguyên đang góp phần mở rộng cơ hội sản xuất, kinh doanh cho người dân vùng miền núi phía tây Quảng Ngãi.
Từ vùng nguyên liệu đến chuỗi sản xuất có doanh nghiệp dẫn dắt
Ở khu vực miền núi phía tây tỉnh Quảng Ngãi, nhiều hộ đồng bào dân tộc thiểu số có sinh kế gắn với sản xuất nông nghiệp. Gừng, nghệ, sâm dây, mướp đắng và các loại cây dược liệu là những sản phẩm có tiềm năng nhờ điều kiện tự nhiên và kinh nghiệm canh tác tại địa phương. Tuy nhiên, việc tiêu thụ nông sản vẫn gặp không ít khó khăn do sản xuất phân tán, thiếu đầu mối thu mua ổn định và hạn chế trong khâu chế biến.
Để sản phẩm địa phương có thể tham gia sâu hơn vào thị trường, người dân cần những đơn vị đủ năng lực tổ chức sản xuất, kết nối nguồn nguyên liệu và phát triển đầu ra. Đây là hướng đi mà Công ty TNHH Thảo dược Tây Nguyên (DATO), do bà Lương Thị Mỹ Huệ điều hành, đang theo đuổi.

Doanh nghiệp tập trung phát triển các sản phẩm từ nông sản và dược liệu địa phương, đồng thời xây dựng mạng lưới liên kết với các hộ trồng nguyên liệu. DATO liên kết với khoảng 500 hộ dân, phát triển vùng nguyên liệu gần 300 ha. Hơn 70% số hộ tham gia là đồng bào dân tộc thiểu số, chủ yếu là người Xơ Đăng.
Các loại cây được đưa vào vùng liên kết gồm gừng, nghệ, sâm dây, mướp đắng và một số cây dược liệu khác. Thay vì chỉ thu mua sản phẩm khi đến mùa vụ, doanh nghiệp phối hợp với địa phương xây dựng vùng trồng, hướng dẫn kỹ thuật và hỗ trợ một phần cây giống. Người dân được thông tin về kế hoạch sản xuất, yêu cầu nguyên liệu và thời điểm thu mua để chủ động tổ chức canh tác.
Cách làm này giúp kết nối hoạt động sản xuất của các hộ nhỏ lẻ với nhu cầu của doanh nghiệp chế biến. Người trồng có thêm thông tin về thị trường và đầu ra, trong khi doanh nghiệp từng bước chủ động nguồn nguyên liệu phục vụ sản xuất. Với địa bàn miền núi, nơi chi phí vận chuyển và khả năng tiếp cận thị trường còn nhiều hạn chế, sự tham gia của doanh nghiệp trong tổ chức chuỗi liên kết có ý nghĩa quan trọng.
Một điểm đáng chú ý là hoạt động chế biến được triển khai ngay tại địa phương. Từ nguồn nguyên liệu thu mua, doanh nghiệp phát triển các sản phẩm như trà, tinh chất từ sâm dây, nghệ, gừng, chanh dây kết hợp mật ong và một số sản phẩm dược liệu khác. Nhiều sản phẩm được giới thiệu trong các hoạt động xúc tiến thương mại, trong đó có sản phẩm đạt chứng nhận OCOP 3 sao và 4 sao.
Việc chế biến sâu giúp nâng cao giá trị nông sản thay vì chỉ tiêu thụ nguyên liệu thô. Sản phẩm sau chế biến có thể được đóng gói, xây dựng thương hiệu và tiếp cận những nhóm khách hàng rộng hơn. Khi thị trường được mở rộng, nhu cầu nguyên liệu cũng có cơ hội tăng lên, tạo động lực duy trì vùng trồng và hoạt động sản xuất của người dân.
Công nghệ số kết nối sản phẩm vùng cao với thị trường
Với doanh nghiệp hoạt động tại miền núi, khoảng cách địa lý và chi phí phân phối là những trở ngại đáng kể khi muốn tiếp cận khách hàng ở các đô thị lớn. Nếu chỉ dựa vào các kênh bán hàng truyền thống, sản phẩm địa phương khó mở rộng thị trường và xây dựng thương hiệu một cách bền vững.
Để khắc phục hạn chế này, DATO sử dụng các nền tảng số như TikTok và Facebook để giới thiệu sản phẩm, tương tác với khách hàng và tổ chức livestream bán hàng. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào điểm bán trực tiếp hoặc các hoạt động hội chợ, doanh nghiệp có thêm kênh quảng bá và tiếp cận người tiêu dùng ở nhiều địa phương.

Thông qua livestream, doanh nghiệp có thể giới thiệu hình ảnh sản phẩm, thông tin về nguyên liệu, quy trình chế biến và cách sử dụng. Người mua cũng có thể trao đổi, đặt câu hỏi và tìm hiểu sản phẩm ngay trong phiên phát trực tiếp. Với những mặt hàng có nguồn gốc từ vùng núi, việc giới thiệu rõ xuất xứ và quá trình sản xuất góp phần tăng khả năng nhận diện thương hiệu.
Việc tăng cường bán hàng trực tuyến đã góp phần giúp sản lượng tiêu thụ các sản phẩm OCOP tăng khoảng 15-20%. Kết quả này cho thấy nền tảng số có thể tạo thêm cơ hội kinh doanh cho doanh nghiệp miền núi, đặc biệt khi được kết hợp với năng lực sản xuất và chế biến tại chỗ.
Tuy nhiên, bán hàng trên môi trường số không đơn thuần là mở tài khoản và đăng tải sản phẩm. Để duy trì khách hàng, doanh nghiệp phải bảo đảm chất lượng, nguồn cung, quy cách đóng gói, vận chuyển và dịch vụ sau bán hàng. Đối với sản phẩm dược liệu, thông tin về thành phần, nguồn gốc, tiêu chuẩn chất lượng và công dụng cũng cần được cung cấp chính xác, tuân thủ quy định.
Như vậy, công nghệ số chỉ phát huy hiệu quả khi được kết nối với toàn bộ hoạt động kinh doanh. Nền tảng trực tuyến giúp doanh nghiệp tiếp cận thị trường, nhưng khả năng đáp ứng đơn hàng lại phụ thuộc vào chất lượng vùng nguyên liệu, năng lực chế biến và tổ chức sản xuất. Đây cũng là yếu tố quyết định khả năng duy trì liên kết với các hộ dân.
Đối với người trồng, lợi ích của mô hình không chỉ nằm ở việc có thêm một kênh bán hàng. Khi doanh nghiệp mở rộng được thị trường, nhu cầu nguyên liệu có thể tăng, tạo thêm cơ hội duy trì sản xuất và tiêu thụ nông sản. Các hộ tham gia chuỗi liên kết cũng có điều kiện tiếp cận hướng dẫn kỹ thuật, thông tin về yêu cầu sản phẩm và kế hoạch thu mua.
Đặc biệt, với tỷ lệ lớn hộ tham gia là đồng bào Xơ Đăng, mô hình đặt ra cơ hội kết nối sản xuất nông nghiệp của cộng đồng với thị trường hàng hóa hiện đại. Người dân có thể tham gia từ khâu trồng, chăm sóc, thu hoạch nguyên liệu đến các hoạt động sơ chế, chế biến và cung ứng sản phẩm. Đây là hướng phát triển có khả năng tạo thêm việc làm và đa dạng hóa nguồn thu tại địa phương.
Dù vậy, cần đánh giá thận trọng tác động giảm nghèo của mô hình. Số lượng 500 hộ liên kết và tỷ lệ hơn 70% là đồng bào dân tộc thiểu số chưa đủ để khẳng định bao nhiêu hộ nghèo, cận nghèo đã được cải thiện thu nhập. Muốn xác định hiệu quả thực chất, cần có thêm dữ liệu về giá thu mua, chi phí sản xuất, thu nhập của các hộ trước và sau khi tham gia liên kết, cũng như số lao động địa phương được tạo việc làm.
Về lâu dài, để mô hình phát huy hiệu quả, doanh nghiệp cần duy trì cam kết thu mua, minh bạch yêu cầu chất lượng và bảo đảm lợi ích giữa các bên. Chính quyền địa phương có thể hỗ trợ kết nối vùng trồng, đào tạo kỹ thuật, phổ biến kỹ năng số và thúc đẩy hoạt động xúc tiến thương mại. Người dân cũng cần được tiếp cận thông tin về thị trường, tiêu chuẩn sản phẩm và phương thức sản xuất phù hợp.
Câu chuyện của DATO cho thấy vai trò của doanh nghiệp trong chuyển đổi số ở miền núi không chỉ nằm ở việc đưa sản phẩm lên các nền tảng trực tuyến. Quan trọng hơn, doanh nghiệp có thể kết nối nguồn nguyên liệu bản địa với chế biến, xây dựng thương hiệu và thị trường tiêu thụ. Khi công nghệ số được sử dụng để mở rộng cơ hội kinh doanh, còn người dân được tham gia thực chất vào chuỗi giá trị, chuyển đổi số sẽ có thêm đóng góp thiết thực cho phát triển kinh tế và giảm nghèo bền vững tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số./.